leygardagur 28. november 1998síða 16

RT Jutta Kjærbech av Tvøroyri, búsitandi i Gøteborg: 3 3 Jutta lættir sålarpinuna hjå syrgjandi foreldrum - Sorgin er neydug fyri at foreldur kunnu fata og vidurkenna, at barn teirra er deytt. Tað hevur eisini stóran týdning, at foreldur fyrireika alt í sambandi við jarðarferðina og ervið og at tey, familjan annars og vinirnir siga ordiliga farvæl, áðrenn tey sleppa barninum, sigur Jutta Kjær- bech, sjúkrasystir og jarðarmóðir, sum er heimskend fyri arbeiði sítt við foreldrum, ið hava mist tað kærasta tey eiga. Í sambandi við ræðuliga eldsbrunan í Gøteborg herfyri, ið kostaði 63 ungfólkum lívið, hevur hon hjálpt foreldrum í sorgini. - Og foreldrini læra meg nakað nýtt hvgrja einastu ferð, sigur Jutta, ið kennir deyðan, sorgina og saknin í sínura egna barmi. Hon hevur sjálv mist tveir synir. Turið Kjølbro Tað er hjartanemandi, rørandi og samstundis lívsjáttandi at hoyra Juttu Kjærbeck av Tvøroyri greiða frá. Hesa kvinnuna, sum síðani hon misti fyrsta barnið, hevur arbeitt við at lætt sorgina hjá øðrum foreldrum og síðani hevur vígt lívið til hetta arbeiðið og at loysa gátuna um VØggu- deyðan. I samrøduni greiðir hon frá arbeiði sínum í Gøteborg, haðan hon hevur búð seinastu 30 árini, við avvarðandi at deyðum børnum, hvussu sorgin verður arbeidd og hvussu tey avvarð- andi royna at koma á føtur aftur Fyri fimm árum síðani tók Jutta stig til at stovna felagið “Vit sum hava mist eitt barn", og hon eigur eisini heiðurin av sokall- aða “Geteborgskamodellið", ið er vorðið heimskent. Tað er ein mannagongd, ið starvsfólk á sjúkrahúsi arbeiða eftir, tá ið foreldur missa børn av sjúku ella vanlukku. Fyri fýra vikum síðani hendi ein tann størsta vanlukkan í nýggjari tíð í Svøriki. Ein elds- bruni í einum dansihøli í Gøte- borg, ið kostaði 63 ungfólkum í aldrinum 12-18 ár lívið, 49 børn hjá innflytarum og 14 svensk børn. Vanlukkan hevur sett djúp sár í svenska samfelagið og nú fýra vikur eru farnar merkja jarðarferðir og minnisgudstæn- astur framvegis gerandisdagin í býnum. Á plåssinum har 6- lukkan hendi er ætlanin at reisa ein minnisvarða, har liggja framvegis blómur og ljós brenna hvønn dag meðan kenningar hjá teimum deyðu ganga framvið. Sálarringing hevur verið í kirkj- unum í býnum fyri gllum teim deyðu, kirkjuklokkurnar ringdu, tað var pinna stilt og øll høvdu høvi at tendra eitt ljós fyri teirra kæru. - Hetta er so ræðuligt, sum eingin kann ímynda sær. Eg kenni eina familju, ið hevur mist dóttrina, sum var 14 ár. Tey eiga eisini ein sjey ára gamlan son. Foreldrini tordu ikki at siga sannleikan fyri soninum, tí tey vistu ikki, hvat hann fór at siga. Hjá mær hevur tað altíð verið týdningarmikið at siga akkurát sum tað er. Eg kom so á vitjan hjá hesum fólkum, sat og tosaði við dreingin og hevði tikið bók- ina hjá Astrid Lindgren um Brødurnar Leyvuhjarta við, sum sigur ikki so lítið um deyðan. Ég gjørdi so av, at sonurin skuldi við at síggja systrina á sjúkra- húsinum. - Í mínum arbeiði havi eg altíð roynt at fingið foreldrini og onnur ayvarðandi at sæð tann deyða. Í hesi vanlukkuni doyðu tey flestu av roykskaða, ikki so nógv av brandskaða. Nógv sót var á andlitunum og tað bar ikki til at turka tað burtur, tí so loysnaði húðin av. Pápin royndi, men tað bar ikki til. Mamman vildi ikki síggja dóttrina aftur, og so fóru vit á sjúkrahúsið við soninum og 23 av vinunum hjá gentuni. Ein og ein fór fram til gentuna og segði eitt seinasta farvæl. Aftaná máttu vit seta okkum niður og tosa um hetta, tí hjá flestu teirra var tað at síggja deyðan fyri fyrstu ferð. - Jarðarferðin var leygardagin, góða viku aftaná og tað var tann vakrasta jarðarferðin eg nakran- tíð havi upplivað. Tey ungu settu sín dám á, tey høvdu miksað saman tónleik, sum gentuni dámdi so væl. Ein av vinkonu- num byrjaði við at syngja ein serligan sang fyri gentuni, onnur lósu yrkingar. Løgreglan sperr- Nr. 227- 28. NOVEMBER 1998 Á sjúkrahúsinum, har Jutta arbeiðir, er eitt serligt rúm við síðuna av foreldrarúminum, sum deyða barnið verður lagt inn í. Tá barnið er deytt, verður tað vaskað og lagt í eina vøggu. Vegguna hevur sjúkrahúsið fingið frá einum abba, sum hevði gjørt hana til eitt komandi abbabarn, sum doyði stutt eftir, at tað var føtt. Abbin vildi ikki taka vegguna heim aftur og gav tí deildini hana. Júst tað, at veggan ikki hoyrir til sjúkrahúsið og hevur eina søgu, hevur givið vegguni ein serstakan tydning, ikki bara fyri deildina, men eisini fyri foreldrini. Her síggja vit Juttu við vegguni Mynd: A. K. Larsson aði gøturnar av fyri allari ferðslu soleiðis at vit kundu ganga om- aná kirkjugarðin aftaná líkfylgi- num og tað er fyrstu ferð eg veit um alla mína tíð í Gøteborg, greiðir Jutta Kjærbeck frá. Altíð arbeitt vid børnum Jutta veit, hvat hon tosar um. Hon eigur fimm synir, tveir doyðu sum smáir. Annar sum 10 mánaðir gamal og hin undir sjålvari fødingini. Tað eru nógv ár síðani, teir høvdu verið á- vikavist 25 og 16 ára gamlir í dag. Tá Jutta kom út fyri stóru sorgini at missa var einki gjørt burtur úr foreldrum sum missa. Hon var einsamøll í sorgini. Jutta Kjærbeck er fødd og uppvaksin á Tvgroyri. Haðani fór hon í 1960 ul Keypmanna- havnar at læra til sjúkrasystur. Eftir lokna útbúgving arbeiddi hon í fimm ár vid psykiatriskum sjúklingum í Keypmannahavn og í 1969 flutti hon til Gøteborg, har hon síðani hevur starvast sum sjúkrasystir. Eftir at hon misti seinna sonin tók hon út- búgving sum jarðarmóðir, men hevur aldri arbeitt í yrkinum. Seinastu gott og væl 20 árini hevur Jutta arbeitt við børnum, serliga pinkubørnum og øll árini hevur áhugi hennara serliga verið vendur ímóti pinkubarna- og smábarnadeyða, ein gáta, sum hon stríðist fyri at loysa. Jutta var deildarsjúkrasystir á eini barnadeild, men tá ið eitt barnasjúkrahús í Gøteborg varð niðurlagt varð alt hetta virk- semið lagt saman í eitt. - Tá gjørdi eg av, at eg ikki vildi vera deildarsjúkrasystir longur og tí arbeiði eg hálva tíð, har eg taki mær av foreldrum sum missa børn og hålva tíð undirvísi eg starvsfólki á sjúkra- húsum í at taka sær av avvarð- andi, tá ið ein ólukka hendir. Tað hevur tikið mær 9 ár at byggja upp sokallaða "Gøte- borgskamodellið", sigur Jutta Kjærbeck. Sum nevnt er "Gøteborgska- modellid” ein mannagongd, sum verður fylgd, tå id børn og ung doyggja. Starvsfólkini á sjúkra- húsinum, ið taka sær av tí deyða barninum arbeiða eftir eini ætl- an, ið dregur tey avvarðandi við. Jutta hevur eisini fingið í lag, at foreldur, ið missa barn av 6- lukku, fáa høvi til at tosa við løgreglumenninar, sum vóru á