leygardagur 17. oktober 1998síða 16

República de Cuba: 5 Stødd: Millum 20 og 22 stig norður Sosialistiskt lýðveldi 111.000 km2 (Ísland 103.000 km2) Tropiskt strandarveðurlag 11 milliónir 100 fyri km2 La Habana (Havanna) stívliga 2 milliónir Spanskt Rómversk katólsk I cuba peso = 100 centavos STAUN Nr. 197 — 17. OKTOBER 1998 Havnarlag i Havanna. Eins og bilarnir eru skipini gomul. — Ei dåni i, at einum leingist at hoyra tær tiltiknu salsa- og rumbarútmurnar aftur. Ikki er líkt til, at kubanarin gongur vid gron, til tess er lyndið ov lætt. Lyndið sprikir og glintar, tå ið karneval er i Havanna i fleiri dagar i juli, skrivar Sonne Smith i ferdafråsøgn av Kuba Tekstur: Sonne Smith Myndir: Hans Kåri Vang Sørvågi Vist skínur sólin í Kuba. Hetta summarið skein hon ov nógv.Veðurfyribrigdið El Nino var meinskt, elvdi til turk, og grødin hilnadist illa. Tað regnadi vidhvørt, tå 10 tad ikki skuldi regna, og sólin bakaði, tå ið hon ikki skuldi baka. Í Kuba var hitabylgja í summar. Hitin lá stundum um 45 stig. Tað var alt ov heitt hjá vitjandi før- oyingum, ið løgdu til merk- is, at eisisini skjúrtan hjá tí vanliga kubanararnum var kavvát av sveitta. Toran gongur. Snarljósini bleikra sum norðlýsið um alt himmalhválvið. Kveldið er stundum alljóst millum torubrestirnar, ið tætt við ljóða sum kan6nskot, og tú støkkur næstan leysur upp Tað stóra DC10-flogfarid hjá Cubana Air hevur sett seg í Havanna. Vit koma igjøgnum tað vanliga eftir- litið í floghavnini. Tað er óskiljandi drúgt og keðiligt. Mangur man hugsa fyri sær: „Hvat ólukkan skal alt hetta roksið til?“ Men, roksið er skjótt gloymt, tá ið tú ert sloppin út um allar hesar ópersónligu og leiðiligu av- greiðslurnar í hesi floghavn- ini, ið er sum flestar altjóða floghavnir, tí nú hittir tú tann veruliga kubanaran, soleiðis sum hann er. Fyri- komandi, fryntligur, for- vitin. Siudad La Habana Havanna býur er enn ein av heimsins vakrastu býum, men slitin og troyttur av ar- móð. Í gamla Havanna verða húsini umvæld. Higar eru komnir sjálvbodnir ark - itektar úr útløndum at hjálpa til, og býurin er komin á eina ætlan hjá ST um at varðveita hann. Hevði ferðslan verið so tøtt sum í øðrum býum av somu stødd, hevði verið tor- ført at drigið andan fyri bil- royki. Men armóðin í Kuba sæst alt fyri eitt í høvuds- staðnum. Her hosta og goysa ellisakfør, ið tíðum eru farin um tey fimmti. Hvussu ber tað til, at hesir avoldaðu amerikanarabilar- nir yvirhøvur koyra enn? Jú, kubanarin er vorðin ein sera snildur mekanikari. Við hvert hevur hann sett ein russiskan motor í ein amer- ikanskan „,flótara“ frá fimt- iårunum. Roykurin tyrlast blágráur år útstoytinum, og brådliga kann bilurin stedga upp, mitt å vegnum, eisini mitt á motorvegnum. Tú iv- Russiskir Lada og ein amerikanskur „flótari“ frá fimmtiárunum ast í, um ferðslutrygd yvir- hevur er loyvd í Kuba. Tó kanst tú leiga tær ein bil, og teir eru nýggir, japanskir bilar, gjørdir lidnir á verk- smiðjum í Meksiko. Froys- andi russiskir Ladabilar mynda eisini gøturnar í Havanna, ið annars eru skipaðar sum gøturnar á Manhattan í New York. Tí er lætt at finna í Havanna. Býarbussarnir eru løgnir á at líta. Ein forvognur av einum gomlum lastbili, og sjálvur bussvognurin er smidadur burtur år goml- um. Súkklan er vanligasta flutningstólið í Havanna og alla aðra staðni í landinum. Vanligt er at síggja heili trý fólk á einari súkklu. Í Havanna ber til at ganga óttaleysur úti um náttina. Harðskapur, ið eyðkennir so mangar stórbýir í heimi- num, er at kalla íkki til í kubanska høvudsstadnum. Nú man onkur siga: „Gam- aní, alt verður jú kúgað í einum kommunistiskum helviti, so tey tora ikki.“ Soleiðis er er kortini ikki. Tað skal nógv til, áðrenn politiið ger nakað. Tú skalt vera ógvuliga ófantaligur. Tann dragandi havannasigarin Við tey stødini, har tann út- lendska ferðamannavitjanin er stór, sært tå børn, ung og vaksin, ið royna at lokka pengar, tyggigummi, kúlu- pennar, skógvar og tílíkt frá tær. Sjálvandi kanst tú av- gera, um tú vilt lata teg lokka, men gott er at minn- ast til, at eingin í Kuba bidd- ar av svárari neyð, tó at nøk- ur í réttum Charles Dick- ens-stíli lata seg í sum kloddafyl. Tú hittir eisini fólk, ið vilja selja sigarir og annað gott. Siga tey, at hetta eru fínastu sigarir, er eingin ivi um, at tær eru stolnar, og tú eigur at siga nei. Sigarstuld- urin er so mikið vidfevndur, at í floghavnunum verða tiknar stakroyndir. Hevur tú onga kvittan fyri tær sigarir, tú tekur við tær úr landi- num, kunnu trupulleikar standast. Skøkjur kunnu saktans toga í ermuna hjá tær. Skøkjulevnadurin, sum Kuba av røttum breggjadi sær av at hava fingid av- tiknan, hevur vundið nakað upp á seg við tí vaksandi ferðamannavitjanini og tí ringu búskaparligu støduni. Hetta er eisini Havanna, sum, tå ið tú koyrir til býin sært á skeltunum, eitur Siu- dad La Habana - Havanna býur - í landspartinum Hav- anna. Flestir kubanarar royna at útvega sær dollarar, teir grønu amerikansku seðlarnar, ið eisini verða kallaðir salatblød. Ferða- vinnan kastar nógvar doll- arar av sær, so nógvar, at hon er farin fram um eitt nú tubbaksidnadin. Longu í 2000 verður mett, at ein millión ferðafólk koma til Kuba, og talið veksur al- samt. Soleiðis er í teimum stóru býunum og úti á bygd í tí vakra, eksotiska, forvitnis- liga, tropiska landinum í Karibiahavinum við Florid- astrætinum ímillum seg og tann velduga grannan fyri norðan, USA. Stongsilin Kuba er eitt avbyrgt land. Líka síðan 1961 hevur USA byrgt fyri mestsum allari handilsligari og búskapar- ligari samvinnu við landið. Blokadan stendur við tann dag í dag, og stødan versn- aði upp aftur meir av tí so- nevndu Helms-Burton lóg- oni. Henda nýggja blokadu- lógin hevur elvt til øsing nógva staðni í heiminum, ikki minst í USA, tí lógin revsar amerikanskar fyri- tøkur, ið vága sær at gera fløgur í Kuba, fløgur i vinnu, sum USA sigur er stolin amerikansk ogn. Ætl- anin við lógini hevur eisini verið at revsa fyritøkur í ødrum londum, men tað hava fleiri lond als ikki vilj- að latið um seg ganga, serliga Kanada, Meksiko og Spania. Europasamveldið hevur eisini mótmælt, at amerikanarar einvíst hava smíðað eina lóg, ið revsar europeiskar fyritøkur fyri samvinnu við Kuba. Ein avleiðing av stongsli- num í 1961 var, at Kuba víðkaði samhandilin og samstarvið við Sovjettsam- veldið. Sovjett keypti mill- um annað sukrið, sum Kuba ikki longur slapp at selja í USA. Eisini hernaðarliga mentist eitt samstarv. Tað íbirti „Kuba-Kreppuna“ í oktober 1962, tá ið Sovjett- samveldið setti atomløddar rakettir upp í Kuba. USA mótmælti sjálvandi og reik- aði fyri einari herflotablok- adu ímóti oynni. Eftir sam- ráðingar millum USA og Sovjett vórðu rakettirnar tiknar niður aftur. Tá bivadi allur heimurin í ræðslu. Hóttanin um tað altoyðandi atomkríggið hevði ongantíð verið so nær. Stødan, ið tók seg upp eft- ir at tað leyp í Eystureuropa og Sovyjettsamveldinum, hevur havt ógvisligar fylgj- ur fyri lívskorini í Kuba, sum aftur noyddist at síggja 80 procent av uttanríkis- handli sínum løgd í oyði. Víðagitið heilsuverk Hóast nærum fullgjørdan stongsil hórar Kuba undan. Eingin doyr í hungri. Øll fáa nóg mikið at eta og klæðir upp á kroppin, men alt er skamtað. Kubanarin hevur skamtanarkort eins og før- oyingurin undir og stutt eftir seinna heimsbardaga. Kortini er kubanarin errin av tveimum alneyðugum verkum: heilsuverkinum og skúlaverkinum. Hesar báðar skipaninar hava vunnið frama enntá millum teirra, ið ikki kunnu torga ta polit- isku skipanina í Kuba. Tað sigst her hjá okkum, at kubanarar eru millum heimsins fremstu í lækna- vísindaligari gransking og menning. Kanska er tað