leygardagur 24. oktober 1998síða 6

6 tíðindablaðið S0Sjalurin Nr. 202 — 24. OKTOBER 1998 Fullveldi: Atrúnaður ella politikkur Teir skriva um fullveldið, og eg spyrji meg sjálva: Er hetta átrúnaður ella politikkur, spyr Katrin Dahl Jakobsen, lógtingskvinna Javnaðarfloksins Mangt broytist á mansins ævi, verður ofta tíkið til Hetta er komið mær til hugs hesar seinastu vikurnar, hverja ferð eg eri dottin nið- ur á onkra grein í blødu- num. Greinar, sum skuldu eitast at viðgera fullveldið Og eg havi spurt meg sjálva - er hetta átrúnaður, ella er hetta poliukkur? Bleðini eru fullkomuliga hamskift. Hesi troyttandi, turrisligu blødini (tað halda summit), eru vorðin reini skaldskapur. Ikki tí, tað er kærkomið. At fáa høvi at fylgja hesum lettu pennu- num. Kunna vera vitnisførd í, at romantiska rithøvund- abylgjan, sum var i granna- londum okkara fyrst i 1800, veruliga hevur tikid seg upp aftur, eftir at hava ligið goymd og forfjónað frá Janusar og Bóndans tíð Á, det vælsignilsi! Nú eru teir sí tal, nogvir i hesir nthøvundarnir, at ilt er at taka dagar imillum hver, ið segði hvat. Men ei teirra helt, at ber vandamikil, tí hon el Marianna varð fødd Skanderborg í Danmark Familjan flutti heim til Feroya, og tá ið Marianna fór í skúla, gekk leiðin om- an í Nunnuskúlan. Her skaraði hon burturúr. Eitt nú var hon høvdid stórri enn vit onnur í flokkinum, men mest av øllum var okkurt >annað< yvir henni. Hon var t.d. so eks- tisk, tá hon bar sítt flotta belti úr slanguskinni um miðjuna. Mong eru barna- 'g ungdómsminnini sam- an við henni, tí Marianna var alt annað enn keðilig Eftir 3. real fór hon yvir til Missouri í USA, har hon var AFS-næmingur í eitt ár. Afturkomin byrjaði hon í Hoydølum, og i 2. g, í februar mánaði, átti hon lítla Heina. Hon tók prógv frá Exportskúlanum í Herning í 1991 Skulu vit lýsa Mariannu sum menniskja, so kunnu vit siga, at hon var eina- standandi. Hon sá knas- andi gott út, var gløgg og hevði eitt gott sinnalag Fitt, blíð og fyrikomandi var hon, men kundi eisini, á ein sidiligan hátt, vera bersøgin og siga sína meining. Hon var ein verðinsdama, og náddi at ferðast víða um, hóast hennara lívsskeið 'kki skuldi gerast so langt. Líka sum påpin Heini, hevði hon góðar gávur at siga frá, og mangar hugnaligar og stuttligar løtur hava vit havt í Kovalág. eitt eirindaleyst fólkaslag, sum forpestar alt samfelags- lív. Tað haldi eg við! Tí hava vit, sum umboða Javnaðar- flokkin lyndi til at spyrja Spyrja og aftur spyrja. Ikki ber til at siga ja og amen til alt við himmalvendum eyg- um. Eg veit væl, at tað køvir hetta romantiska terapeu- tiska, hetta, sum virkar nakað sum vikubleðini. So óforpliktandi og svevnelv- andi. Summi siga eisini, at trúgv kann flyta fjøll. Tað tora vit ikki. Tað er mani- pulatión. Javnaðarflokkurin fer ikki at flyta fólk, har tey ikki vilja verða flutt. Politisk katekismus Berur politikkur kann eisini vera vandamikil, segði onk- ur. Púra samd! Úttan at blunka! Eg hoyri tað fyri mær Abyrgd av egna landi". “Skipað ætlan“. "Føroyskan leist". "Spæla fólk í húsi". Nakað, sum tå vit í gomlum døgum skuldu læra Katekismus (grund- setningar) í Kommunuskúl- anum. Summi sluppu und- an, vegna teirra trúgv. Vóru Marianna búði og starv- aðist í Alborg, tá hon á vetri 1997 gjørdist sjúk. Kirstin flutti skjótt til Danmarkar fyri at vera um Mariannu og lítla Heina, og Heini fylgdi seinni aft- aná. Hóast Marianna mang- an hevði tað svårt, var hon so ótrúliga sterk. Hetta vísti seg við tí umsorgan hon m.a. hevði fyri børn- unum, bæði okkara, men ikki minst lítla Heina, ið var hennara eitt og alt. Hon tosaði ofta um Heina, sum hon av góðum grund- um var so errin av. Hon vildi liva, og tí var tað so ótrúliga ringt hjá henni at vita sær, at hon møguliga skuldi doyggja so tíðliga frá honum Góðu lílti Heini, Turid, Roar, Annika, Kirsten og Heini, tit hava mist tykk- ara kæru mammu, systur og dóttir. Vit okkara góðu vinkonu. Saknurin er so ómetaliga stórur og orð bliva so fátæk Ljós Nú er myrkt men eitt lítið ljós blaktrar í stovuni hjá mær ikki má tað slókna nú so eg seti meg við gluggan stari inn í flógvan loga og skuggar av ljósinum hugtaka meg Meðan tankar um góðar løtur koyrd á dyr, tá ið tað kom fyri. Fyri tað helt eingin tey vera løgin. Eg havi tó lært meg hesar pol. grundsetn- ingar- just in case. Vil ikki vera ødrvisi. Var nøkur viðgerð av full- veldinum i øllum hesum? Ikki eitt petti. Akkuråt sum rithøvundarnir, sum hava skrivad sidu fyri sidu um, hvussu fólk síggja út, eru klødd, bera seg o.a., um- framt stak salgbara roman- tikkin. A la Ude og Hjem- me. Flestu greinar hava t6 einar tvær reglur f endanum, sum siga, at í staðin fyri hetta og hatta, áttu fólk heldur at viðgjørt málið um fullveldið! Fullveldisdrunnurin Viðgerð? Gloym tað! Spyr onkur um okkurt, tá helst um búskap, verður man et- in. Er onkur, sum spyr Høgna Hoydal um okkurt, ella loyvir sær at ivast í pørtum av hansara Full- veldiskatekismus, er hann strax umgyrdir av gråtukon- um, sum halda tað vera s00000 synd. Við sera Minningarorð um Mariannu Olsen fødd 21. juli 1962 deyð 13. august 1998 skerdum flogi royna tey, sum líða av hesum Hoydal- syndromi, at skava út yvir. Og tað ger bara ilt verri! Alvaratos. So mikið av veiggi haldi eg, er í hesum manni, at hann best fær vart seg sjálvan. Alt annað er pinligt. I løtuni er hann Tjóðveldisflokkurin. Hann er fullveldið! Í samgongu- skjalinum stakk Fólka- flokkurin honum ein væl piðaðan fullveldisdrunn í hondina at spæla sær við. Dúgliga hevur hann roynt at senda hann víðari. Sitandi á hesum eyka vaglinum, sum hann fekk í Landsstýr- inum, hevur hann yrkt og yrkt, men fær hann ikki frá sær. (Tað er síða eitt). Imeð- an fær Fólkaflokkurin gjørt tað hann vil. ( Tað er síða tvey ). Ført sin væl kenda borgarliga politikk. Snilt? Hví halda tit, tað hoyrist ikki eitt einasta kis frá Fólk- aflokkinum um fullveldi? Men so leingi leikur er góð- ur, er alt gott. Hetta hevur verið stødid í fullveldiskjakinum, sum eg sjálv "kom til at” detta í Tí vil eg í hesi nátt tendra øll ljósini herinni beri varin glæmuna inn í fleiri myrkar krókar gevi nýggjum veikum megi og nú er mín stova so upplýst og heit Meðan tankar og bjartar vónir um alt ið andar livir grør og doyr brann tað eina ljósið út millum vinir har friðarpípan brann og tá kvøld á degi vann (Frændir 1986) Hildur og Elin beint nú. Tað, at Javnaðar- flokkurin vil ikki eksperi- mentera við Føroya fólki, hevur avdúkað eitt satt trau- ma hjá tjóðveldisfólki (Gud viti hví). So stórt, at løttu pennarnir hava havt tað brennandi nátt sum dag. Kjakið hevur snúð seg um dreymar og tómar lærusetn- ingar ballaðir inn í manna- jagstran og okkurt slag av "javnadarkompleksi”. Sam- bandsflokkurin hevur verid dúgliga róstur fyri sína stóðu, og tí kunnu javnað- arfólk bert taka illsinnis- glepsini frá tjóðveldinum sum "komplimang”. Vit fóru ikki longur, enn vit gryntu. Men vit fóru! Sjálvt Útvarp Føroya er farið somu leið. Guð náði okkum. Og eg, sum helt, at hesin miðilin var óheftur! Nei tú. Fyri góðari viku síð- an, í tí teir rópa Vetrarbreyt- in, stungu ein prísvinnari og ein ikki-prisvinnari høvdini saman, fyri at fåa okkurt slag av javnadarkompleks- avgongu. So nidarliga hevur tó eingin av hesum rithøv- undum riðið, sum hava stuðlað bløðunum. Teir hava stórt sæð verið deiliga romantiskir og sensatións- søkjandi. Teir hava so ikki grivid lík upp, at látursgera, sum hesir gjørdu. Rætt skal vera rætt. Bragdar i Bjarna Olsen Og mitt í øllum hesum full- veldisrúsinum, sum blað- skrivingin hevur borið dám av, er onkur einstakur, sum tað veruliga bragdar í. Bjarni Olsen, formaðurin í Búskaparráðnum hevur væl og virðiliga greitt frá týdn- inginum av ríkisstuðlinum fyri føroyska búskapin. Hansara ískoyti fati eg ikki sum eina partapolitiska stødutakan fyri ella ímóti fullveldinum. Heldur er hetta ein roynd at lýsa veru- leikan, sum hann sum fak- maður sær hann. Hetta haldi eg, at vit politikarar áttu at tikid til okkara og vidgjørt sum tað fyrsta. Tað ber ikki til at gera sum strutsurin. At stinga høvdid djúpt niður í sandin langt har frammi, og venda tí sum er her bakið, og bara vóna, at tað gongur væl. Javnaðarflokkurin, eins og allir hinir flokkarnir, hevur staðilga víst á, at vit vilja ikki gera tað minni liv- iligt í landinum. Javnaðar- flokkurin vil hava sjálvs- stýrisleiðina at hanga saman við buskaparstøduni. Vit vilja ikki hava eitt fullveldi, sum hvørki er eitt umsiting- arligt ella búskaparligt ber- andi fullveldi, soleiðis sum slóðað verður í løtuni. Vit fara ongantíð at stinga høvdid í sandin og fáa okk- um mettuna av vónum og dreymum. Tað er fyri mær, sum vilja menn ikki nema við henda spurning. Tann búskapar- liga. Tað verður malið utt- anum, soleiðis at tann, sum ber orðið búskap uppá mál, kennir seg sum eitt tvørball, tornæman, tí í fullveldisætl- anini er man ikki komin til tað punktið í programmer- ingini.“Eitt útgreiningarar- beiði skal gerast",(ein av lærusetningunum), kemur Katrin Dahl Jacobsen, løgtingskvinna Javnaðarfloksins ikki fyri enn. Tí verður ikki tosað um tað, hóast spurgt verður. Og hóast tað eru før- oyingar, sum vita um hetta at siga. Í greinunum vísir Bjarni Olsen á so týðandi viður- skifti, at øll, sum ikki líða av "strutsakompleksinum”, munnu sita og artikulera okkurt, hóast einki verður sagt. Nettup í hesum, spurn- inginum um ríkisstuðlinum, ber til at tosa politiskt, eisini partapolitiskt. Hvørja stóðu hava flokkarnir til, at (der- som, hvis, sáfremt, ifald) lønirnar verða trýstar niður? Fara fakfeløg at góðtaka tað? Rýma fólk, um so verður? Er stuðulspolitikk- urin í vinnuni á góðari leið? Sjálv havi eg spurgt um hetta á tingi, men eingin veit at svara mær. Javnaðar- flokkurin heldur ikki, at so er.“ Mjólk er góð", plagdi at standa á rúsuposunum. Er tað o.k., at mjólkastuðulin er 8 mill.? Hvat kostar ein mjólkarpakki veruliga? Og oljan. Ella ikki oljan. Hvor veit? Skulu vit rokna við henni, áðrenn hon er kom- in? Um so er, hvussu roknar man tað út? Stutt sagt, hvussu fáa vit framleitt okk- um til 1,3 mia. eyka í inn- tókum? (hetta er ikki ein samandráttur av greinunum hjá båskaparfrødinginum. Tær vóru á høgum stødi) Tey, sum hava lisið grein- arnar, hava nógv at tosa um og ikki minst hugsa um. Stórur vandi er fyri, at livi- fóturin lækkar, fer ríkis- stuðulin. Hvussu nógv vilja vit leggja fyri dagin fyri, sum eisini Tjóðveldisflokk- urin førir fram, at verja væl- ferðina? Hvat er orsøk. Hvat er årin? Við greinini hjá Bjarna Ol- sen í huganum, hvussu fær samgongan so sjóðað sam- an aðalmál síni tá: - Fólkflokkurin sigur, at búskaparligt frælsi hevur politiskt frælsi við sær? - Tjóðveldisflokkurin sig- ur, at politiskt frælsi hevur búskaparligt frælsi við sær? - Sjálvstýrisflokkurin sig- ur ikki stórt. Hvør man vera meira lidi- ligur — búskapur ella poli- tikkur? Katrin Dahl Jakobsen, løgtingskvinna Javnadarfloksins