týsdagur 1. desember 1998síða 11

Nr. 228 — 1. DESEMBER 1998 Rikið sent tíðindablaðið S0S82lufn um alt rikið Leygardagin var hoyring donsku útvarpsrásini PI um ríkisfelagsskapin, sum vard send í øllum kongarikinum. Staðið var Gammel Dok í Keypmannahavn, ið eisini var hildið at vera eitt søguligt og symbolskt stað. Tað var nevniliga har, at skip í gomlum døgum komu og fóru og sostatt knýttu rikiseindirnar saman. Eitt av hesum fórum var hitt tiltikna >Tjaldur< Ein av fundarluttakarunum var fyrrverandi íslendski forsetin, Vígdis Finnbogadóttir DÁNIAL HOYDAL OG THEODOR E. D. OLSEN Rúm var fyri eini hundrað áhoyrarum, og gjørt varð beinanvegin greitt, at hetta var ein hoyring við vitnum og ikki eitt vanligt kjak, har til bar hjá fólki at seta spurningar. Høvudspers6nar = vóru Jonathan Motzfeldt, Iands- stýrisformaður, og Høgni Hoydal, varaløgmadur, ið bådir komu vid sinum bod- um urn, hvussu åvikavist Grønland og Føroyar åttu at verða skipað i framtíðini. Hjá grønlendinginum var talan um eina longri pro- cess, medan føroyingurin kundi leggja konkretu ful1- veldisætlanina hjá sitandi landsstýri á borðið. Ein fyrimyndarligan ríkisfelagsskap Poul Nyrup Rasmussen, forsætismálaráðharri, var eisini boðin við til hoyring- ina, men hansara ískoyti var bandað frammanundan. Hann helt, at møguligar broytingar skuldu koma fra teimum smærru ríkiseindu- num - Grønlandi og Før- oyum. Á henda hátt kundi kundi Danmark vera fyri- mynd í heimssamfelagnum, sum eitt ríki, ið virdi og lurt- aði eftir minilutunum. Hetta er annars ikki ein sjålvfylgja allastaðni. Hann segði seg ikki vilja vera nakran part í ríisfelagsskapinum fyri utt- an. Ymisk, men skilja hvønn annan | Men tann, sum rættiliga stjól >bílætið< í hoyringini, var Vígdis Finnbogadóttir, ið var forseti í Íslandi í 16 ár. Hon starvast nú hjá ST- stovninum, UNESCO, hað- ani hennara slagorð >Harð- skapur endar, har dialogurin byrjar< eru vorðin eitt tiltak. Ikki tí, at harðskapur hevur eyðkent stevið í ríkisfelags- skapinum, men hetta við di- aloginum og væl valdum orðum, var helst ein av or- søkunum til, at Vígdis hevði fingið sess í tí sonevnda fil- osofiska rúminum, har hon hugleiddi um samleika, mentan og ikki minst mál. Hon segði nevniliga, at tað var í málunum og listini, at heimsins margfeldi og ym- isku hugsanir vóru at finna, hóast vit vóru so lík á gðrum økjum. Minniluti ella meiriluti? Og júst tað at fata hugtøk ødrvisi og at definera týdn- ingar við orðum hevði ikki so heilt líti" at siga í tí polit- isku hoyringini leygardag- in. Eitt nú var ríkisfelags- skapurin av tíðindafólku- num samanborin við eitt hjúnarlag, har Ísland hevði verið tann ótrúgvi parturin i 1944, og nú ætlaðu Før- oyar at gera tað sama. Men tá segði Høgni Hoydal, at fyri honum minti hetta meira um viðurskiftini mill- um foreldur og børn. Tí í einum felagsskapi kann annar parturin ikki hava stórri vald enn hin. Honum dámdi heldur ikki, at før- oyingar vórðu nevndir ein minniluti ella ein útryðja í Danmark ella ES. Hann kallaði føroyingar meiriluta í egnum landi. Búskapurin Eitt sindur varð eisini nortið við búskapin, og m.o. høvdu formenninir í ráð- gevandi nevndunum fyri Føroyar og Grønland orðið. Arne Larsen, ið skal veg- leida føroyingar, helt, at um blokkstudulin skuldi hvørva, måttu føroyingar seta »tæring efter næring«. Livistødid fór at lækka, og kanska fóru skattirnir at hækka. Í llum fórum mátti fíggjarpolitikkurin stramm- ast upp. Hann nevndi tó eis- ini, at kanska virkar blokk- urin sum koddi hjá vinnu- lívinum og forðar fyri at menna nýggjar vinnuvegir. Sum heild ein væl fyri- reikað og ødrvisi sending urn framtíðina hjá ríkisfel- agsskapinum, sum fólk kundu hoyra í Danmark, Grønlandi og Føroyum. Aftan å var høvi hjå åhoyr- ararunum i Gammel Dok at fåa ein bita og pråta um evn- ið, og serliga stuttligt var at síggja og hoyra búskapar- fróðingarnar og embætis- menninar i eini friløtu lata seg draga inn í tað filosof- iska rúmið hjá Vígdis Finn- bogadóttur. Tað skiltist týð- iliga á lagnum, at hennara orð vórðu notin og umhugs- að eina løtu eftir at mikro- fonin var sløkt Hgvuðspersónar i sendingini vóru grønlendski Jonathan Motzveldt og okkara Høgni Hoydal. Motzfeldt greiddi frå longru prosessini hjå grønlendingum til sjålvstyri, med- an Høgni Hoydal kundi vísa á fullveldisætlanina hjá fóroyska landsstýrinum Áhoyrarar um sendingina Frederik Harhoff, sum hevur skrivað doktararit- gerð um ríkisfelagsskap- in og galdandi heirastýr- islóg, var eisini í Gam- mel Dok í Keypmanna- í havn, og upprunaliga var eisini ætlanin, at hann skuldi vera eitt av vitnu- num. Hann helt hoyringina vera spennandi. M.a. neyndi hann partin um Frederik Harhoff tey smáu, sum eisini kunnu ávirka tey stóru, og hvussu alt hetta bleiv lýst í einum stórri samanhangi. Spurdur um hann væntaði, at hetta varð byrjanin til eitt veruligt orðaskifti í øllum rikinum um sjålvt ríkið, svaraði Harhoff, at soleiðis hevði hann altíð væntað, at gongdin fór at verða. Men hann heyði kortini ikki væntad, at hetta fór at henda so skjótt, og saknaði hann tí eisini í sendingini svar upp á, hví hetta hendi júst nú og eitt nú ikki fyri tíggju árum síðani ella kanska um tíggju ár. Men ein søguligur útviklingur er av álvara byrj- aður, og so mugu vit eisini taka avleiðingarnar, segði Harhoff. Hann segði seg sakna eina danska rødd í orð- askiftinum - ikki bert í sendingini, men sum heild - tí tað er ov sjáldan, at ein hoyrir danir rósa felagsskapinum og viðurkenna Grønland og Før- oyar. Sæð við donskum brillum verður tað eitt størt tap fyri Danmark, um ríkiseindirnar fara frá hverjum øðrum, helt Frederik Harhoff, sum eisini saknaði eitt sindur av ferð í sendingini. Men sum nevnt helt hann, at hetta kanska var ein byrjan. Karl Nolsøe, cand. pol- ; it. og kendur í føroyska samfelagskjakinum, helt ikki meira koma burtur úr hesari sendingini enn flestu øðrum donskum kjaksendingum. Sum heild helt hann, at her var ov nógvur romantikkur uppi í, og ov lítið av pol- itíkki. Tí tað er tað, alt hetta snyr seg um: Poli- - P tikk, meinti Karl Nolsøe. Karl Nolsøe, cand polit Jóanes N. Dalsgaard, ið lesur båskaparfrødi, saknaði eitt breitt føroyskt útspæl í sendingini. - Høgni Hoydal kom at ljóða sum hann um- boðaði føroyingar sum heild, meðan aðrar røddir ikki vorðu hoyrdar. Tað var eitt sindur spell, men sjálvandi umboðar varaløgmadur í einum dem- okratiskum landi meirilutan, segði hann. - Vitnini breiðkaðu kjakið og gjørðu tað spenn- andi, men fyri føroyingar var ikki so nógv nýtt í sendingini. Sendingin var fyrst og fremst ætlað donskum lurtarum sum upplýsing, og til tað var hon góð, sjålvt um ein tveir tíma long sending á Pl neyvan kemur út til ta breiðu donsku fjøldina, men heldur til tey, sum longu hava ein serligan áhuga í vidurskiftunum í rikisfelagsskapinum. - Tað sæst týðiliga í donsku fjølmidlunum, at Føroyar og ríkisfelagskapurin ikki hava sama sensasjónsvirði longur. Fólk hava mist åhugan, og tað er kanska tí, at ein sending sum hendan verður gjørd. Jóanes N. Dalsgaard helt spurningin um tættari samstarv í Útnorði, sum varð reistur móti enda- num av sendingini, vera spennandi. - Danmark er avgjørt ikki tann optimali sam- starvsfelagin hjá okkum, og vit áttu heilt víst at arbeitt meira við at styrkja samstarvið við grann- ar okkara í Grenlandi, Íslandi og Noregi.