mikudagur 11. november 1998síða 9

Nr. 214 — 11. NOVEMBER 1998 Hetta endar við at eini 1.500 tíðindablaðið 9 fiskimenn verða rendir iland Frá 1988 til 1994 fóru heili 62 skip úr fóroyska fiski- flotanum. Og tey, sum eru eftir, hava einar 100 dagar færri í part, enn tey høvdu. Aki BERTHOLDSEN — Vit mugu spyrja okkum sjålvi, hvat almennu mynd- ugleikarnir vilja vid fiski- flotanum undir Føroyum. — Er tað meiningin, at tað bara skulu vera nakrir heilt fáir verksmiðjutrolarar und- ir Føroyum og einir 1.500 fiskimenn skulu koyrast f land? Arni Dam, formaðurin i felagnum linuskip heitir å landsins myndugleikar um at broyta kós í stýringini av fiskivinnuni. Í fyrilestri, sum hann helt á Fiskirannsóknarstovuni héskvøldid í sambandi við Havsins Viku, vísti hann á, at sum er, verður tað bara stýrt niðureftir og niðureftir. — Og halda hesar avmark- ingarnar fram er tað rímiligt at spyrja, hvar hendan stýri- ngin endar. — Er tað meiningin, at vit bara skulu hava einar fýra, fimm verksmiðjutrolarar undir Føroyum og at einir 1.500 mans verða koyrdir í land at dúva uppá almennar skipanir, spurdi hann. Í fyrilestrinum skuldi hann tosa um, hvussu fiski- vinnan vil verða stýrd. Í einum stuttum yvirlitið yvir søguligu gongdina vísti hann á, at fram til sjeytiårini var frítt at fiska allastaðni. — Tó vóru innflutnings- loyvi kravd til skip, sum vórðu keypt ella bygt utt- anlands. — I 1977 varð fiskimarkið flutt út á 200 fjórðingar og tá ið líknandi avmarkingar avmarkingar høvdu tikið seg upp allastaðni, kom ein stórur partur av flotanum undir Føroyar at fiska. --Trongligt var á grunn- unum og tá byrjaði ymsar avmarkingar at taka seg upp, m.a. vóru grunnarnir býttir sundur í øki, og somuleiðis vórðu skip og veðihættir býtt sundur í bólkar. Áðrenn hevði bara onkur kassaskipan verið í gildið fyri útlendskar trol- arar. 62 skip úr flotanum Mitt í åttatiårunum vóru góð fiskiár undir føroyum. Men fiskiskapurin versnaði og í seinast í áttatiárunum tók at minka burturav fiskiflotan- um. --Frá 1988 til 1994 fóru i. — Tað passar ikki, at fiskivinnan gevur undirskot. Ein stórur partur av útreiðslunum enda í landskassanumm. Men so ber hann vinnuni eitt av avkastinum aftur, sigur Árni Dam. heili 62 skip úr føroyska fiskiflotanum. Tilsamans minkaði flotin sostatt 7.800 BRT. — Mitt í sjeytiárunum fóru fleiri av heimsins fiski- vinnutjóðum m.a. okkara grannalond, at seta kvotur í gildið fyri tey ymsu fiska- sløgini innanfyri teirra fiskimark. — Og i 1987 fingu islend- Føroyum. — Hetta kendi vinnan til aðrastaðni frå, og mælt varð staðiliga frá at seta kvotur í gildi undir Føroyum. Armi Dam sigur, at vist varð á, at fiskiskapurin und- ir Føroyum var so bland- aður, at tað bar ikki til at halda skil á og at arbeiða undir eini kvotuskipan. — Kortini varð kvotuskip- um eina fiskidagaskipan, sum hóskaði til hesar grunn- arnar, og sum allir partar tóku undir vid-og sum løg- tingið síðani setti í verk í 1996. Árni Dam segði, at tað, sum vinnan legði upp til, var at eitt avmarkað tal av veidiloyvum og at hvort skip skuldi liggja ein mán- aða samanhangandi um ár- ið. Roynast í minst 5 ár Hann segði, at tað, sum síð- ani er hent, er kanska besta svarið til spurningin, hann fekk at tosa um, nevniliga, hvussu vinnan vil verða stýrd. — Tá ið vit samdust um fiskidagaskipanina saman við fiskifrødingunum og landsins, politisku myndug- leikum, var vinnan sinnað at strekkja seg rættiliga langt fyri at finna eina semju. --Tí tað, sum vinnan framum alt leggur dent á, er, at karmarnir, sum verða lagdir, ikki verða broyttir í tíð og úrtíð. — Nidurstødan, sum vit gjørdu í semju, og skrivaðu undir uppá, var, at skipanin skuldi roynast í minst fimm — Utgangsstødid var, at hon skuldi bara broytast, um komið var eftir, at feilur var í sjálvum útrokningar- grundarlagnum, ella um stórar broytingar hendi í eff- ektiviseringini í flotanum. Nógv fólk var á Fiskirannsóknarstovuni og lurtaði eftir fyrilestrum um fiskivinnuna. ingar handilskvotur. Ami Dam segði, at í átta- tiårunum fór landsstýrið eisini at seta tekniskar forð- ingar í verk fyri at avmarka fiskiskapin, eitt nú meska- víddir, friðað gki og tíðar- avmarkingar. — Tá ið fiskastovnarnir vóru fyri hóttafalli og fiska- loysi tók seg upp undir Før- oyum, kom uppá tal at áseta Kvotur fyri fiskiskapin undir anin sett í verk, lutvíst undir trýsti frá donskum mynd- ugleikum sum treyt fyri at veita landskassanum krepp- ulán. — Men sum ikki einaferð hevði vinnan grein í sínum máli og kvotuskipanin mis- eydnaðist fullkomiliga. — Men afturfyri eydnaðist tað vinnuni, saman við fisk- ifróðingum og fiskivinnu- myndugleikum at semjast — Tá varð eisini dentur lagdur á, at vit vóru samdir, ikki minst í sambandi við søluna av fiskinum. Tí vit vita, at nú seta keypararnir stór krøv til, at fiskurin er fiskadur av einum burðar- dyggum stovni. Broytt beinanvegin Árni Dam segði, at tað kom at ganga gðrvísi. — Longu tá ið skipanin var nakrar fáar mánaðar gomul varð byrjað at útholað skip- anina. — Tí tå lupu fiskifrøding- arnir longu frå. Teir funnu útav, at eftir teirra tykki var alt ov nógv fiskað av toski og søgdu, at nú var fríur fiskiskapur. — Men hesin toskurin, sum vit skuldu fiska, høvdu vit ongantíð sæð áður, hvorki sum yngul, ella sum ungfisk. - Hann var ongantíð staðfestur fyri at vera gýttur men brádliga var hann kom- in inn í fiskiskapin sum 4-5 ára gamal toskur. — Ístaðin fyri at koma við logiskum frágreiðingum um, hví toskurin hevði bor- ið seg soleiðis at, eru teir komnir við leysum pá- standum um, at úrokningar- rundarlagið var skeivt og at hædd ikki var tikið fyri, at dagarnir vóru blivnir effek- tivari. Árni Dam sigur, at tá ið skipanin varð gjørd, varð hædd tikið fyri, at dagarnir blivu effektivari. --Og hóast vit hava biðið teir sagt okkum, hvar út- rokningargrundarlagið var skeivt, hava teir enn ikki víst á nakran feil. Steðið máað undan Formaðurin í felagnum Lín- uskip sigur, at tað, at skip- anin er broytt ár undan ári, hevur havt við sær, at daga- talið hjá teimum stóru skip- unum er lækkað einar 100 dagar afturímóti teirri tíðini, tá ið fríur fiskiskapur var. — Allar hesar óneyðugu avmarkingarnar hava máað stødid undan fiskidagaskip- anini. — Tad visir seg, at al- menna styringin av fiski- vinnuni gongur bara ein veg, nidureftir og nidureftir. — Og tad, sum vinnan stårir mest fyri, er, hvat hendan styringin nidureftir fer at enda vid Vardveita skipatalid Árni Dam sigur, at spurn- ingurin, sum vit eiga at seta okkum, er: Hvussu skal flotin undir Føroyum síggja út framyvir. — Mitt boð er, at er vit eiga at varðveita tað skipatal og tað samanseting vit hava í flotanum nú Hendan metingin er bygt á tær royndir, vit hava av fiskiskapinum undir Føroy- um og á tað sannroynd at, at vit kenna gongdina í fiskiskapinum Formaðurin í Línuskipum vístu síðani á tær avmark- ingar, sum eru gjørdar í fiskiskapinum. — Telja vit alt saman, visir tað seg bátarnir yvir 40 tons hava nú 13. 500 fiskidagar — Tað er ein øgilig lækk- ing afturímóti ti, sum var fyrr. --Fyri tað fyrsta fóru, sum nevnt, 62 skip úr flotanum frá 1988 til 1994 — Og tey skipini, sum hava eftir, hava einar 100 fiskidagar færri í part, enn tey høvdu tá. — Men só eru tað so nógv, sum spyrja, hyussu tað ber til, at so nógvir dagar leypa av. — Orsøkin er, at av ti, at fiskiskapurin hevur verið góður og prísurin somuleið- is, hava bátarnir roynt at klára seg við tað, teir hava fingið — Somuleiðis hava bátar í ymsum bólkum skift veiði Ikki undirskot Arni Dam var annars ikki rættiliga við uppá, at fiski flotin gav undirskot — Flotin hevur eina ávísa inntøku av at fiska. Hann hevur eisini útreiðslur, sum eru eitt sindur stórri enn inn tøkurnar —Men vit skulu minnast til, at av útreiðslunum er umleið helvtin hýrur — Av hýrunum endar ein stórur partur í landskassan- um. Somuleiðis keypa vit ymsar tænastur frá fyritgk- um, sum aftur betala lønir, harav ein stórur partur endar í landskassanum — Tað, sum ger seg gald- andi, er, at landskassin ber vinnuni eitt lítið sindur av tí, sum vinnan kastar av sær --Sostatt er ongin saman- hangur í pástandinum um, at flotin gevur undirskot, sigur Arni Dam. Hann trúði heldur onki uppá utsøgnina hjá búskap- arfrødingum um, at, bara skipini fækkaðu, so varð meiri fiskur í part til hvert skipið. — Eg ivist i, um skipini høvdu klårad at fiska meiri, enn tey hava gjørt seinastu årini, sama, hvussu få tey so enn vóru, sigur Arni Dam.