hósdagur 19. november 1998síða 8

tíðindablaðið S0SÍalu Nr. 220 — 19. NOVEMBER 1998 Sluppu ikki í Grátufjórðin: Fluttu í Foroyingahavnina Jógvan Arge sigur frá fleiri forvitnisligum søgum í teirri nýggjastu bókini »Teir tóku land«, sum einamest snýr seg um fóroyska virksemið í Grønlandi í fimtiárunum Ein søgan er um, tá Jens Christian Petersen í Froðba flutti úr Ravnsoynni norður í Føroyingahavnina í 1953. Við honum var eitt nú son- urin Anton Petersen, sum býr á Sandi Jógvan Arge skrivar so- leiðis >Skonnartin »Marité« av Tveroyri var fyrsta far, sum kom inn í syðru havn í Ravns Stóroy summarið 1953. Hon kom har longu 14. maí og setti fýra mans á land Hesir menn vóru onnur manningin, sum Jens Christian Petersen í Froðba ætlaði at rógva út við í Grenlandi hetta summarið. Teir vóru komnir eftir seks- æringinum >Boga<, sum hevði staðið enn ein vetur har yviri Hin manningin, sum son- ur hansara Anton Petersen hoyrdi til, kom yvir til Grønlands við einum ødrum skipi, og teir høvdu átta- mannafarið >Nýpuna< við sær Nú ætlaði Jens Christian at leita nýggjar leiðir. Um veturin hevði hann sekt myndugleikarnar í Keyp- mannahavn um loyvi til at byggja skúr og rógva út frå Grátufjørðinum nakað norðan fyri Ravnsoynna, men enn hevði hann onki svar fingið Funnu menn >Nýpan< og hennara mann- ing vórðu sett upp á land norðuri í Føroyingahavnini. Har vóru ongir lagsbrødur at finna, og tí hildu teir fýra menninir leiðina suður við landinum, fyrst til Grátu- fjørdin. Har vóru heldur ongir menn. Ætlanin var so at sigla heilt suður í Ravns- oynna, men tá teir komu suður fyri Fiskanesið, gekk motorurin fyri. Eitt lítið lot var til vildar, og teir royndu at sigla við seglum, og teim- um eydnaðist at koma inn til Fiskanesið. | Men svangligt var. Ut- gerð høvdu teir onga, tí hon var øll farin við hinum monnunum. Einasta etandi, teir høvdu, var onkur kaku- kassi og nakað av turrum spiki, men spik og kleynur riggaðu ikki væl saman. Tá menninir á >Nýpuni< hevdu bíðað einar tveir dag- ar í Fiskanesi, sendu teir fjarrit suður í Ravnsoynna at siga frá, hvussu teimum visti við, og tá vardi ikki leingi til hinir komu Noyddust í Føroyingahavnina Úr Fiskanesi hildu báðir bátarnir leiðina norður í Gråtufjørdin, men enn var onki loyvi komið til at seta seg niður har, og teir fóru tí norður í Føroyingahavnina at kanna møguleikarnar har. Tilfar og útgerð lótu teir liggja eftir í Gråtufjørdin- um. Anton Petersen greiðir frá, at teir vistu, at skúrar vóru í Føroyingahavnini, men hver, ið átti, og um teir vóru í brúki, vistu teir onki um. Teir komu inn í eina manntóma vík, har fleiri skúrar stóðu. At tað var Dagmarsvík, vistu teir ikki fyrrenn seinni. Teir fóru í ein av hesum skúrum og róðu út haðani í einar tvær vikur og fingu væl av fiski. »Men eitt kveldið, vit komu aftur, nú standa koyggjuklæðini uppstungin í túninum. Ein maður kemur oman og sigur, at teir eru komnir í dag við »Grønlandsfarinum« og skula brúka skúrin<. Hetta var ein av teimum royndu útróðrarmonnunum í Føroyingahavnini, Sigurð Jørgensen úr Sørvågi. Sum so ofta fyrr var hann for- maður á einum báti, sum Jesar Jacobsen í Búðini átti. Lagið var ringt á froð- bingunum, men teir tóku til tey ráð at fara yvir á sjó- mansheimið, sum enn stóð har úti í Føroyingahavnini, og Jens Christian fór niðan at biðja um hús. „Eg minnist, at kona trú- boðaran Johannes Bæk, Agda, kom oman til okkara, sum lógu á bátinum, og bjóðaði okkum niðan. Har fingu vit bæði mat og drekka og eitt kamar at sova í um náttina. Hon var sera blíð, og tann blíðskapurin kom sera væl við<, sigur Anton. Men allar súður vóru ikki Sá —. - FY syftar enn. Tå teir høvdu drukkið, fóru teir oman aft- ur í bátin og inn í Lektara- víkina. Uttast á munnanum stóð ein saltingarskúrur. Har blakaðu teir fiskin upp og fóru at gera reint. >Tá liðugt var at flekja, varð farið aftur á sjómans- heimið. Tá leið væl út á morgunin. Har fingu vit okkum at eta og ein lítlan blund, og so varð farið yvir aftur í Dagmarsvík. Har stóð ein annar skúrur við manningarrúmi í ovara enda og saltingarskúri í nið- ara, men skilarúmið var nið- urtikið og koyggjurnar, sum høvdu verið á tí, vóru sjálv- andi eisini burtur<. Mikal Tausen, mammu- beiggin, varð nú settur at smíða skilarúm og koyggj- ur, so teir høvdu átta tilsam- ans. So varð farið til útróðr- ar, og tá teir komu aftur um kveldið, var so frægt liðugt, at reiðast kundi upp í koyggjurnar. Ein ovnur var eisini, so menninir kendu seg væl, tá fýrur var komin uppá. Í Gråtufjørdinum eftir útgerðini »Men vit høvdu tað fram- vegis småligt, tí øll útgerðin lå suduri i Gråtufjørdinum. Kol, proviantur, ja, sjålvt komfýrurin lá eftir har suð- uri. Tá vit mettu, at líkindini vóru til tess, varð farið aftur í Gråtufjørdin eftir útgerð- ini«. Hetta t6k einar tveir dag- = Teir tóku land | Førevingar i Grønlandi - Í nýggjastu bókini >Teir tóku land« eftir Jógvani Arge eru nógvar forvitnisligar søgur úr Grønlandi ar. Tann fyrra dagin sigldu teir suður og fyltu bátin, og tann seinna dagin sigldu teir norður aftur. Jens Christian var so grammur eftir fiski, at teir royndu eitt sindur á veg norður aftur, men tað bleiv ikki tann stóra roynd- in. Eitt var, at báturin var fullur og útgerð og tilfari og annað var, at hann gjørdi hann seg til við illveðri lágt. >Tá nakað var liðið út á dagin, fór hann at vaksa vindin, og tá ið vit komu norður móti Feroyinga- havnini, var ódnarveður. Vit komu fram í gllum góðum, men eg haldi, vit vóru allir glaðir at hoyra illveðrið utt- anfyri og vita, at man slapp frá at fara í bátin dagin eft- ir<. Strondin var vánalig við hendan skúrin, sum teir høvdu sett seg í. Ein lítil trikantur av einari brúgv var frammanfyri hann, men har var so út- grunt, at báturin á fjøru stóð langt úti, so fiskurin mátti kastast fleiri ferðir. Á háflóð kundi hann kastast beint inn á brúnna. lllveðurdagar = fingust manningarnar hjá Jens Christiani við at byggja eina nýggjan búskúr nakað niðan frá strondini á eystursíðuni á Dagmarsvík. Stutt uttan- fyri stóð ein skúrur, sum skonnartin »Yvonna« átti. Tá útróðurin var av um heystið, varð búskururin innilokaður. Fiskiskapurin var góður, og monnunum dámdi hetta lívið væl, hóast tað stundum var strævið. Um heystið var eitt øgiligt knoss at avskipa fiskin. Tá var oftast kalt og ótespiligt veður við vindi og vátaslettingi. Fingu sær skúr í Gråtufjørdinum Í 1954 varð aftur strongt á myndugleikarnar í Keyp- mannahavn um at loyva før- oyingum at hava rógva út frá landi um Grátufjarðar- leiðina. Jens Christian hevði ta hugmyndina, at nyttugt og neyðugt var at hava eina millumstød á leiðini millum Føroyingahavnina og Ravnsoynna. H6ast loyvi heldur ikki fekst å hesum sinni, bygdi Jens Christian sær eina litla smáttu suduri í Gråtufjørd- inum. Småttan var bara ætl- að til at búleikast í, tá teir um heystarnar gjørdu túrar, sum vardu nakrar fáar dag- ar. Smáttan var gjørd til heima, so hon kundi skrúv- ast saman, tá teir komu yvir. Hon var klødd við kross- finerplátum og hevði átta koyggjur. Ein Valor-ovnur var til hita, og matgjørt var við einum primussi. Hesin fyrsti føroyski skúrurin í Grátufjørðinum stóð í einari vík, sum við einum eiði var skild frá teirri víkini, sum føroyskir útróðrarmenn seinni bygdu fleiri skúrar í. Hendan seinna víkin varð tá nevnd norðara havn. Tað var ein strævin ar- beiðsháttur at leggja seg nakrar dagar suðuri í Grátu- fjørðinum og salta í bátin, og tað kom heldur ikki tað stóra burtur úr, heldur An- ton. Småttan í Gråtufjørdinum stóð ikki leingi. Helst fór hon av stormi longu hendan sama vetur. Tað var ið hvussu so er tað, sum sagt varð. Útróðrarbáturin >Bogi< hjá Jens Christiani Petersen klárur at sigla norður í Fóroyingahavnina fullfermdur av útgerð í 1953