mánadagur 1. desember 2003síða 15

28 Nr. 244 - 23. desember 2003 Nr. 244 - 23. desember 2003 29 Frits Johannesen Ikki var tað tespiligt at liggja vetrardag undir hesum himmal- hválvi, har fátæksligt ljós var um hav, land og alt livandi. Føroyski sjómaðurin hevur við stríð og strev baksast á norðurhøvum og sett lív og heilsu í vága fyri at lívbjarga sær og sínum . Ikki minst er teimum fyri at takka, at vit hava tað samfelag, sum vit hava í dag. Kolfýrdu trolararnir, sum fiskaðu í Hvíta havinum, plagdu at fara inn í Hammerfest at bunkra. Vitin var ein av teimum trolarunum, sum nakað fyri jól 1949 á veg heim, fór inn í Hammerfest at bunkra, og var á Fuglafirði 21. desembur. Móðir var ættað úr Ansastovu í Oyndarfirði, og lá leiðin hesi jól til Oyndarfjarðar at halda jól. Við í viðførinum var jólapakki úr Hammerfest. Spenningur var um pakkan: Hvat mundi goyma seg í honum? Hann var ikki stórur upp á fót, men trivaligur. Jóla- aftan vóru smápakkarnir úr hon- um lagdir sum vanligt undir jólatræið í Ansastovu, og har lógu teir og bíðaðu eftir eigaranum. Ymiskir vóru pakkarnir, sum lógu undir trænum. Bleytir pakkar, harðir, smáir og stórir pakkar. Handilsmenninir í bygdini, Eivind og Petur Klein, høvdu altíð okkurt forkunnugt, sum teir seldu bygdarfólkinum til jóla. Teir kendu sálirnar millum Reyðurð og Garðamørk og vistu hvat teimum tørvaði. Millum hesar pakkar lógu pakkarnir úr Hammerfest, og tann eini var eitt sindur lang- leittur, flatur og skarpur. Á honum stóð til Frits frá pápa. Jólapappírið, ið var um pakkan, var prýtt við smámyndum av kirkjuni í Hammerfest í kava. Men so vøkur, sum hvíta kirkjan í Oyndarfirði, var hon ikki. Omma, sum tá var seksti níggju ára gomul, hevði altíð okkurt í hondini. Hon hevði lagt nógv úr hondum sínar dagar. Kúgv og hønur vóru í kjallaranum. Heiriksstova og Ansastova er ein lon. Í Heiriksstovu stóð eisini kúgv í kjallaranum, og um náttini hoyrdist prát ímillum hønur og kýrnar. Einki elljós var í bygdini, so tú kendi teg eitt sindur tryggari við tað krunka svarta myrkrið, tá ið kýrnar smádrynjaðu, og hønurnar smáklukkaðu alla náttina. Ljós var kveikt í kjallaranum jólanátt. Hetta gjørdi omma og læt í henni, tá ið hon kom uppaftur úr kjallaranum: "Frægari høli fekk frelsarin ikki, tá ið hann kom í heimin." Stórá rann oman ígjøgnum bygdina, og stendur Ansastovu skamt frá ánni. Omma plagdi at stoyta heitan løg í ánna, og segði hon altíð, í tí hon stoytti : Allir Guðs vættrar, varið tykkum, eg stoyti heitt! Soleiðis var eisini jólaaftan, hon fór oman at ánni, og var eg við henni og hoyrdi hana siga hesi orð. – Omma, hvar eru vættrarnar, og hví sigur tú so? - Lukka, tað er so nógv, sum Guðs fingur hevur nomið við, sum eygað ikki sær. Vættrarnar eru barna- og menn- iskjavinir, sum eru manngóðar - vilja tær og mær bara gott. Ja, kanska búgva tær í Varðahjallin- um hjá abba tínum, sum stendur dygst við gamla kirkjugarðin? Kanska halda tær jól saman við vættrunum í Steinahjallinum, sum stendur fastur í Varða- hjallin?" Setti meg við slagborðið í køkin- Jólamaður úr Hammerfest Jólamaðurin, sum her skal sigast frá , kom úr Hammerfest 1949. Faðir sigldi við Vitanum hetta árið. Vitin var ein kolfýrdur trolari úr Fuglafirði, ið Sigurd Simonsen átti. Tveir slíkir trolarar hoyrdu til Fuglafjørð. Hin var Krosssteinur, sum Jacob Haraldsen átti. Hetta vóru snøgg før, sum stillisliga fóru um norðurhøv, huld í guvu og royki. Onkuntíð sást hesin roykur koma undan havsbrúnni. Trolarin sást ikki , men bert tann tjúkki kolroykurin dagaði undan sjónarkringinum. Í hesum guvuroyki vóru ævintýr um sjómenn, sum baldust eystanfyri í Hvíta havinum, við Íslands strendur og við ísgyrdu strendur Grønlands. Ævintýrið, sum var í roykinum, goymdi at einum jólamanni, sum kom úr norðasta keypstaði á klótuni, Hammerfest. Vættrarnir og jólamaðurin á veg oman í Varðkjallin Mynd: Frits Johannesen um, tá ið eg kom inn aftur við ommu. Sat burtur í øðrum huga og hugsaði um vættrar og jóla- pakkan úr Hammerfest, sum kom við tí rúkandi, kolfýrda trolaran- um in á Fuglafjørð. Hvat var í honum? Nei, ikki kundi eg ímyndað mær, hvør gávan var. Guvuroykurin frá Vitanum datt inn um gáttina í Ansastovu. Allar vættrarnar úr Varðahjallinum komu berandi við eini jólgávu inn eftir gólvinum. Guvan var so tøtt, so ilt var at síggja, hvør gávan var, men vættrarnar sá eg týðiliga. Hetta vóru lítil fólk, sum dansaðu, sungu og brosaðu. Hoyrdi henda sigursæla jólasang bornan á vættramunni, meðan tær fóru um tað høgu gáttina inn í stovuna. Fór aftan á teimum, men tá ið komið varð inn í stovuna, sá eg tær hvørva undir jólatrænum, og pakkin frá Hammerfest lá og lýsti undir trænum. Guvan var burtur og vættrarnar vóru horvnar, men omma hevði sagt, at vættrar vóru manngóð smáfólk, so hetta bar okkurt gott við sær, og eg trúði henni. Jógvan undir Garði var klokkari. At ringja jólini inn sluppu børn- ini at vera við til. Per ringjarin var undan Jógvani. Bert eitt skot er ímillum Ansastovu og úti hjá Peri. Hans Christian, morbróðir, plagdi, meðan hann var smá- drongur, at fara upp við honum økt fyri dag, tá ið inngangurin til halguna skuldi boðast úr kirkjutorninum. At sita við slag- borðið í Ansastovu og droyma seg burtur í ein sissheim, sum var merktur av ævintýrum og fólkum, sum bóru skaldskap við sær, fekk teg at rakna við og fara á dyr oman í kirkjuna, nú Jógvan var farin upp í tornið klokkan seks jólaaftan at ringja jólini inn. Hann dugdi so væl at fara við tí smáa slagnum, men børnin skuldu kunnað sær hógv, meðan kimað og ringt varð, annars fekst tú durafjórðingin. Ein riðil av børnum var komin upp í tornið. Tey stóðu í rekkju og vóru sera ferm at kima, og var hetta ein partur av bygdarlív- inum at vera við til at ringja jólini inn. Tá ið tín túrur kom, varð roynt at gera tað so gott, sum til bar. Ú r torninum sást yvir á Varðahjallin hjá abba og hjallin hjá Fíu við Stein. - Vættrarnar, munnu tær hoyra meg? Tað skulu tær, tær skulu eisini vita at jólini eru í hondum. Tók um kúlvin so fast sum gjør- ligt og læt tað runga í. Guvan úr skorsteininum á Vitanum fór um alla Mýrina. Vættrarnar úr Varðahjallinum og Steinahjallin- um spunnu henda royk úr ongum, ið legði seg niður yvir hjallarnar og fór niðan eftir Mýri - niðan millum Ansatovu og hjá Peri. Ansastova var umgyrd av ljósum guvuroyki, ið læði kring vindeyguni í tí káma lampuljósinum, sum spældi í gluggunum. Klokkan var um leið sjey á kvøldi, tá ið leitað varð at húsum. Jólahugnin í Ansastovu var undir bitunum. Abbi og omma sótu still í køkinum og vóru kvirr, nú hátíðin var komin inn um garðarnar. Dýrdarinnar fjós, sum var lítilsvirt í manna eygum, stóð teimum hjarta næst. Fáliga ljósið í kjallarinum, var bert ein lítil glóð, av tí himm- alska ljósinum, ið steig av himni jólanátt. Soleiðis sótu tey, lótu kvirruna tala, og henda tala hevði eina kosmiska umrøðu av himnabarninum í krubbuni, sum var millum neyt og seyð. Farið varð innar, har ein góður biti var á borðinum. Borðbøn var lisin, og maturin var Guðs gáva, ið var nógv vird, og forkunnugt var at fáa ræst kjøt og súpan. Pakkin úr Hammerfest leiddist við ræsta roykin og undraðist yvir føroysku orðini og sangin. Pakkarnir vóru ikki so nógvir í tali, men dygdin var góð. Pakkin úr Hammerfest kom í fangið. Við spenningi varð pakkað upp. Ein høvuðreyður spælimaður kom undan kavi. Hann var langhølsut- ur, kropplangur, langbeintur og líktist nógv Hákun kongi. Hann var hongdur upp á bróstið í køkinum, ið vendi niðaneftir. Hálaði í snórin, ið fekk hann at røra seg. Hann var ikki so bragdligur, sum aðrir spælimenn - eitt sindur vinglutur og linur í konglunum, men so ógemeina eygagóður. Hann hekk ímillum stórar og smáar kvistar á bróstin- um, sum kundu sagt honum sína søgu um bygdarlív, køksprát, mannalagnur og um friðsæluna, ið ráddi, tá ið húsfólkið sat skýming. Hann var komin tann líðilanga veg úr Hammerfest til Oyndarfjarðar, og kendi seg eitt sindur forfjónaðan av Guði og monnum millum alt hetta fremmanda. Ein fimm ára gamal smádrongur tók í halan fyri at fáa hann upp á reiggj. Hetta var annað lív enn at liggja í papp- eskjuni, sum hann var ballaður í í Hammerfest. So við og við fall friður yvir alt húsið. Børnini fóru niður, og tey vaksnu sótu í køkinum og smá- prátaðu. Eitt kamar var inn frá køkinum. Hetta var herbergið hjá okkum úr Fuglafirði, meðan vit vóru og vitjaðu. Hurðin stóð upp á glopp, og sást jólamaðurin frá Hammerfest so bjartur, reyður og hvítur á bróstinum millum hurðagloppið. Ljósið frá aladdinlampuni gav norska gest- inum lív og fekk kvistarnar at ressast við av hesum lívgevandi ljósi. Inn eftir gólvinum kom guvan aftur úr skorsteininum av Vitanum. Hon fór um alt gólvið, upp eftir vegginum og nam við kvistar og jólamannin. Vættr- arnar vóru við í guvuni, fóru upp eftir vegginum og settu seg kring tann fremmanda gestin. Hann var ikki álvuligur við øll hesi smá- fólkini, sum settu seg kring hann, men tey bara brosaðu og komu við blíðum orðum. Tey spurdu um líkt og ólíkt og vildu hava gestin úr Hammerfest at koma við oman í Varðahjallin og Steinahjallin jólanátt. - Tað hevði verið forvitnisligari, enn at hanga her ta líðilangu nátt. Jólamaðurin úr Hammerfest gjørdi eitt hopp út á gólv, fór við vættrunum og guvuni út í tún. Guvan og tey lítlu fólkini vístu vegin. Jólamaðurin úr Hammer- fest var væl havdur av teimum brosandi og blíðsnýðaðu pinku- fólkunum, sum dansaðu og hoppaðu oman eftir Mýri. Hjallarnir báðir vóru vavdir inn í kria hvítt ljóst, dúnlætt guvutám. Innandura var veitslurómur. Hammerfestveggjaspjálkarin segði ikki nógv, nú hann jólanátt var komin inn um hesar grót- veggir. Har var jólatræ úr mosa, krubba úr rekaviði, og kring hjallarnar lá seyður. Onkur hevði leitað sær innum og lá dygst við krubbuna. Hønurnar úr Ansa- stovu vóru komnar oman at forvitnast. Kettan hjá Fíu við Stein lá við eldstaðin og vermdi seg. Hon helt seg hava framíhjá- rætt, tí húsmóðir hennara átti helmingin av hesi lon. Kvirran hesa nátt boðaði frá dýrdleika og himmalskari gleði, sum jóla- maðurin úr Hammerfest ikki rættiliga fekk fatur á, men ein ókend barnslig rødd ljóðaði í innasta hugfari hansara við guddómligum ljóði um eitt barn, sum varð borið jólanátt. Vætturin undan kórsgáttini í kirkjuni var eisini komin á gátt. Hann var so liturgiskur og blíðskortaður. Hann hevði livað meiri enn eitt heilt vættralív undir kórinum í halgidóminum, ja, hann hevði verið har síðan kirkjan var vígd 1838 og visti um øll fólk at siga, sum høvdu slitið sínar skógvar undir hesum bitum. Hann var so søgufróður, mentaður og hákirkjuligur. - Hvør Guðs vinur ert tú? Jólamaðurin úr Hammerfest greiddi frá á norskum, hvaðani hann var komin. Býurin var heimsins norðasti keypstaður (70º40' n. br.) og búðu uml. 4000 fólk í býnum. Fleiri kolfýrdir trolarar úr Føroyum komu inn at bunkra, og eg var førdur yvir hav við einum av hesum guvutrolar- unum. Kirkjuvætturin visti ikki rættiliga, hvat ein trolari var, kol og guva, men hann visti alt um gamlan kingosang, lestrar og torvroyk at siga. Hann var merktur av hesum, meðan jóla- maðurin úr Hammerfest var óspiltur og tók alt til sín, sum hann sá og hoyrdi. Hann visti, at hann fór at enda sínar dagar her á landi og mátti ogna sær alt tað, sum føroyskt var. Tá ið klokkan var føst í fýra um morgunin, fór kirkjuvætturin upp á ein av steinunum í grótveggin- um og bjóðaði øllum oman í kirkjuna til náttarmessu. Hetta hildu tey, sum inni vóru, vera frálíkt og tóku av. Øll fóru á dyr og oman í kirkjuna. Eisini fremmandi jólamaðurin. Hann var væl nøgdur við hetta hátíðar- liga vættralívið. Hann var hug- tikin av hugnaløtuni í Steina- og Varðahjallinum, og kundi ikki hugsað sær hugfarsligari løtu. Nú fór hann inn í halgidómin. Tað var so sera friðsælt í kirkj- uni. Kirkjan var stúgvandi full av vættrum, hønum, seyði, hundum og kettum. Onkur kúgv var komin innum, og lá og jótraði í forkirkjuni. Vættrarnir hingu uppi í ljósakrúnunum og ljósa- stakunum. Teir vór allastaðni. Lítið visti fremmandi gesturin um náttarmessu í Oyndarfjarðar kirkju jólanátt, men hetta hugtók hann. Inni í Ansastovu Mynd: Frits Johannesen Framhald á næstu síðu C M Y K 29 28