hósdagur 19. november 1998síða 9

Nr. 220 — 19. NOVEMBER 1998 tíðindablaðið S0Salurin Jógvan Arge í nýggjari >Teir tóku land«: Fyrstu deksbátarnir í Grønlandi Útróðrarmenn úr Froðba farnir til verka i Dagmarsvík í Føroyingahavnini Onki kom burtur úr ætlan- um hjá føroyingum at fara til Grønlands at rógva út við deksbátum fyrrenn í 1950. Tá fóru tveir deksbátar yvir við føroyska damparanum »Oyrnatjalli«. Jens Ras- mussen f Sørvågi åtti annan og Berint Johannesen i Kollafirði átti hin. Jens hjá Víka Liasi fekk sær tilhald úti í Føroyinga- havnini, har skipini plagdu at liggja, men Berint fór at leita sær eftir nýggjum plássi at seta seg niður. Hetta er ein av teimum mongu søgunum, sum Jógvan Arge greiðir frå í teirri nýggju bókini um før- oyingar í Grgnlandi. Millum heimildarmenn hansara er sonur Berint á Todnesi, Oddmar Johanne- sen, sum var við pápa sínum hetta árið 16 ára gamal. > Vit vóru har yviri í 1950, pápi, eg og pápabeiggi mín Axel. Vit fóru yvir við damparanum »Oyrnafjalli«, og høvdu ein lítlan deksbåt vid okkum, sum pápi hevði keypt frá manninum, sum passaði ravmagnsverkið í Botni í Suðuroy. Hetta var ein gamal bátur, sum hvalb- ingar eina ferð høvdu átt. Báturin æt >Brandur<. Hann var súðubygdur, hevdi krússarahekku og eitt sindur sneitt stevni. Hann var sum ein seksæringur til longdar, 30-32 fót. Motor- urin var ein fimm hesta Dan við opnum krumtapshúsi<. Settu seg í Kollafirði Teir komu í Føroyingahavn- Ína ein seinnapart, fingu bátin á sjógv og fóru so út í Føroyingahavnina. = Har løgdu teir båtin uppá síðuna á lektaranum hjá Brockie, og fyrstu náttina hildu teir til í einum kamari undir dekkinum á lektaranum. Tað var hålvfløtt, tá teir bundu um kveldið, og teir mundu komið heilt illa fyri. Morgunin eftir var fjarað, hann var ikki sokkin, og so væl var útgerðin surrað á dekkinum, at onki var rósað av bátinum. » Vit høvdu kort yvir Før- oyingahavnina vid okkum og fóru nú at leita eftir ein- um hóskiligum stað at seta skúrin. Úrslitið var, at vit settu okkum í eina lítla vík suður frå Den Smukke Ø, sum er ytsta víkin á sunnara armi å fjørdinum«. Hendan vikin var breid úti við munnan, men smalk- aði á miðjuni og breiðkaðist so aftur innari. Har funnu teir eitt pláss á vestursíðuni innanfyri sundið. Hetta var kyrrupláss og skjótt var at koma út. Síðani hevur víkin millum føroyingar ikki ver- ið nevnd annað enn Kolla- fjørður eftir niðursetumonn- unum. Her settu teir tríggir skúr- in upp og fóru so smátt und- ir fiskiskapin við »Brandi«. Tað tók sína tíð at koma á lagið, og Oddmar minnist, at ein dagin, hann var um- borð á »Oyrnafjalli«, helt skiparin Palli Sigurskjold fyri, at tað pliktaði at nevna bátin >Brandur<. Tá skuldi tú eisini vera brandur at fiska. Brutu motorin Teir sluppu heldur ikki und- an ødrum trupulleikum. Sjålvan 6lavsøkudag brotn- aði motorurin. Svinghj6lid loysnadi. Teir fingu ikki motorin at rigga aftur, og måttu gevast vid hesum båt- inum fyri summarið. Berint hevði verið so hyggin, at hann uppá beráð hevði tikið motorin í bátin- um, sum hann hevði heima, yvir við sær. Hann var av merkinum Carl Erik. Í Føroyingahavnini lá eitt stórt fýramannafar, sum hoyrdi til vágssluppina >Maritanu<. Berint fekk kontrollørin Johan Møller at hjálpa sær at fjarrita heim til reiðaríið um at fáa bátin til keyps. Svar kom aftur beinan- vegin, at tað var í lagi, og ikki var báturin dýrur. Kost- aði 200 krónur. Teir settu nú Carl Erik motorin í hann og róðu út við hesum báti tað, sum eftir var sumrinum. Axel fór sum fýrbgtari við damparanum >Ma- donnu< hjá Charles Maurit- zen tíðliga í august, og Ber- int og Oddmar vóru eftir eina tíð. 3. september fór Oddmar úr Føroyingahavn- ini við sluppini »Galatheu« år Heidunum. Hann ætladi sær heim at hoyggja, ti bara mamman og tey yngru systkinini vóru heima, men hetta var ein drúgv ferð. Tað gingu heilir 21 dagar, til hann var heima í Kollafirði. Tá høvdu teir á heim- vegnum verið inni á Rey- kjavík við trimum íslend- ingum, Hadda, Magga og Bjøssa. Í tveir dagar lá Odd- mar á Skålafjørdinum og bíðaði eftir farti, og eitt kvgldið slapp hann til Havnar við rutubátinum. Haðani fór hann til gongu í longum gummistyvlum eftir oynni norður til Kolla- firðar. Hann var móður, tá hann kom til hús. Klæð- sekkin læt hann standa eftir umborð á bátinum og fekk hann dagin eftir, tá báturin kom á Kollafjørð. Berint kom ikki heim í sama farti sum sonurin. Hann vildi royna eitt sindur aftrat í Føroyingahavnini. » fer å land Í 1951 hevði Berint á Tod- nesi ein stórri 8 hesta Cart Erik við sær at installera í deksbátin >Brand<. Hetta summarið vóru Berint og Oddmar tveireinir úti í Kollafirði. Yviri í Føroyingahavnini keyptu teir ein norskan snurpubát, sum stóð uppi á landi. Teir bygdu oman á hann, gjørdu lugar og last og brúktu hann sum stati6n Fiskurin var saltaður í hann. Hetta árið mannadi Jens hjå Vika Liasi seg aftur vid »Tokuni«, sum sørvingar nevndu båt hansara. Hann hevdi fingid tann roynda skiparan Jeffri Durhuus i Garðastovu í Vestmanna at dríva bátin, meðan hann sjálvur passaði motorin. Teir høvdu fimm mans aftr- at sær. Javnan nevndi missioner- urin í Føroyingahavnini í tíðindum heim til Dimma- lætting hetta summarið, at >Togo< hevði góðan fiski- skap og lá millum 1100 og 1500 fiskar á dekk um dag- in. Tá hinir móti heysti fingu sær fart heim, var Jens eftir saman við einum manni og helt fram við útróðrinum. Teir plagdu at hava ein lítlan bát við »Togo«, og eitt kveldið komu teir báðir rógvandi inn í Føroyinga- havnina við tí lítla bátinum. >Ég minnist, eg spurdi Jens, hvar »Togo« var. Hann svaraði, at hann lá á havsins botni úti við handan óreina boðan<, greiðir Odd- mar Johannesen frá. Hesin boðin er nakað norður úr Svartaskeri úti fyri Føroyingahavnini og stendur sum ein såta upp år botninum. Hann var so lúnskur Teir høvdu ligið og fiskað har og fingið nakrar fiskar, men báturin rak alla tíðina móti boðanum. Tá hann var komin nakað nær, startaði Jens motorin og sigldi aftur á aftur Men einaferð startaði motorurin ikki. Krumtaps- aksulin brotnadi. Teir komu nærri og nærri boðanum, og at enda var ikki annað at gera, enn at fara í tann lítla bátin Tað var so skjótt, at eitt brot blakaði >Togo< uppá boðan, og næsta brotið tók hann til botns. Tað var endin á »Togo« hjá Jens hjá Víka Liasi oa, SK TE PF. VALDEMAR LUTZEN