leygardagur 14. november 1998síða 13

Nr. 217 - 14. NOVEMBER 1998 Nr. 217 - 14. NOVEMBER 1998 Ungmannafelagid Virkid å San di. Hugskotid um at stovna felagid b irtist umborð á sluppini Florence uppi undir Íslandi i 1923 Ungmannafelagið ið Virkið 75 ára fødingardag Tað var Dåvur hjá Kitty, ið kom vid hugskotinum at stovna ungmannafelag heima á Sandi. Hetta var umborð á sluppini Florence uppi undir Íslandi í 1923. Fleiri heimasandsmenn umframt Dáva vóru við: Jógvan hjá Tummasi, Hans Andrias í Miðstovuni, Klæmint í Vørutoft, Kristian í Koytu, Jóanes í Klingrutagarði, Dia hjá Hanusi og Kristian hjá Óla. Eli Hentze Stuttligt tykir mær, at tank- in at stovnseta ungmanna- felag er sprottin umborð á slupp á fjarum fiskileiðum, har hesir sjógarpar baldust. Dávur hjá Kitty var tá 24 og Kristian hjá Óla 19 ára gamal. Hesir báðir ungu menn vóru teir, ið undan gingu. Hinir eldru blandaðu seg ikki uppí. Um heystið sama ár verð- ur so boðað til fundar. Fund- arboðini blivu givin í dans- inum á Reynatúgvu. Fyrsti fundurin, stovningardagur- in, varð hildin á Reyna- túgvu 11. november 1923. Skemtiliga søgan hjá M. A. Winther, Orrustan í Kland- urskoti, varð lisin. Fundur- in, ið bert var fyri mannfólk, harav orðið ungmannafel- ag, helt, at føroyski dans- urin ikki heyði bestu um- stødur, at lítið skil var á dansinum. Hans Hendrik á Heyggi og Niels Jacob hjá Lítla Sr fingu til uppgávu at bøta um óskilið. Væl gekk, dansurin bleiv nógv betri. Harafturat bleiv ung- mannafelagið navngivið, og kom at eita Virkið, og ber í dag sama navn. Sjónleikurin, horna- steinurin í felagnum At ungmannafelagið bert var fyri menn vardi íkki leingi. Tá ið skipast skuldi fyri tiltøkum var eyðsýnt, at brúk var fyri konufólku- num. Frá felagsins upphavi bleiv sjónleikur spældur. Tey mongu fyrstu árini varð hildið til á Reynatúgvu, ið Jógvan Krog átti. Árið eftir stovnanina varð fyrsti sjón- leikur leiktur. Vár kallaðist leikurin, ið Símun av Skarði skrivaði. Innkomni pening- urin bleiv brúktur at keypa felagnum eitt radiotól, ið bleiv sett upp í skúlanum. Leikararnir vóru hesir: Niels Jacob hjá Lítla Óla var Ólavur Bóndi. Hansina hjá Mouritsi var Anna, kona bóndan. Sigurd á Teigunum var Haraldur, sonur teirra. Nella yar Sigrid, dóttir teirra. Jacobina á Klovanum var Marin, arbeiðskonan. Edvard Hjalt var Hanus, træsmiður. Pól undir Skarði var Sjúrður av Toftum. Pet- ur í Koytugarði var Stina. Og hóast umstødurnar at leika sjónleik á Reynatúgvu vóru út at lagi ringar, varð sjónleikur leiktur nærmum á hvgrjum ári. Fyrsti leik- urin í tí nýggja ungmanna- felagshúsinum, ið stóð lið- ugt í 1953, varð leiktur árið eftir. Høvdingar hittast kall- aðist leikurin. Avgjørt varð at fara til Havnar við leiki- num, ið tværreisur megnaði at undirhalda einum full- settum Sjónleikarahúsi. Inntøkan av leikinum var stór, knappar 20.000 kr. Nógv fundarvirksemi á Reynatúgvu Í felagsins ungu døgum vóru regluligir fundir hildn- ir eina ferð um vikuna, friggjakvøld, ta tíðina menninir vóru heima frá ok- tober til februar mánað. Tá hevði felagið eitt blað, ið limirnir upp á skift høvdu heim til húsa at skriva í, sum síðani skuldi lesast upp á komandi fundi, helst av skrivaranum sjálvum. Hetta bókmentaliga framtak bleiv álagt limunum. Ikki minst søgan um ta álvarsomu hending, ið fór fram vestan fyri Sandoynna hin 14. mars 1940, er rørandi og livandi. Illvedur varð brostið á, og tríggir bátar vóru ikki tíðindablað $ostaludn komnir aftur at landi: Før- oyingurin, Vesturfarid og Riddarin. Um hesa hending bleiv skrivad f bladid, nøvn- ini á teimum, ið vóru til útróðrar henda dag, blivu broytt. Livandi og hugvekj- andi varð greitt frá hesi hending, ið nærum hevði kostað Sands bygd tjúgu mannalív. 10 ár seinni, skuldi tað vísa seg at havs- ins til tíðir náðileysa nátúr var náðileys. Eisini fram- haldssøgur blivu lisnar, og ikki minst bøkurnar hjå Strømberg, ið Mortan í Skála so meistarliga las á donskum máli. Sungið bleiv úr Føroya Fólks Songbók, og kjakfundir hildnir av og á, Fólk aðrastaðir frá blivu biðin at luttaka, men aldrin bleiv politikkur vidgjørdur. Tað var bannað at tosa poli- tikk á fundum, ið ungmann- afelagið skipaði fyri Tað var stóri dreymurin — at sleppa í veitslu Og so vóru tað veitslurnar. Hildnar sunnudag fyri ikki at bróta halgidagslógina. Tað var dreymurin, sigur ein eldri kona, fyrrverandi formaður og virkin í fel- agnum í nógv harrans ár, fyri mær. Tá ið fødingar- dagsurið hevði sligid 14, kundi man gerast limur og harvið sleppa í veitslu. Áðr- enn Losjan bleiv bygd fyrst í 30'unum varð borðhaldið í skúlanum og dansurin á Reynatúgvu. Ónossligt var ofta at ganga tann langa teinin frá Losjuni norður á Reynatúgvu. Tá høvdu vit dansiskógvar við. Høvdu teir í lummanum. Uttan iva hevur henda gonga havt sína sjarmu í myrkrinum, tí myrkt var. Veitslan hevur altíð verið hildin mitt í nov- ember. Væl og virðiliga fríggingarmyrkt og laga- manni í myrkrinum, ið goymir tað dulda og ó- sædda. Men fyri ikki at lata kærleikstilvildina ráða fult og heilt í myrkrinum, var tað í 40'unum og nakað inn í SO'ini vanligt at para veitsl- ufólkið. Hetta óansæð, um tú var giftur ella ei. Og so var tað upp til lagnuna, sig- ur hon smílandi, og minnist aftur fyrstu ferð, hvussu spennandi tað var. Hon bleiv parað saman við ein- um, ið tíbetur dugdi væl at dansa, leggur hon afturat. Og treyðugt so, onkur fann saman upp á henda mátan, og giftist seinni. Undir krígnum stóð ikki alt ov væl til við mati, so tá læt hvør maður eitt stykki av kjøti. Bøndurnir lótu epl- ir. Eitt rugbreyð og kaku skuldi hvgr sær eisini av við. Bestikkið varð avheint- að kvgldið fyri. Gingið varð í húsini við baljum at fáa bestikk. Og so varð farið í veitslu við knívi og gafli í lummanum. Hetta at læna bestikk bleiv eisini brúkt væl aftan á kríggið. Klæmint hjá Nielsi dugdi væl at dansa eingilskdans Sum nevnt omanfyri, so var eitt av málunum á skránni stovningardagin: dansurin. Veturin 1925-26 bleiv heitt á eldri fólk um at hjálpa til at dansa dansispølini, og fólk hildu seg ikki aftur. Henda traditión hevur verið hildin viðlíka øll árini, og er enn virkandi. Hon greiðir frá, at dansur var bæði sunn- udag og mikudag. Bæði før- oyskur og eingilskur dans- ur, mikudag tó næstan bara eingilskur, og henda skip- anin gjørdi, at hvørgin part- ur bleiv trokaður av rókini, pláss var fyri bæði tí før- oyska og tí eingilska. Eing- ilskdansurin fekk ordiliga fótin fyri seg, meðan eitt danskt læknapar var á Sandi. Hon undirvisti í doktarahúsunum. Serliga vóru tað Klæmint hjá Nielsi og Evald á Breiðateig og Fridrikka, ið dugdu væl at dansa. Tey skuldu vísa fyri hinum, hvussu man gjørði, sigur hon. Ungmanna- felagshús í 1953 Síðst í 40'unum byrjar prát- ið um at byggja eitt ung- mannafelagshús. Krog ork- aði ikki meiri at hava Reyn- atúgvu, og hon bleiv seld. Hetta hús, ið hevði verið karmur um mentanarlívið í bygdini. Á hesum stað goymast ótaldar og taldar søgur. Ein, og eg kann ikki lata vera við at fortelja hana í hesum fullveldistíðum, er søgan um politiskan fund hildin á Reynatúgvu. Jóanes bóndi og Andras Samuelsen vóru politisku gestirnir um- boðandi tjóðskapar og sam- bandsleiðina, einastu polit- isku rætningar tá í tíðini. Ljós var sum vera man onki, men læiarin í bygdini, ið var sera hugaður tjóð- skaparmaður,.hevði bjart- lýsandi lampu við á fundin, og hon lýsti sjálvandi so leingi, sum Jóanes bóndi tosaði tjóðskapartos, men tá ið Andras trein á pallin, tók lærarin lampuna og fór, eftir sótu áhoyrarar og Andras í myrkri. Men tað bar ikki til, og tískil noyddist verfaðir læraran, ið var ivrigur sam- bandsmaður, at kasta ljós á Andras. Sum eitt kuriosum kann leggjast afturat, at nú- verandi løgtingsmaður fyri Tjóðveldisflokkin á tingi, Páll á Reynatúgvu, traðkaði sínar barnaskógvar í hesum sama húsi. Kanska andi bóndans og ljós lærarans hava ávirkað sinnið, hver veit?? Farið verður undir bygg- ingina av ungmannafelags- húsi síðst í 40'unum. Hver maður tók spaka í hond og hjálpti til. Alt arbeiðið sjálv- boðið. greinin endar á síðu 28