leygardagur 7. november 1998síða 20

Reykjavík -Tí ivadist eg ikki eina løtu, tá eg var biðin um at koma til framsýningina leggur Leivur Hansen aftrat Hann roknar sjålvur vid, at framsyningin fer at geva afturljóð so ella so og vísir å, at vit mugu ikki gloyma, hvussu stóran tydningin listin og mentanin sum heild hevur fyri at knýta enn tættari bond millum londini Leivur Hansen var annars sera fegin um at kunna hitta fleiri eldri føroyingum, her serstakliga kvinnur fluttu til Íslands fyri einum sm SÚ 40-50 árum síðani. Tann elsta var ein fuglfarðakona, ára gomul, og hon tosaði føroyskt sum brent. Har var ein onnur av Selatræð, sum átti eina operasangarinnu, sum var gift til Ítalia, og sum um vikuskiftid var konsertferð í Eysturríki. Fullveldi Eftir upplatingina av fram- sýningini skipaði býráðið fyri méttøku á Høfð, har Reagan og Gorbatjov hittust á sinni. Leivur Hansen helt fyri á hesi samkomu, at tað kanska hevði hóskandi, um føroyingar brúktu hetta søguliga stað sum eitt uttan- veltað pláss til at skriva undir eina avtalu við danir um fullveldi. Hann sigur annars, at íslendingar vísa ætlanunum hjá føroyingum at taka ábyrgd av egnum landi ómetaliga stóran ans. -Teir vilja ikki leggja seg út í hetta málið, men tað var heilt greitt, at moralski stuð- ul teirra er tilsteðar. Býráðsformaðurin í Havn heldur annars, at føroysk listafólk eru sera góðir am- bassadørar fyri okkara land. Tí sær hann eisini fegin, at líknandi framsýningar sum henda verða í fleiri av okk- ara grannalondum Í hesum sambandi kann nevnast, at ein stór lista- framsýning verður fyrireik- að á Den Frie í Keypmanna- havn. Hon verður í vár. Nøkur av føroysku listafólkunum, sum visa fram verk í Reykjavik, her saman við um- boðum fyri Tórshavnar Býráð og Listafelagið, sum var við í fyrireikingunum. Nr. 212 - 7. NOVEMBER 1998 Listarmadurin Amariel Nordoy heilsar uppå David Odsson, forsætisrådharra Frælsi at skapa og virka Tað var Leivur Hansen, býráðsformaður, sum setti listaframsýningina á Kjar- valsstødum í Reykjavík leygardag. Hann segði: >Tað er mær ein heiður at vera tr staðar á tí mæta listasavni Kjarvalsstøðum, nú framsýningin av før- oyskari nútíðarlist skal lata upp. Vegna Tórshavnar bý og føroyingar allar vil eg takka fyri, at Kjarvalsstaðir vildu lata heli til hesa fram- sýning, og eg vil serstakliga takk stjóranum, Eiríki Tor- lákssyni, fyri at hann á sinni vildi gera so væl at koma til Føroya og saman við Haraldi Inga Haraldssyni, stjóra fyri Listasavninum á Akureyri, gera sær eina mynd av tí, ið rørist í før- oyskari myndlist í dag. A hesum grundarlag. í sam- starvi við Gunnar Hoydal, rithøvund og listaummæl- ara, og Kinnu Poulsen lista- frøding, gjørðu Eiríkur og Haraldur tað úrval, vit í dag síggja á hesi framsýning. Eg vil eisini nýta hevið at takka Gunanri og Kinnu fyri myndaskrånna, ið gjørd er í sambandi við framsýning- ma. Bretin Herbert Read, ið telist imillum gløggastu listaåstødingar og mentan- arhøvundar i okkara øld, segði á sinni: >Tað finnast enn í heiminum nakrar fáar smáar tjóðir, sum hava klár- að at staðið ímóti tíðarinnar fjøldarneurosu. Um slíkar tjóðir kunnu varðveita sína andaligu sjålvstødu, so er hetta ein støda, 10 råmar stórum møguleikum fyri listini<. Herbert Read sigur seg ræðast tær navnleysu kreftir, ið vilja leggja niður mørk, framskunda samskifti og javngera, standardisera, tilveruna. I tf heiminum kann frælsi merkja, at tå velur avbyrging og líka- sælu. Men tað veruliga frælsi er eitt frælsi til at virka, skapa, røra seg í mun til aðrar frælsar eindir. Í staðin fyri ta andlitsleysu altjóða hópmentanina tekur hann undir við gllum, sum kann styrkja tað fjølbroytta og ymiska. Eitt dynamiskt frælsi til at skapa, sigur hann, fara vit í framtíðini helst at finna í samfeløgum av rímiliga lítlari stødd, har fólk komast við hvert ann- að, og har ein persóns- menska kann fáa frítt rása- rúm og vælvild frá áskoð- arum og áhoyrarum. Vert er at geva gætur, at hetta er skrivað í 1949. Longu tá kundi Read altso nýta hugtak sum >tíðarinnar fjøldarneurosa« - okkurt hevði hann sagt, hevði hann vitað um ta kollveltandi samskiftistøkni, ið hevur øst hesa neurosu uppaftur meira, og tann altjóða undir- halds- og mentanarídnaðin, ið hevur hesa tøkni sum for- treyt. Føroyar eru ein lítil tjóð, ið kanska kann gera orð Herbert Reads til síni. (Is- land er so stórt - íslendingar eru fimm ferðir so fjølment- ir sum føroyingar, so teir hoyra ikki heima í hesum kjaki). Íslendingar hava eina listasøgu longu úr 17.-19. øld - tað hava føroyingar ikki. Myndlistin kemur ikki rættiliga til Føroya fyrr enn við teimum fyrstu lands- lagsmálarunum, Niels Kruse og Jógvani Waag- stein, ið eru at kalla javn- gamlir. við íslendingarnar Tórarinn B. Torláksson. Einar Jónsson og Ásgrím Jónsson. Vit kunnu siga, at myndlistin av álvara byrjar sum ein nýggj listargrein í Føroyum í 1930-årunum vid Mikines, id er 20 år yngri enn tykkara Kjarval. Tann sterki atdråtturin at náttúruni hevur eyðkent tey flestu føroysku listafólkini higartil. Tað var serliga eftir seinna kríggj, føroysk myndlist fekk eitt fjølbroytt og samansett andlit við mongum gávuríkum mynd- listafólkum. Vit kunnu kanska siga, at ein serlig stevna hevur sermerkt hetta fimtiára skeiðið. Vit hava varnast, at útlendskir eyg- leiðarar og ummælarar hava givið sær fara um ein ser- ligan >skúla< á hesum øki. Listafólk okkara - serliga málararnir - hava funnið hugskot og grundarlag fyri list síni úr náttúruni - hvort á sín hátt, men felags er tann ekspressionistiska grund- hugsanin: Landslagið skal ikki avmyndast, lýsast ella greinast, men nýtast sum grundarlag og upprunastødi fyri persónligari tulking og fríum arbeiði við formum og litum. Hvussu støda Føroya fer at vera í komandi tíðum yvir fyri teimum nýggju rákun- um í heimslistini, vita vit ikki. Sum nú er, kunnu vit siga, at listafólk okkara framvegis hugsa rættiliga klassiskt og tykjast hava lít- lan áhuga fyri tí minimalist- iska og konseptuella, sum í dag er í fremstu rød. Men tað er sjálvsagt ikki tað, ið er umráðandi. Spurningurin er einans: - hevur skaparin lagt sína sál í verkið, og er hendan sál áhugaverd, upp- havslig, hugfloygd og fals- leys, soleiðis at ein virðis- mikil persónsmenska á ógreinandi hátt setir sín dám á verkið, og verkið sostatt fær í dag nakað av tí gátu- føra og Ogreinandi undri, ið vit duga so illa at orðbera, men sum tala til eitt djúpari tilvit? Um so er, kunnu vit nýta orðið list. So kann formurin í sjálvum sær vera siðbundin ella nýskapandi, vælkendur ella ongantíð áður sæddur. Tað er ikki av- gerandi í sjálvum sær. Listafelag Føroya, ið skip- ar fyri hesi framsýning á Kjarvalsstøðum, fyrireik- aði ta fyrstu stóru framsýn- ingina av føroyskari list nakrantid uttan fyri før- oysku landoddarnar í Keypmannahavn í 1956. Tann næsta stóra framsýningin av føroyskari list uttanlands var i Listasafni Islands f Reyk- javik í 1961. Bæði íslendsku vinir okkara og vit hildu, at nú var tíðin komin at gera eina nýggja stóra framsýning í Reykja- vík. Tað skal vera vón mín, at hesi verk, ið 13 føroysk listafólk hava gjørt, fara at hava áhuga hjá okkara íslendsku frændum, og við hesum orðum "lati eg upp hesa framsýning<. Levur Hansen, býráðsformaður ú