fríggjadagur 20. november 1998síða 10

10 Sjónarmið: tíðindablaðið SLSK Nr. 221 — 20. NOVEMBER 1998 Privatisering av fiskatilfeinginum Tað er rættiliga tíðiligt, at privatiseringsskrímslið er við at sníkja seg uppaftur úr skuffini í Tinganesi. Hesa ferð á ein meira sofistikeraðan hátt, líkasum í bit & pea- ces. Tekin eru um, at ætlanin er ikki at steðga á fyrr enn alt tilfeingið á fóroya- grunninum er gjørt til handilsvøru, latið fiskiskipaeigarum at skalta og valta við, sum teimum lystir, skrivar Sofus Olsen, cand.Polit, m. a. í sjónarmiðnum í dag: Í hesum suverenitetstíðum sleppur okkurt óansað aftur við politiska borðinum ella í hvussu er verður ikki givið tær gætur, tað hevur uppi- borðið. Her kunnu vit nevna tað aktuella lógaruppskotið um fiskiveiði í føroyskum sjogvi Tað hevur nokk verið í fyrraárið ella kanska longur aftur, at onkur av Fróðskap- arsetrinum hevði grein i Dimmalætting um ognar- rættin til fiskin undir Før- oyum. Minnist meg rætt, kom, sjålvt um argumentati- ónin var rættiliga kloddut, kortin: ein skilagóð konklu- sjón burturúr, nevniliga at hann eiga vit øll, sum balast á hesum klettum Nú er tað so, at vit ikki bert liva í eini suverenitets- tíð, uttan eisini í eini privat- iseringstíð. Í fjør mundi tað vera, at teir, sum tá áttu skip og útróðrarbátar, fingu rætt- in til at veiða á føroyaleidini lógarfestan í 10 ár. Við lóg- aruppskotinum, sum nú liggur í tinginum in mente (fasa tvey) kann ein frykta fyri, at privatiseringsmenn- irnir ikki helma i fyrr enn tað hevur hepnast teimum at smoyggja handilskvotur ella Individual Transferable Quotas niður yvir høvuds- vinnuna. (Hevdi forrestin fyri fáum árum síðan grein í Dimmalætting um hvussu skipanin hevði útartað seg í New Zealandi. Eitt sindur seinri heyði ein stubba um, at new zealendski staturin hevði verið noyddur at gjalda kvotaspekulantunum millióna upphæddir, ti myndugleikarnir, vegna ov- fisking, høvdu skert kvot- urnar) Vit minnast sokalladu Bygnadarnevndina, sum av donskum politiskum mynd- ugleikum var noydd inn å okkum. Teirra ætlan vid nevndini var at sl6da fyri hjå dønum at, um eg so må siga, skera føroyska fiski- vinnu eftir teirra leist. For- melt var formaðurin føroy- ingur, meðan hann, sum spældi fyrstu violin, var danski flippumaðurin Peter Andersen. Hon var eisini skírd Peter Andersen nevndin og ikki Kjartan Hoydal nevndin. Høvuds- boðskapurin var, at handils- kvotur skuldu áleggjast fiskivinnuni. Sum vera man lat høvudsvinnan sær ikki hesi harraboð lynda, hon avvísti handilskvotum. So mikil stiril var í landsstýr- inum tá, at álitið frá Bygn- adarnevndini varð burtur- goymt í onkrari skuffu í Tinganesi. Bæði tey seinastu árini, undir farnu samgonu og aft- ur undir hesari (landsstýr- ismadurin í fiskivinnumál- um hevur erið tann sami) hevur pípan fingið annað ljóð. Tað er rættiliga tíðiligt, at privatiseringsskrímslið er við at sníkja seg uppaftur úr skuffini í Tinganesi. Hesa ferð á ein meira sofistiker- aðan hátt, líkasum í bit & peaces. Tekin eru um, at ætlanin er ikki at steðga á fyrr enn alt tilfeingið á før- oyagrunninum er gjørt til handilsvøru, latið fiski- skipaeigarum at skalta og valta vid, sum teimum lyst- ir. I ringasta føri at selja útlendskum spekulantum kvoturnar ella fiskidagarnar fyri nógvan pening. Hendir tað, er lívsgrundarlagið hjá fjøldini burtur og suverenit- etstankin absurdur. Hvat skulu eremittar og havhest- ar gera við suverenitet? Nú um dagarnar fekk eg hendur á eintaki av Shetland Fishing News, har var grein um handil við fiskavkotum. Høvundin er skrivarin í Shetland Fishermen's Asso- ciation. Er forrestin eisini næstformaður í Scottish Fishermen's Federation. Tað sum ger greinina serliga forvitnisliga og sannførandi er, at heisn ungi maðurin hevur sera stóran kunnleika og vitan um alla fiskivinnu, lokalt og í EU høpi og eisini globalt. Her er greinin í før- oyskari týðing. Kósin er sett Allir innan fiskivinnuna her vóru ovfarnir, tá tað frættist, at pelagiska fiskiloyvið ella kvotan hjá Silvery Sea var, sum skilst, seld fyri umleið 6.5 milliónir sterlingpund (út við 70 milliónir krónur) ella ca. 2000 GBP tonsið. Loyvt er at selja pelagisku kvoturnar. Eitt slag av ITQ er galdandi her. Tíðindi ganga um, at fleiri skotskir fiskasglumenn royna at keypa allar botn- fiskakvoturnar, teir kunnu fáa hendur á, fyri at hava nokk til seinri at byggja fiskiskip. Men halda, at tað sum er legalt fyri pelagisku kvoturnar, ólógliga verður praktiserað innan botnfiska- flotan. Vit vita, at fiskivinn- an dag og dagliga brýtir lóg- ir og reglugerðir, so tað er helst sannlíkt, at gramlið um handil við botnfiska- kvotum er meira enn bert gitingar. Annars kann sigast, at handil við fiskakvotum eftirhondini meira og meira er vorðið eitt globalt fyri- brigdi, er farið at strekkja seg yvirum landamørk. Nevnast kann, at írskir skip- arar keypa rættindi at veiða uttanfyri eysturstrond USA's. Eitt annað dómi er, at íslendskt felag hevur keypt stóran part av týska flotanum av frystitrolarum (meira undir viðmerking- um). Í EU verður forrestin handil við botnfiskakvotum loyvdur í 1999. Uttan iva kemur handilin við fiskakvotum at broyta fiskivinnumynstrið mun- andi. Til dømis koma fiski- menn og aðrir, sum eiga fiskiskip ella part í einum (og harvið kvotu ella part av henni) at sita við einum aktivi, sum dag og dagliga økist í virði. Selja teir, ella rættari tá teir selja, verða teir ríkmenn. Men, hvat kemur at henda við samfelag okkara, sum í so stóran mun byggir sína tilveru á fiskiskap, um nú- verandi ættarlið av skipa- eigarum selur kvoturnar til norðmenn, íslendingar, há- lendingar ella aðrar útlend- ingar? Hetland kemur at missa størsta partin av síni EU kvotu. Tað sum er høv- uðsvinnan, kemur møguliga bert at verða viðfáningur. Og tað, sum selt er, kemur neyvan nakran tíð heimaft- ur. Hetta er ikki nøkur utop- isk rædumynd, tí freistingin at realisera tey einstøku kvotuvirðini verður so ovur- honds stór. Hvussu nógvir alarar sýttu fyri at selja ali- loyvini til norðmenn? Ikki nógvir. Hvussu nógvir het- lendskir fiskiskipaeigarar vilja sýta fyri at selja teirra kvotur til keyparar uttanfyri Hetland. Ikki nógvir eri eg bangin fyri. Tað stóra vandamálið hjá okkum er, at høvudstil- feingið, fiskurin í sjónum her um leið, er ogn einstakl- inga, er á privatum hondum. Tað kann føra við sær, at samfelagið alt sum tað er kemur í dýrastu neyð. Oljan hevur tey seinastu nógvu árini givið arbeiði til eina mongd av hondum. Her er komin vend í. Byrjanin eil endan hevur gjørt vart við seg. Í ikki so fjarari framtíð verður arbeiðið í oljuvinn- uni ikki til longur. Áðrenn oljan fór at renna, var fiski- vinnan næstan einasti vinnuvegur her í oyggjun- um. Skuldi tann vanlukkan hent, at størsti parturin av kvotunum verður seldur út- lendingum (íroknaðir skotar og onglendingar), verður sera lítið vinnugrundarlag eftir. Knska okkurt norskt ella skotskt fiskifar leggur at og tekur onkran het- lendskan fiskimann um- bord. Men in the long term kemur hetta at halda uppat. Tað kemur heldur at verða filippinar, pólendingar og onnur bílig arbeiðskraft, sum tikin verður umborð. Akkurát sum innan farma- vinnuna og hjá Røkke. Eg loyvi mær enn eina ferð at undirstrika, at beiski veruleikin kann blíva, at vit ongar ella fáar kvotur koma at eiga og verða tá fáir ella eingir fiskimenn eftir í Het- landi. Livilíkindini hjá stór- um parti av fólki okkara verða ikki til og koma oyggjarnar tí meira ella minni at avfólkast >R Sofus Olsen, cand. Polit Hetta er so meginparturin av greinini hjá skrivaranum í SFA. Skilamaður, sum hann er, hevur tað ligið hon- um uppá hjarta at gera skipaeigarum, fiskimonn- um, annars øllum medborg- arum greitt, hvussu trupul stødan kann blíva, um ikki øll gera sítt til, at kvoturnar ella meginparturin av teim- um verða verðandi ogn het- lendinga. Samstundis sum greinin er ein sterk ávaring móti at selja, er hon nokk eisini ein óbeinleiðis áheit- an á SIC um fíggjarligan stuðul til keyp av kvotum, sum eventuelt koma á marknaðin. Síggja vit burtur frá løtu- vinnnginum av oljuni, so er vinnugrundarlagið í Het- landi so meinlíkt tí hjá okk- um. Fiskivinnan er alfa og omega hjá báðum oyggja- bólkunum. Tí átti endur- givna grein at sagt serisøum føroyskum plitikarum og landsmonnum sum heild so rættiliga nógv. Hon er ein greið ávaring móti at privatisera tað, sum svimur í sjónum. Hon er ein greið ávaring móti privatiserings- dilluni. Ein fundamentalur munur er tó millum fiskivinnuna her og hjá grannunum fyri sunnan. Meðan teir fult og heilt eru undirgivnir EU fiskivinnupolitikkinum, sum verður stungin útí kortið bureaukratunum í Brussels og útintur av teimum, hava vit her hjá okkum tann fulla avgerðarrættin sjálvir. Tað er her á landi, at ognarrætt- urin til fiskin í sjónum hoyr- ir heima. Nú eru ikki allir landspolitikarar júst kendir fyri konsekvent at taka rati- onellar og objektivar av- gerðir. Við gongdini hesi bæði seinastu árini in mente ósannlíkt, at opnað verður fyri handli við kvotum ella fiskidøgum ov, sum nevnt, at tær í ringasta føri verða seldar útlendskum spekul- antum at vinna sær gull og grónar skógir burturúr. Viðmerkingar: 1) Silvery Sea var gamal og lítil kraftblokkabátur. Á veg til Danmarkar at landa 400 tons av nebbasild og komin uppundir land, var skipið ásiglt av týskum farmaskipi. Tað sakk beinan vegin og øll manningin, fimm mans, sjólótust. Silvery Sea átti sum nevnt pelagiska kvotu, sum fyri stuttum varð seld felagnum Interfish í Ply- mouth. Eigarin av Interfish er hálendingur. Hetlending- ar bjóða upp móti 6 milli- ónir GBP. men vóru teir ov stuttir. 2) Íslendska felagið, sum keypti týsku frystitrolarnar er Samherji á Akureyri. Samherji hevur nýliga gjøgnum týska dóttirfelagið keypt trolarafelag í Aber- deen. Onward Fishing Company, sum eigur 4 trol- arar við kvotu í Barentshav- inum og í Norðsjónum. Onkur sigur, at Samherji eisini hevur fingið fótin fastan her á landi, tó íkki enn í føroyskum sjógvi. 3) Skrivarin í Shetland Fis- hermen's Association segði nú um dagarnar, at teirra PO ikki so langt aftur í tíðini keypti botnfiskakvotu fyri 250 GBP tonsið. Fyri nøkr- um døgum síðan keyptu teir kvotu, men nú var tonsa- prísurin 1600 GBP. Sofus Olsen