leygardagur 14. november 1998síða 12

12 Eyguni vend í ein land- synning Tættari samstarv við londini í Balti- kum, Russland og EU, ynskir ein meiriluti í Norðurlandaráðnum, sam- stundis tykist áhugin fyri útnorðuri at vera minkandi. Hóast Norðurlanda- húsini fáa meir penger komandi ár JOGvan HuGo GARDAR SKRIVAR ÚR OSLO Betri samstarv millum tey norðurlendsku londini skal gera tað lættari at samskipa tað arbeiðið, sum í dag fer fram millum lond ella í al- tjóða bólkum av londum, meinar Gun Hellsvik, borg- arligur limur í svenska Rík- isdegnum og limur í Norð- urlandaráðnum. Hon hugs- aði serliga um samstarvið, vit í dag hava við grannar- nar fyri eystan. Eitt annað hon legði dent á var, at norðurlensdska samstarvið kann brúkast til at fáa meir burturúr ES-limaskapinum í samband við at tey norð- urlendsku ES-londini sita við formannskapinum í ES Betri eftirlit Í gjár samtykti Norðurland- aráðið fleiri mál um mat- og brúkarapolitikk. Fleiri av samtyktunum verða sendar til stjórnirnar í teimum ymsu londunum, men ætl- anin er eisini, at Norðan- lond skulu standa saman fyri at fáa ávirkan innan ES- samstarvið og í ødrum al- tjóða felagsskapum. Orðaskiftið í salinum vísti, at meirilutin í Ráðnum var fyri at fáa eitt rættar- grundarlag, sum kann skipa tann fría handilin innan ES. Meirilutin ynskti eisini, at samráðingarnar innan al- tjóða handilsfelagsskapin WTO skulu tryggja eina reglugerð fyri einum glob- alum frihandli. tíðindablaðið S082luin Osemja um frískúlaavtalu Eiit uppskot frá konserva- tiva bólkinum fekk ein meiriluta uppá eina at- kvødu, aftaná at serliga javnaðarflokkarnir og vinstra-sosialistarnir høvdu brúkt nógva tíð til at royna at steðgað ætlanini um at brúka meir pengar til nýggjar frískúlar. Ráðharra- ráðið skal nú leggja arbeiðið til rættis, fyri at hendan samtyktin kann gerast veru- leiki. Tann konservativi bólkurin vil hava, at frískúlarnir fáa somu váttan um stuðul, sum almennir skúlar fáa. Smáu måløkini Jógvan við Keldu og Dan Reinert Petersen høvdu lagt uppskot fyri norðurlanda- ráðið, sum skal tryggja teimum smáu málunum at yvirliva. Uppskotið fekk góða undirtøku í ráðnum og skal nú gerast til ein part av tí málpolitisku skránni. Uppskotið verður nú latið Íslandi í hendi at arbeiða víðari við. Eitt uppskot um at norðurlandahúsini og — stovnarnir í Íslandi, Før- oyum, Grønlandi og Alandi skulu fåa meir pengar bleiv samtykt. Somuleidis skulu pengar brúkast til at tryggja orðabókaútgávur hjá teim- um smáu málunum. Styrkja ES-samskifti Finski Europaráðharrin Ole Norrback kravdi, at mál Nr. 217 — 14. NOVEMBER 1998 sum eru í ES-skipanini og kunnu hava áhuga fyri Norðanlond so skjótt sum til ber skulu finnast fram og sendast inn í Norðurlanda- ráðið til viðgerðar. Sterkari politiska leiðslu Forsetin:í Norðurlandaráð- num, norska javnaðarkvinn- an Berit Brørby ynskti i sini rødu tysdagin, at politiska leiðslan i Ráðnum verður styrkt, og at tann valdi for- setin skal sita longri enn í dag. Hon ynskir, at Norð- urlandaráðið skal gerast drívkraftin aftanfyri okkara samskifti við Russland og restina av Europa. Norðurlandaráðsfundurin hesaferð varð hildin í norska Stórtinginum. Nú hevur ísland tikið yvir formansskapin í ráðnum, og næsta vetur verður norðurlandaráðsfundurin hildin í Íslandi. Eftir tað stendur Danmark fyri tørni… savnsmynd —Ð framhald av >Aftur í 80'ini ella…« av arbeiðstímum og kostn- aðarmiklari útgerð á landi, og kanska kunnu vit eisini í seinasta enda sleppa heilt av við flakavirkini! Svíkur fiskiskapurin ikki, kann eitt ómetaliga stórt vinningsbýti (profittur) skapast fyri teir fáu, sum tað hepnast at ger- ast reiðari á einum av teim- um stóru verksmiðutrolar- unum. Sjálvandi veldst um, hver eigur eyguni ið síggja; men á pappírinum sær tann ný- fordistiska marknaðar- loysnin út til at kunna loysa lønsemistrupulleikarnar í føroysku fiskivinnuni. Men hinvegin finst als einki tjak um, hvi jåst hetta skal vera tann gongda leidin fram- eftir. Ætlanin vid ti nyggja fløgustudlinum byggir å hesa nýfordistisku markn- aðarloysn, men sjálvt út frá sínum egnu fyritreytum halta grundgevingarnar fyri fløgustudulsætlan mi ålvar- fyri at geva fløgustudul er, at hesin skal stuðla vinnuni til at gerast sjálvberandi, so- leiðis at hon framyvir kann byggja á egnar fyritreytir. Men feskastu búskapartgli- ni vísa jú, at privati sektor- urin hevur almikið av kapi- tali. Í løtuni er kapitalurin bundin uttanlands, men hann er kortini nóg stórur at fíggja alla endurnýggjan- ina av fiskiflotanum! Tå bædi privatpers6nar og figgjarstovnar sostatt hava nóg mikið av kapitali, skylda avvarðandi politik- arar og vinnulívsmenn okk- um eitt svar uppá, hvor sak- lig búskaparlig grundgeving er fyri at fara í landskassan at fíggja nýggjar fløgur í endurnýggjanina av fiski- flotanum!? Er tað veruliga svarið ikki, at ávísir vinnu- lívslobbyistar gera alt, teir eru mentir til tess at trýsta politiska myndugleikan at geva teimum nakrar fyri- munir, sum teir ikki kunnu fáa á annan hátt??? Tann álvarsami spurning- urin í hesum sambandi er, um vit ikki við hesi ætlanini eru við at gera somu mistøk sum í 80'unum. Royndinar úr 80'unum sýna greitt, at føroyska politiska skipanin var ov veik at tryggja tey samfelagsligu felagsåhuga- målini. Greid politisk prio- ritering er ein fyritreyt fyri útnyttan av teim samfelags- ligu ressourcunum, m.a. tí at vinnan má vita hvgrjum fyritreytum, hon hevur at arbeiða eftir. Hetta mangla vit framvegis í Føroyum (eisini ávíst í nevnda fiski- vinnuáliti, p. 4). Tá vit samstundis hugsa um, at fløgustudulsskipanin er ætlað at vera tætt tengd at politiska myndugleika- num (landsstýrismanninum í fiskivinnumálum), sam- stundis sum ongin greiður fiskivinnupolitikkur finst, mugu vit spyrja, um avvarð- andi myndugleikar hava gloymt, at landskassin framvegis skyldar danska statinum millum 3 og 4 milliardir, sum stava frá studnings- og veðhaldsæv- intýrinum í 80'unum? Tað sær ikki mætari út, enn at ætlaði fløgustudulin minnir meira um tær stuttskygdu loysnirnar, ið gjørdar vóru í 80'unum, heldur enn eitt mennandi samanspæl mill- um almennan politik og privat initiativ! Ålvarsamar Vit kunnu skjótt gerast samd um, at grundarlagið fyri eini og hvgrjari sam- felagsmenning er eitt væl- virkandi vinnulív. Fram- leiðslufaktorar hava sjálv- andi eisini týdning fyri tann búskaparliga vøksturin, og ongin ivi er um, at ein end- urnýggjan av fiskiflotanum er neydug. Men vit loyva okkum at seta eitt ålvarsamt spurnartekin vid tad skyn- sama i at fremja hesa end- urnýggingarætlan út frå gamlari vanahugsan. Trupulleikin er, at nógv tað mesta tjakið um før- oyska vinnulívsmenning framvegis snýr seg um framleiðslufaktorarnar (kostnadarstødid vm.), og sera sjáldan um ávirkan og lið millum vinn- ulív og samfelag. Harvið verður heldur ikki tjakast um, hvgrjar grundhugsjónir ið samanspælið millum al- mennt og privat eigur at byggjaá — Tann nýforðistiska vinn- ulívsmenningin førir uttan iva eina framhaldandi cen- tralisering av kapitali og fólki við sær. Í Íslandi hevur ein líknandi politikkur júst skapað eina miðvísa cen- tralisering av øllum vinn- ulívi og fólki. Enn verri er í Atlantiskum Canada, har tvíhaldanin um fordistiska framleiðslumynstrið hevur havt nógv verri avleiðingar enn tær, vit sóu í sambandi við føroysku kreppuna í byrjanini av 1990'unum. Vit loyva okkum tí at reisa spurningin, um tær bú- skaparligu fyritreytirnar í fullveldisætlanini veruliga eru vorðnar til, at um vit skapa nakrar fáar sterkar vinnulívsmenn, so kemur restin av sær sjálvum? Hvussu skulu tey samfel- agsligu virðini, ið eitt end- urnýggjað, almennt fíggjað og enn meiri koncentrerað vinnulív skapar, koma sam- felagnum til góðar? Ella er ætlanin, at teir fáu alment fíggjaðu stór-reiðararnir skulu fáa allan ágóðan sjálvir? Framtíðin í føroyskari vinnulívsmenning er ikki eitt treytaleyst val millum eina nýfordistiska vinnu- lívsloysn og nakað heilt annað. Men við einvísu hugsjónini um framleiðslu- faktorarnar sum avgerandi fyri búskaparligum vøkstri, fáa vit ongantíð eitt svar uppá kjarnuspurningarnar um, hví miðvísar fløgur ikki verða gjørdar í føroyska samfelagnum, hóast ov- mikið av privatum kapitali er til staðar. Tí mugu vit sjálvandi gera okkum greitt, hvussu vit kunnu fáa meira privatan kapital at gera í- løgur í føroyskt vinnulív. Kjarnutrupulleikin í øll- um tjaki um menning av tí føroyska vinnulívinum er, at vit í einvísu hugsjónini um framleiðslufaktorar útiloka heilt avgerandi spurningar um, hvgrji árin viðurskifti sum social- og mentunnar- lig ávirkan, teknologi og organisering hava á vinnu- lívið og samfelagsbúskapin í heila tikið. Vit hava stutt sagt brúk fyri eini betri mynd av teimum sam- felagsligu fyritreytunum fyri vinnulívsmenning, og hesa avbjóðingina viðgera vit í Sosialinum næsta leyg- ardag.