leygardagur 21. november 1998síða 11

Nr. 222 — 21. NOVEMBER 1998 tíðindablaðið S08/2/u nella framleiðsluvinnu (t.d. skó- og møbilframleidslu) til globala veruleikan; og Baden-Wiirtenberg í Týsk- landi, ið serliga er kent fyri sínar smáu og miðalstóru fyritgkur. Orsøkin til umskipanina av øllum heimsbúskapinum eru grundleggjandi broyt- ingar f teknologi (teldur v.m), í infrastrukturi, í ar- beiðs- og framleiðsluskip- anum (frá standardfram- leiðslu til fleksibla fram- leiðslu), umframt alstórar broytingar í sjálvum markn- aðunum (broyttur vørueft- irspurningur, liberalisering- ar 0.s.fr.). Grundarlagið fyri vøkstri er tí eisini avgerandi broytt, og gamlir vísdómar vendir á høvdid. Fyri fáum árum síðani trúðu tey flestu, at gongdin í heimsbúskapi- num gekk móti alsamt størri eindum, har framleiðsla av standardvørum var aðal- målid. I dag gera somu fyr- itøkur alt fyri at skapa små- ar eindir, id eru samansettar gjøgnum netverk. Av somu orsøkum er ein stórur vøkst- ur farin fram innan små- og miðalstóra ídnaðin. Virki av hesum slag virka ofta sum undirleverandørar til stórri fyritøkur. Í smáum eindum eru um- støðurnar fyri umstilling og hugflogi betri enn í stórum fyritøkum, og tað er júst hetta sum er grundarlagið fyri nýskapan í vinnulívi- num. Tað er nevniliga fyrst og fremst tann teknologiska nýskapanin (innovasjónin), sum ber tann búskaparliga vøksturin. Hetta sæst best aftur í, at størsti vøksturin verður borin av teimum vinnum, ið framleiða per- sóns- og tænasturættað virksemi (eitt nú telduídn- aðurin, kemiski ídnaðurin, medicinalídnaðurin og aðr- ar specialiseraðar vinnur.). Aðrar fyritreytir fyri nýskapan Nýskapanir (innovasjónir) verða skaptar av fólki, sum gjøgnum hugskot og gransking megna at finna tekniskar loysnir til ávísar trupulleikar. Í sanfelagsvís- indini vera hesi fólkini nevnd entreprengrar. Fyri at talan kann vera um vinn- uliga nýskapan, mugu egin- leikarnar hjá entreprengri- num renna saman við egin- leikunum hjá eini fyritøku (sum sjálvandi kann vera hansara egna) til at menna hugskotini, skapa fram- leiðsluna, marknadarføra, samstarva o.s.fr. Lyklahugtgkini í sam- band við innovasjónir og nútímans vinnulív eru so- í Noreg er kent fyri møbil- framleiðslu, Småland i Svøriki er kent fyri sínar glasverksmidjur og Trí- kantsumráðið í Jyllandi er kent fyri nógvar specialiser- aðar småvinnur. Øll hesi innan — samfelagsfrødina kendu dømini siga nakad um, at vinnulivid ikki virkar í einum tómrúmi uttan á- virkan av samfelagnum, tað liggur í. Utjadarasamfeløg og vinnulivsmenning Seinastu årini hava eisini nógv fiskivinnussamfeløg, håast eina torføra stødu sum útjaðarasamfelgg, megnað at steðga eini kreppukendari gongd. Tey hava uppbygt eitt fjøltåttad og burðardygt vinnulív, har vinnulívs- menningin júst byggir á tær fyritreytirnar vit hava nevnt omanfyri. Á tí kreppuraktu Nova Scotia í atlantiskum Canada eru fleiri dómi um, hvussu lokalar fyritreytir kunnu uppbyggja nakað nýtt. Kend dómi nærri okk- ara leiðum eru úr íslendsku bygdunum Dalvík, Isafjørd- ur og Neskaupstaður. Í Nor- eg kunnu Husgya (Senja) og Bátsfjórðurin (Finn- mark) nevnast sum dømi um fiskivinnusamfeløg, ið hava megnað at bróta upp úr nýggjum. Hóast heilt ymisk út- gangsstødi og fyritreytir, sýna hesi dømini greitt, at búskaparlig framgongd ikki einans fer fram í stórum centraløkjum, soleiðis sum tey flestu hildu fyri bert fá- um árum síðani. Men fyrst og fremst siga hesi dómi nakað um, at vinnuligar ný- skapanir spretta úr egnum socialum og kulturellum fyritreytum í einum øki! Leiðin til búskaparligan vøkstur skal sostatt finnast í samanspælinum millum vinnulívið og samfelagið, har lokalar fyritreytir vera sameindar og endurnýggj- aðar í aktivari nýtslu av á- virkanini uttaneftir (t.d. vit- | NY ÁN NN + fs GE GUDR NEP BP i í Globaliseringin hevur grundleggjandi broytt fyritreytirnar fyri vinnulívsmenningini an, teknologi og marknað- arkrgv). Mest áhugaverda para- doksið í globaliseringini er sostatt, at egnar socialar og kulturellar fyritreytir hjá einum samfelag aftur hava fingið ein heilt avgjørdan leiklut í samband við vinn- ulivsmenning! Føroysk hugskot tróta ikki Um vit nú snara eygunum ímóti føroyska vinnulfvs- bygnadinum, er onki at iv- ast í, at neyðuga fjøltåttada vinnulívsmynstrið manglar. Sum er, hava vit ikki eitt vinnulív, ið megnar at bróta við råvørukendu framleiðsl- una og ístaðin skapa nýggja framleiðslu (igjøgnum inn- ovasjónir), sum aftur kann seljast av landinum og har- við økja um útflutningsvirð- ið. Men hetta merkir ikki, at neyðuga grundarlagið ikki er tilstaðar fyri einum fjøl- táttaðum føroyskum vinnu- lívi, tí vit hava fleiri dómi um bæði nýggj hugskot og “entreprengrskap". Í 1997 vunnu næmingar á fiskivinnuskålanum i Vestmanna kappingina “Eu- ropean Business Games", og í ár var sama bragdið endurtikid av nøkrum næm- ingum av studentaskúlanum í Hoydølum. Um hetta bert var hent ta einu ferðina kundi tað verið av berari tilvild, men tá tað hendir tvey ár á rað, er púra greitt, at tað ikki er av tilvild! Tí mugu hesir sigrarnir síggj- ast sum skúladgmi um, hvussu vitan, hugskot og felags stev millum fólk ("entreprenørskapur”) kann skapa grundarlag fyri ny- hugsandi vinnulivsmenn- ing. Men onnur hugskot eru eisini. I sama vidfangi kunnu vit t.d. nevna skriv- ingina hjå Signar Heinesen, har hann hevur vist å fleiri møguleikar, sum liggja utt- an fyri sjålva fiskivinnuna. Men vit hava eisini dømi um nýhugsan, ið eru komin longur enn á pappírið. Eitt av teimum eru teir nýggju trollemmarnir, ið Helgi Lar- sen úr Vági hevur uppfunn- ið. Her er júst talan um ein entreprengr, sum hevur megnað at samansjóða sína praktisku vitan um fiski- skap og troling við aðra praktiska og bókliga vitan um flúgving og aerodyna- mik. Samstundis hevur per- sónliga netverkið (fleksibil- iteturin) á staðnum (í Vági) havt stóran týdning fyri menningina av hesum hugs- kotinum. Og so eru tað tey meira kendu dømini, ið eru skorin eftir sama leisti sum vit hava talað fyri: Tað kend- asta er ivaleyst tiltikna vág- asnellan hjá J.K. Joensen í Miðvági. Onnur dømi um fylgiídnað til fiskivinnuna er Teymavirkið í Runavík og trolvirkið Vónin. Úr landbúnaðarvinnuni kunnu vit nevna nýggja ull- avirkið í Vági, har ætlanin er at framleiða uttan brúk av kemiskum evnum (sum í sær sjálvum átti at givið eitt marknaðarvirði). Somu- leiðis spretta nýggjar før- oyskar teldufyritøkur fram, Starvsfólk til Teknisku Avgreiðslu Teknisk Avgreiðsla Avgreiðslu. Sekt verður eftir einum fólki til Teknisku Á Teknisku Avgreiåslu er ein fyrimunur. kunnleiki til enskt og EDV Arbeiðið umfatar viðgerð av umsóknum innan: Uppgávur hjá Teknisku Avgreiðslu eru m.a.: At skráseta og viðgera umsóknir av ymsum slag Fleiri upplýsingar fáast við at venda sær til leiðaran á Teknisku Avgreiðslu Kára Dal-Christiansen á tel. 30 30 30 lok. 341. arbeiða 4 fólk, og saman við Teknistovuni myndar Teknisk Avgreiðsla eina deild við tilsamans 13 starvsfólkum. Arbeiðsstaðið verður á Hálsi í Havn. At veita kundum og umsekjarum vegleiðing At skráseta tekniskar upplýsingar á EDV At skráseta data til telefonbók. Umsóknir skulu verða starvsfólkaleiðaranum í hendi í seinasta lagi fríggjadagin 4. desember 1998 og sendast til: statt ikki kapitalur og råvøra (sum annars eru tey einastu hugtøkini, ið hugsað verður um í Føroyum), men menn- iskjaligir eginleikar sum vit- an, fleksibilitetur, og “entre- prenørskapur”. Hartil krevst Fastnet og fartelefonir Leigaðar linjur innan- og uttanlands Telefontænastur Utgerå (vekslarar, mynttelefonir, korttelefonir Føroya Tele Att.: Starvsfólkaleiðarin 0.a.) Starvid er lønt sambært Postrúm 27 sjálvandi ein framleiðslu- | = Tann, ið sett/-ur verður, Uppseting og rættlestur sáttmála millum Fíggjar- FO-110 Tórshavn teknologi, sum lættliga | - skal kunna seta seg inn i av telefonbók. málastýrið og kann passast til hesi krøvini. | 3 telefoni í breiðari merking Starvsmannafelagið og Lyklahugtøkini ganga aft- |? og duga føroyska verður at seta sum rættskriving. ur, tá vit líta at dómum um 9 Skrivstovuútbúgving og øki, ið klára seg væl í al- tjóða kappingini. Til dømis eru nøkur Norðuritaliensk øki heimskend fyri fram- leiðslu av skóm, Sunnmøre skjótast. FØROYANTELE T Tel 30 30 30 - Fax 30 30 31 - www tele. fo Føroys Tele er skrásett hjánaur hjá PÆ Teislorverið æg no. 2887