mikudagur 14. oktober 1998síða 12

12 tíðindablaðið SO STAK ERA AI AU Nr. 194 — 14. OKTOBER 1998 Kongsfestini á Strondum Sjóvar sóknar er heiti á bók, sum Sjóvar bygðaráð, gevur út á al- mennari samkømu- í. Bygd- arhúsinum á Strondum oktober kl sunnudagin 18 Fyri sløkum 10 árum síð- an heitti bygdaráðið á Strondum á teir fýra, Nico- demus Rasmussen, Jógvan Jensen, Hilmar Kass og Ed- mundi Garði um í felag at finna fram til, hvussu arbeitt átti at verða við at fáa skriv- að eina bygdarsøgu. Hetta játtaðu teir. Seinni varð semja um, at bygdasøgan skuldi fevna um alla komm- ununa, og tí varð Rasmus Skorheim á Selatrað eisini valdur í nevndina. Nevndin skipaði seg við Edmundi í Garði sum formanni, og tá ið hann doyði, varð Erhard Johansen valdur í nevndina í hansara stað Nevndin samdist um at leggja fyri við eini ættar- ségu, tó avmarkað til kongsfestini á Strondum Semja var um, at Nico- demus Rasmussen skuldi skriva bókina. Nevndin skuldi tó við jøvnum mill- umbili koma saman og lesa tilfarið igjøgnum og gera viðmerkingar. Sjálvt um Nicodemus einsamallur stendur sum rithøvundur, so hava hinir lagt eitt muna- gott arbeiði í bókina Nicodemus Rasmussen hevur altíð havt stóran á- huga fyri bygdar- og ættar- søgu, og um 40 ára aldur fór hann at festa á blað ymsar frásagnir, hann heyði um bygðarviðurskiftini frå eldri hemildarfólkum. Men tað eru serliga skrivaðar keldur, hann hevur troytt upplýsingar úr til bygdar- søguna. Keldurnar eru jardarbøkur og tingbøkur frå 17. øld, sidan skiftibøk- ur, sum taka við 1701, pantibøkur, ið taka við Viðmerking: ; 1706, manntalslistarnir, tann elsti frå 1801, men serstakliga kirkjubøkurnar, sum fyri Eysturoynna røkka heilt aftur til 1687. Tann elsta fevmr um stivliga 120 år, frå 1687 til 1808. Hon er elsta kirkjubók fyri Før- oyar. Av tí at hon røkkur so langt aftur, er hon ógvuliga hent og gevur nógvar upp- lýsingar, og tí ber m.a. til at finna nøvn á persónum, sum hava livað í 17. øld, og við at hyggja í tær gomlu ting- bøkurnar, sum Einar Joen- sen gav út, fæst ofta nakað at vita um hesi fólkini. Sum keldu hevur Nicodemus harafturat nytt Løbners tabellir frå 1814. Ur teim- um fæst eitt yvirlit yvir mong viðurskifti í hvørji einastu bygd i Føroyum, hvønn byling, hvørt his, hvør stendur fyri håsinum og hvussu mong fólk eru i husinum, aldursbýti á fólki 0.s.fr Hvussu gomul Strendur er, ber ikki til at siga, men skjalfesta søgan um Stranda bygd troytir Nicodemus so langt aftur í tíðina, sum keldurnar røkka. Og frá gamlari tíð hava tað verið fýra hevuðsbýlingar á Strondum. Innanífrá og út- eftir eru teir við Sjógv, í Sev- lendi, á Heyggi og í Gerð- um. Fyrr í tíðini hava hesir býlingar ligið langt frá hverjum gðrum, tó stutt ímillum teir báðar síðst nevndu. Í gomlum skjølum er tað oftast einans býlings- navnið, sum er tilskilað. Bert í hendingaføri kemur bygdarnavnið Strendur fyri Keldurnar, ið nýttar eru, geva ábending um, at Strendur havur verið mill- um fólkaríkastu bygðirnar í Føroyum, tí tá ið ymisk trætumál eru fyri á tingi, meta ofta nógv fólk — úr øllum bylingum — sum vitni. Hetta sama våttar eisini manntalið í 1801. Strendur er søgurik bygd. Mangar av sagnum okkara umrøda bygdina, og fólk og hendingar hava stundum beinleiðis og óbeinleiðis tilknýti til hennara. Høv- undurin viðger m.a. sagnir- nar um Marjuna Lavars- dóttur, nevnd vísa Marjun, og Trøllid við Sjógv út frá teimum søguligu keldunum, og tad er åhugaverdur lesn- aður. Í hesi bókini, sum er fyrsti partur av einum størri søgu- verki, eru kongsfestini á Strondum tíkin til umrødu so langt aftur, sum skrivlig- ar keldur røkka og fram til um leið 1900 ella eitt sindur inn í hesa øldina. Sum fram- hald av hesum hevur Jógv- an Jensen sáli skrivað um tað, sum nýggjari er, og tað Egoismens kolde vej Í midøldini, tá ið menn lótu lív, søgdu teir, at jørðin var rund, ella kvinnur vóru brendur á báli, segði onkur tær duga gand, ræddust fólk upplýsing og kunning um vsins faktisku viðurskifti Hetta miðaldarmyrkrið eitaðu kortini ikki færri enn r flokkar á tingi inn í, tá av lívsins kreftum vildu forða fyri, at allir føroying- ar, øl) tjóðin, skuldi kunnast um vidurskiftini í teirra egna ríkisfelagsskapi Undir orðaskiftinum um fullveldisuppskotið hjá samgonguni roynddu vit fleiri ferðir at vísa javnað- arflokkinum á, at Uttan- landsnevndin fór at fylgja við í tí, sum fór at fara fram. Eisini vístu vit á, at málið kom aftur á tingborð til að- alorðaskiftis, og at allir ting- menn og alt Føroya fólk fór at fáa eitt sera neyvt innlit í tey politisku, umsitingar- ligu og búskaparligu viður- skiftini millum Føroyar og Danmark Teir báðir sambands- flokkarnir kastaðu kortini saman, og vístu hvar teir stóðu. Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin funnu saman eins og teir gjørdu tað fyri hálvari gld síðani í einari felags stevnu, sum einki annað endamál hevði enn at varðveita "tingenes tilstand.”. Báðir flokkarnir - eins og vit aðrir - hava nýliga verið úti í ikki færri enn tvinni valstríðum í einum ári, hvar spurningurin um frælsi og ófrælsi var tann fremsti av øllum Annar teirra, sambands- flokkurin hevði eina greiða meining um hesi viður- skifti, og tað er alla æru vert. Hinum flokkinum, javnaðarflokkinum, fanst ongantíð nakar botnur und- ir, - men nú er hann so har. Javnaðarflokkurin kast- aði saman við sambands- flokkinum, og sæst nú hvørva millum sandmaðk- arnar í teirri politisku oyði- mørkini, sum sambandið hevur valt at dusa sær í. Hesir tykjast halda, at heimurin stendur í stað, og treða nú einsamallir "ego- ismens kolde vej” - sum Pól Nyrup Rasmussen so staðiliga ávaraði føroyingar ímóti at gera. Fyri at fáa eina semju í hesum avbera stóra máli flutti = tjóðveldisflokkurin seg ikki so lítið, eins og aðr- ir, ið taka undir við máli- num, gjørdu tað. Hergeir Nielsen er við í bókini sum uppi- skoyti. Aftast í bókini er prentað eitt nágreiniligt fólkanavnayvirlit, sum An- finnur Johansen hevur gjørt. Harafturat eru í bókini stív- liga 30 gamlar fotomyndir umframt matrikulkort, sum Oli Johansen hevur gjørt. Bókin telur slakar 500 bls. og er í stívari permu, sum Arni Ziska hevur tekn- að. Richard Johansen og Anfinnur Johansen hava tikið sær av útgávuarbeiðin- um og hava lagt bókina til rættis. Kongsfestini á Strondum fæst í bókabúð- unum fyri 250 kr. men út- gávudagin fæst hon fyri 200 kr. á almennu samkomuni, sum bygdaráðið skipar fyri í Bygdarhúsinum á Strond- um sunnudagin kl. 15. Av misgávum var einki navn undir greinini hjá Hergeiri Nielsen í blað- num í gjár. Vit endur- prenta ti greinina og biðja greinskrivaran umbera okkum ” stórar antennur, sum kunnu taka ov veik signal. Í Við Sjógr á Strondum Frágreiðing um dystin Litava - Føroyar Sjónvarp Føroya harmast um, at hyggjarin ikki fekk høvi at síggja allan landsdystin millum Litava og Føroyar leygarkveldið. Í hesum føri stóð SVF at kalla eins hjålparleyst sum føroyingar annars, hóast tað sum fráleið eydnaðist teknisku manningini hjá stovn- inum at fáa býtt um støduna við hjálp frá samstarvs- pørtum uttanlands. Gongdin í málinum var hendan: SvF hevði frammanundan gjørt allar neyðugar av- talur, sum m.a. umfata sjónvarpsrættindi, atgongd til upptøkur av dystinum og sending av myndunum heim til Føroya um fylgisvein. Tílíkar avtalur bera í sær samráðingar við nógvar samstaryspartar og nógvar ymsar sáttmálar, sum m.a. fevna um eitt ótal av tekniskum smálutum. Avtala varð gjørd við European Broadcasting Union (EBU) í Geneve fyri at fáa signalið úr Litava upp í ein hóskandi fylgisvein, og mannagongdin varð sum vant væl eftirkannað undan dystinum leygar- kveldið. Men tå dysturin skuldi byrja, sendi ÉBU- útgerðin í Litava við sera lítlari megi, so 6gjørligt var at taka ímóti signalinum í Føroyum uttan eina risastóra parabol-antennu, og ein tílík finst ikki í landinum. Eftir øllum at døma dugdi litaviska mann- ingin ikki at brúka EBU-útgerðina, so manningin í Føroyum fekk ikki bøtt um støðuna. Sum fyrri hálvleikur leið, gjørdist signalið úr Litava so frægt, at tað kundi takast niður í Danmark, sum liggur munandi betur fyri, og har tey eisini hava sera skundi varð enn ein fylgisveinur leigaður, og í sam- starvi við bæði DR TV og TV2 eydnadist teknisku manningini í SVF at fáa broytt ina, so dysturin í Litava kundi verða sendur víðari úr Dan- Hesar umfatandi broytingar tóku bert teknikarum FC F pørtum fimm minuttir, og tå er skjótt atborið. Trupulleikin er bert, at nú var n liðið av dystinum, og í einum landsdysti kennist ein hálvur tími sum eitt heilt ár. Sjónvarp Føroya harmast um hetta og bíður hyggjaran bera yvir við tilburðin- um. Få * 4 Si 5 p Før