týsdagur 3. november 1998síða 9

Nr. 208 — 3. NOVEMBER 1998 Orðaskifti: tidindabladid S0S/2 7 Fullveldi — eisini positivar avleiðingar Í samband við fullveldisspurningin hevur nógv kjak verið um fyrimunir og vansar við fullveldi. Um Føroya fólk velur, at Føroyar skal gerast eitt sjálv- stóðugt land, er ætlanin, at fáa eina avtalu í lag við donsku stjórnina, har Føroyar og Danmark, eisini í framtíðini, skulu samstarva innan ymisk øki, m.a. innan uttanríkispolitik, hægri útbúgvingar, á løgfrødiliga økinum og um eina felags krónu. Eftir stendur eitt stórt óki, ið kann skapa iva millum før- oyska fólkið, um tað er rætt at taka fullveldi ella ikki — ríkisstuðulin, skrivar Kristina Danielsen, sum lesur stud. pol. m. a. í fyrsta parti av trimum greinum um fullveldi Sakligt og objektivt kjak Tað er sera gott við einum sakligum kjaki, og seinastu vikurnar hava tað verið nógvar sakligar og viðkom- andi greinar at lesa i før- oysku fjølmidlunum, ser- stakliga viðvíkjandi árinið av danska ríkisstuðlinum. Tó hava tað eisini verið nógvar ósakligar ræðu- greinar at lesa inn ímillum. Hóast nógvar góðar greinar viðvíkjandi ávirkan- ina á føroyska búskapin um ríkisstuðulin verður tikin burtur, so sakni eg eina meira objektiva áskoðan hesum umráðnum. Eg kann m.a. partvís taka undir við niðurstøðunum hjá for- manninum í føroyska Bú- skaparráðnum, men meti tó, at tær positivu avleiðingar- nar fara at hava eina stórri ávirkan á føroyska búskap- in. Neyðugt er, at Føroya fólk verður so væl upplýst um fyrimunir og vansar við at Føroyar taka fullveldi, sum møguligt, og tiskil er alneyðugt, at tað almenna kjaki verður so objektivt sum møguligt, fyri soleiðis, it kunna upplýsa um bæði yrmunir og vansa KKI bert annað av teimum Í ikki at uskaparfrødingur fyra at nýtist verða Mm fIKISSTUðUMN av IØTOYSKU kunum, verður skorin kemur hetta at ávirkan á før- oyska búskapin. Serstakliga á almenna sektorin Tað hevur verið skriva nógv um, júst hvørja åvirk- an hetta fera at fáa, men sannleikin er tann, at allar hesar framtíðar búskapar- ligu útrokningar bert kunnu nýtast sum vegleiðandi og ikki nýtast at lýsa tann veru- leikan, ið vónandi liggur fyri framman. Tá ið øll hesi búskapar- ligu = sjónarmiðini um hvussu framtíðin fer at síggja út uttan ein ríkisstuð- ul, verða lýst, er tó neyðugt, sum fyrr nevnt, at lýsa stød- una frá øllum síðum. Tá ið stórsti parturin av búskaparliga og politiska kjakinum hevur vidgjørt all- ar tær negativu avleiðing- tur, sc nava €ina arnar av fullveldi, meti eg tað verða neyðugt, at greiða eitt sindur frá nøkrum av teimum positivu avleiðing- unum, fyri at bæði fyrimun- ir og vansar við fullveldi verða lýstir. Uttan rikisstudul, størri vinnuliv Ein hvør biskaparfrødingur veit, at ein blokkstudul so sanniliga ikki bert hevur positivar avleidingar å eitt samfelag. Tað kann verða positvt við einum eingangs blokkískoyti ella við einum blokkískoyti yvir eitt stutt tíðarskeið, um búskapurin er í einum aldudali, eins og Marchall-hjálpin var eitt gott ískoyti til europeiska búskapin eftir 2. Heimsbar- daga. Men ein viðvarandi blokkstuðul, sum ríkisstuð- ulin má sigast at hava verið, vidførir eitt 'sovandi' sam- felag, eitt samfelag, ið er nógv minni virkið og pro- duktivt enn tað vildi verið uttan ein blokkstuðul, ser- stakliga um hesin stuðul verður nýttur til almennar tænastur heldur enn til at fremja nýggjar vinnur Samfelagið fær jú 1/3 av inntøkunum í gávu hvert ár uttan at nýtast at geva nakað afturfyri meira enn neyðugt droyingum nýtast ikkt at gera ein stór! H era nnsa ri meiri vinnulív fyri soleiðis, at skapa fleiri ar- beiðspláss og fleiri inntøkur ul samfelagið, tá ið vit jú fáa pening nokk til at klára okkum sum er. Hví skal ein risikera sítt trygga arbeiði innan tað al- menna øki, fyri at føra síni hugskot inna framleiðslu ella annað út í lívið ? Nei, best man vera, at halda seg til tað trygga, men hetta er samstundis eisini tað, ið re- lativt gevur samfelagnum minst vinning. Soleiðis velja nógvir føroyingar við góðum samfelagsfremjandi hugskotum, at halda seg aft- ur — tí vit hava tað jú so gott sum er. Hetta er vorin ein dagligur setningur mill- um manna. Eg meti tað verða stór synd, at vit ikki fáa útnytta øll tey hugskot og alla ta Kapa ett irkið vitan vit føroyingar hava, til at skapa eitt meira sjálv- støðugt og búskaparliga 6- heft samfelag. Um ríkisstuðulin hvørvur, hendir hetta ikki frá einum degi til annan, og almenni sektorurin fær soleiðis tíð til at umskipa seg. Hvør sigur eisini, at rík- isstuðulin ikki hvørvur við tíðini, Gansæd, um føroyska fólkið velur fullveldi ella ikki ? Eiga føroyingar ikki óan- sæð, at arbeiða fram ímóti, at Føroyar gerast búskapar- liga óheftar? Neyðugt verður uttan iva við einum minni almennum sektori, men afturfyri verð- ur ein stórur partur av hes- um arbeiðsplássum endur- reist í privata sektorinum, innan føroyska vinnulívið, við tað, at teir mongu før- oyingar, ið hava nógv góð hugskot um nýggja fram- leiðsur og vinnur í Føroy- um. tá verða noyddir til at taka í egnan barm, og vilja soleiðis arbeiða við at føra »si hugskot út í lívið. Eis- ni verða partar av almennu enastunum privatiseraðar hetta fer at skapa okt rksemi innan tað privata ski. Hetta vil skapa »g stórri føroyska sam m.a ýggj arbeiðspláss nntókur I af Í9royska samtel ig1ð, sum nú er, er bundið at fiskrvinnuni ger tað før yska búskapin sera Ostød- ugan. Neyðugt er, at ný hugsan innan aðrar vinnur vinna fram, soleiðis, at før- oyski búskapurin ikki gerst so bundin at inntøkunum frá fiskivinnuni, sum í dag Men av ti at nýggjar vinnur vidføra stóran ótryggleika fyri viðkomandi, ið setur eitt virki á stovn, er tað sannlíkt, at farið ikki verður í gongd við at seta annað á stovn, so leingi, sum trygg- ari starv finnst innan tað almenna. Tískil er tað sann- líkt, at ikki fyrr enn almenni sektorurin gerst minni, fer stórur partur av tí 'fríu' ar- beiðsmegini í aðra vinnu, eisini innan aðrar vinnur enn fiskivinnuna. Harafturat vil ein politisk skipan við fullari ábyrgd av føroyska samfelagnum, eis- ini verða noydd til at føra ein meira vinnulívsvinarlig- an politikk enn í dag, fyri at skapa neyðugu fyritreytir- nar hjá íverksetarum til at stovnseta egin virki, fyri so- leiðis at skapa nýggj ar- beiðspláss og fleiri inntøkur til samfelagið sum heild. Eisini kappingarførid fer at gerast betri, um ríkisstuð- ulin verður skorin burtur yvir eitt áramál. Hetta hend- ir vegna, at lønirnar mugu væntast at blíva relativt lægri enn tær í t.d. teimum skadinavisku londunum. Tað fer tískil at verða rela- tivt bíligari at framleiða eina arbeiðsmegi-intensiva veru, tvs. eina vøru, ið krev- ur relativt nógva arbeiðs- megi, í Føroyum, enn í eitt nú skandinavisku londu- num. Lønirnar í Føroyum fara tó ikki at gerast minni við eitt, ella innan øll øki, men væntandi fer inflatiónin, tvs prís- og lønarvøksturin, í Føroyum, at verða minni enn í løndunum rundan um Førovar tíðarskeiðnum ir ríkisstuðulin verður neira vi SVIT ) tí be ingarfø um, at eiva tl ØK y I t øroyum, serstakliga utflut uNgsvinnur, og ein stør útflutningur vidførir sum kunnugt stórri inntøkur til landið. Hetta fer eisini, at gera tað meira áhugavert hjá útlendskum fyritøkum, at investera í nýggjar fyritókur í Føroyum Tad hevur verið tosað um, at føroyska arbeiðsmegin er so mikið mobil, at hon fer at flyta av landinum, um lønarlagid í Føroyum verð ur lægri enn í londunun runt um Føroyar, men hetta vil eg loyva mær at ivast i. Sjålvssagt vil altid onkur velja eina hægri løn fram um at búgva i Føroyum, men so hevði viðkomandi verið farin av landinum, 6- ansæð um Føroyar fingu fullveldi ella ei. Lønarlagid í Føroyum hevur seinastu árini ligið væl lægri enn t.d. Kristian Danielsen lesur búskap (cand. polit.) á lærda háskúlanum í Keypmannahavn. Umframt lesturin hevur hon eisini hálvdagsstarv í danska Uttanríkisráðnum, har hon arbeiðir í sekreteriatinum fyri uttanríkishandli. Vit prenta í dag fyrstu av trimum greinum hennara um fullveldi í skandinavísku londunum, eins og skatturin í Onglandi er væl lægri enn í Føroyum, so um tað er eina hægri løn, ið ein ynskir, so er bert at royna seg uttanlanda, hettar er ikki nøkur nýggj vitan. Sum sagt, so fer inflati- ónin væntandi at verða lægri tey árini í ríkisstuðulin verður skorin niður, m.a. av tí at minni peningur verður í umfari, og hetta fer at skapa eitt relativt lægri løn- arlag í Føroyum, tó fer mun- urin ikki at gerast so stórur, at fólk verða noydd at flyta av landinum, m.a. av tí at MIrnar hjá fiskimonnum ru heitar av fiskan pa er inntøkur ti lið, verið, at oyramerkt na avisan pr 'sentpart av ríkisstuðlinum til fremjan av nyggjum utflutningsvør vinnum. Neyðugt fer nevnliga at verða, við einum sera málrættaðum vinnulívspolitikki og er tað neyðugt, at gera korini hjá føroysku útflutningsvinnuni so góð sum møguligt, um ynskt verður, at Føroyar skulu kunna fáa eyka inn tøkur frá útflutningi, svar- andi til ríkisstuðulin Tó skal tað viðmerkjast, at við eini munagóðari um- legging av almenna sektor- inum verða almennu út reiðslurnar tað minni, so ikki skal væntast, at tað verður neyðugt, at fram- leiða og útflyta fyri eina um og upphædd svarandi til ríkis- stuðulin, fyri at livistødi ikki skal falla Um olja og gas verða funnin í føroysku undir- grundini og møguleiki verð- ur fyri, at útvinna hetta nátt- úrufeingið, er stødan ein heilt onnur enn tann stødan vit í dag standa í, og vildi tað uttan iva verið ein fyri- munir, at Føroyar varð eitt sjålvstødugt land, um sí varð. Ég n tað tó ikki verða rætt, á n lúverandi tids punkti, at taka stóðu til ful IKUL emas i K K h % C 4 3 ni r IS KK! Deri i í førovingar taka fulla åbyrgd av egnum gerðum og egnum samfel- ag burtur og av at i Um føroyska fólkið ynsk ir fullveldi er neyðugt, at tað verður trú uppá, at tað er møguligt a Í É t stakt og atv gera nakað ser a nakað ser Um ein ynskir nakað í dag, er neyðugt at arbeiða fyri hesum og soleiðis stakt ecisini um ein YNSKII veidi 28. oktober 1998 Kristina Danielsen Stud. polit