mikudagur 23. desember 1998síða 9

Nr. 244 - 23. DESEMBER 1998 hava dugað. Urtagarðarnir eru stórir, og tað grør væl, men tá trý ár eru liðin verða garðarnir fluttir, tí tá eru fødsluevnini uppbrúkt, og teir hava eingi handilstød. At fáa jørð til nýggjan garð er ikki enn nakar trupulleiki, tí ognarvidurskiftini til jør0- ina her eru sum tey hava verið til havið kring Føroyar - i hvussu so er higartil - øll eiga alt. Men tad sigur seg sjålvt, at tað verður neyðugt at fara alt longri burtur frá húsum. og hetta hevur við hvort við sær, at býlingar og bygdir flyta. Nu ein dagin komu vit fram á eld og royk. Tað plagar annars ikki at vera vanligt fyrrenn í endanum av turrtíðini, at teir stóru eldarnir eru. Símin, sum tosar málið hjá teimum inn- føddu sum brent!, rópti á konuna, sum hevdi sett eld á, og sum tókst við at stýra eldinum, hví hon longu nú ruddaði tað burtur, sum teir høvdu høgt niður fyri ikki so langari tíð síðani. Maður hennara var millum teirra, sum vóru farnir á veiðuferð „fyri vikuna«, og hon greiddi frå, at onkur hevði sagt henni, at tað fór skjótt at regna. Hon hevði fingið skeiv veðurtíðindi, tí nógva regnið eigur sambært hag- tølunum at vera í minsta lagið tríggjar mánaðir burt- ur. At medvitið um týdningin av reinføri er vaksandi, um enn tað gongur striltið, at heilivágur er tøkur, og at teir duga eitt sindur betri at skipa framleiðsluna eru millum orsøkirnar til, at deyðtíttleikin er lækkaður og livialdurin hækkaður. Í økinum, sum Símin í Túni og tey eru, búðu fyri einari fjórðings øld síðani eini 250 fólk. Nú búgva umleið 700 fólk her. Aðalmálið og jólini Og so var tað aðalmálið hjá trúboðarunum. Tað var at boða Kristus. Í tríati ár hava teir arbeitt miðvíst við hes- um fyri eyga. Teir hava myndað eitt skriftmál, lært tey innføddu at lesa og skriva, týtt partar av skrift- ini til nýggja skiftmálið, og teir hava lært úr skriftini frá í upphavi og til krossverk Kristusar. Fruktirnar av hes- um arbeiðnum hava verið fleiri. Ein er, at teir innføddu seta skúlan sera høgt. Tað er vorðið ein dygd at duga at lesa, skriva og rokna, og teir innføddu halda sjålvir skúla. Fyri trúboðararnar hevur tað havt mest at siga, at ein samkoma er grundað á læruna í Nýggja Testa- menti, og at lív og atburður hjá teimum innføddu geva ábendingar um, at teir hava tikið boðskapin um rættvísi og kærleika og náði Guds til sín. Skúlin og gudstrúgvin hava lært teir innføddu at gera mun á, nær tað er ger- andisdagur, og nær tað er sunnudagur. Gerandisdagar ganga børnini og summi vaksin í skúla, og sunnudag savnast nøkur um Guds Orð. Teir innføddu, sum hava tikið við kristnu trúnni, ynskja at kunngera evange- liið, og tað gera teir í onkrum bygdum. Teir innføddu hava hoyrt, eitt nú frá teimum, sum hava heilsurøktina um hendi, at aðra staðni halda tey jól. og teir, sum koma saman um kristna boðskap- in, hava spurt Símin í Túni. um tað ikki hevdi verið rætt av teimum eisini at hildið jól. Símin setur tað ógvuliga høgt, at teir innføddu skulu varðveita sína mentan í so stóran mun, sum tað ber til. Um jólini hevur hann sagt, at hann fer saman við sínari familju og gestunum at halda jól, men teir gera, sum teir vilja, um teir halda jól. Hann hevur eisini sagt teim- um, at jólini eru meiri ein tradition og ein mentunarlig hátíð, enn tey eru grundað á skriftirnar - uttan at hetta skal misskiljast. So nu fáa vit at síggja, nær teir inn- føddu fara at gera tað til ein skikk at halda jól. Vit fara at halda føroysk jól her á ytsta enda jarðar- innar. Umframt okkum fýra vitjandi og tey seks í fam- iljuni, sum vit eru hjá, er ein annar hvítur maður her, og hann er av Eiði. Hann eitur Jóhannes Frants Poul- sen, og hann er komin inn higar fyri trimum vikum síðani. Hann ætlar at læra seg málið hjá teimum inn- føddu, og so ætlar hann saman við einari aðrari fam- ilju, ið hevur útbúgving frá sama trúboðarafelagsskapi * sum føroyingarnir hava, at fara undir trúboðaraverk millum nakrar av yanoami- indianarunum, sum ikki hava hoyrt evangeliið áður. Karmarnir hjå okkum at halda føroysk jól eru góðir. Fyri knøppum ellivu árum síðani var eitt føryskt lið - átta í talið vóru tey - her í Parima (soleiðis eitur hesin parturin av Venezuela) og bygdu eini hús, sum eru nógv åtøk teimum, vit hava í Føroyum. Símin hevur syrgt fyri at leggja vatn inn - onkrir indianarar, sum búgva tætt við, hava eisini fingið ágóðan av hesum - og wc og brúsa eru sum heima. Tað er heilt vist, at vit fara at hugna okkum. Spurningurin er bara, hvussu nógv Símin verður upptikin. Læknin, sum myndugleikarnir geva løn fyri at vera her, fór í jólafrí fyri meiri enn einari viku síðani, og fram móti viku- skiftinum fór sjúkrahjálpar- in, sum er ein maketari ind- ianari, saman við konuni burtur í jólafrí. Indianararnir vita sær ikki aðra hjálp enn at fara til Símin í Tuni, tá teir kenna seg illa, og tað hava nakrir longu gjørt. Búkilska, spýggisjuka og leyst lív hava gjørt um seg, umframt at onkur er trongur og hevur høgan hita Jólini við ytsta enda jarð- arinnar eru gðrvísi, enn tey eru heima í sivilisatiónini, men hetta er spennandi og læruríkt. Tað er heilt vist. tíðindablaðið Vit syngja nógv hesar dag- arnar. Vakrar, inniligar hjartagripandi sålmar. Sálmar um ljós og lív og frið. Um gleði og vón. Um barnið í krubbuni og eingl- ar og hirðar. Um Guð og frelsaran og Mariu moy.... Vit vita, at eisini meðan vit syngja og alt tykist verða friður og gleði, so verða børn borin í heim, børn, sum ikki hava so frægt sum eina krubbu at verða reivað í. Vit vita, at eisini hesa løtuna eru tað tey, sum gráta um síni deyðu. Tey, sum ikki vita síni livandi ráð. Tey, sum verða pínd so, at ilt verður at fáa nakran gleðisneista aftur at fløva… Tað, vit kanska ikki minnast ella ikki vita, er, at mangan eru teir vakrastu jólasálmarnir og tey vakr- astu lógini sprottin, meðan yrkjarar og tónasmiðir høvdu almikið at stríðast við. Grundtvig yrkti Væl- komin Guðs einglaflokkur ver meðan jólasorgin var stór og botnleys. Carl Niel- sen skrivaði lagið til Mítt hjarta tilhald hevur - sum hann sjálvur roknaði sum tað besta, hann nakrantíð hevði gjørt - í eini álvar- samari persónligari kreppu. Onkursvegna and- ar fgjøgnum alt tað, sum er sprottið úr jólaevangel- iinum, ein djúp sannføring um, at tað er ikki rætt, at alt er tann bera neyð; tað er ikki satt; tað finst ein annar møguleiki enn tann, sum oftast stjelur mynd- ina.... Tað var einaferð - sigur eitt ævintýr - ein vísur maður, sum altíð var góður í ráðum, tí hann gjøgnum- skoðaði alt. Eisini tá menn- iskjuni ikki vóru erlig. Ein dagin var tað ein, sum setti sær fyri at lumpa hann. Hann ætlaði sær at hava ein fugl í hondunum og spyrja: >Er hesin fugl- urin livandi ella deyður?< Svaraði = vismadurin: »Livandi«, so ætlaði hann sær ósæddur at kroysta lív- ið úr fuglinum. Og svaraði vísmaðurin: „Deyður“, so skuldi hann sleppa honum á flog. Og hann so gjørdi. Vismadurin hugdi at honum eitt bil, so svaraði hann: >Tað er upp til tín at avgera!< Soleiðis endar jólaevan- geliið hvort år við tí opna spurninginum: Eydnast tað Guði okkara at vinna tokka menniskj- ans? Sum ein okkara, uttan einglar, uttan fjøldir av himmalskum herskarum, maktarleysur, sárbarur sum vit í gleði og sorg og freist- ingum og sviki? Søgan - heimssøgan og allar tær einstóku manna- søgurnar, bæði tær gomlu og tær nýggju - svara helst, at tað eydnaðist Honum ikki. Guð gav seg í mann- ahendur - og fall. Varð - sa-=——-""T—". "Þ - .. - * . Marjun Bæk, sóknarprestur i Kvivik dømdur. Vard vigadur og funnin ov lættur. Í søgubékunum skilir søga Hansara seg ikki so nógv burturúr teimum mongu, sum settu sítt álit á okkurt annað enn tað, vit vanliga kalla makt: Ríki- dømis makt, demagogiska orda-makt, hermenn og våpn og hvat annad, makt- in og teir ymisku makthav- ararnir brúka bæði sum høkju og sverð... Men evangeliið er ikki ein søgub6k. Evangeliið kennir sjálv- andi søguna um, at Guð gav seg í mannahendur - og fall. Og evangeliið ball- ar tað ikki inn í vatt og glanspappír, at tað er ein beiskur sosialur og polit- iskur veruleiki. Men tað er ikki søgugongdin í evan- geliinum, ikki evangeliið. Jólaevangeliið eins og tað framhaldandi evangeliið yvirum krossfestingina og uppreisnina er beint tvørt- urímóti, at meira enn at Guð fall í mannahendur og fall, so fullu menniskjuni í Guðs hendur - fyri at standa! Tað sárbara makt- arleysa mannalívið fekk tað bláa stemplið av hægsta stað... Tí jólaevangeliið er ikki so nógv søgan um einglar, sum tað er søgan um ta maktina, sum letur eingl- arnar fara aftur til himm- als. Ta maktina, sum ikki imponerar við fjøldum av hvørki himmalskum ella jørdiskum herskarum; ta maktina, sum ikki keypir sær tokka ug undirbrotlig- heit við byrðum av takk- semi og skuld. Jólaboð- skapurin fer framvið kong- um og hermonnum og borgum til ógiftar barna- konur og pápar, sum vilja vera pápar at børnum, teir einki eiga í, til lítið virdar hirðar, til fjósfólkið at læna sær krubbu frá kríatúrum. Guð gjørdist menniskja fyri at liva tað sárbara mannalívið sum ein av okkum - ikki so sum vit liva tað, men soleiðis, at nú kom eitt mark - eisini í ta verðsligu heimssøguna - sum býtir tíðina sundur í eitt fyri og eftir Krist... Einglasangurin - tað er tann sangurin, vit vanliga ikki hoyra. Líkasum upp- reisnin er tann hendingin, vit ikki síggja. Fjósið og krubban síggjast, asnin og barnið hoyrast, barnamor- did í Betlehem verður end- urtikið eisini í dag. Aðrir keisarar enn Augustus, kongar, einaræðisharrar og forsetar beita enn fólk í all- ar ættir og gera tey til finn- ur í onkrum talvi, tey ong- antíð bóðu um at leika við í. Krossurin, sum fyri 2000 árum síðani var eitt tað ma- kabrasta pínslu-amboðið, hevur ikki tarnað nýggjum og meira útspekuleraðum amboðum og soleiðis kundu vit hildið fram: Jólaevangeliið = bæði broytir og broytir ikki ta søguna. Barnið í krubbuni verður bæði bókstaviliga og í yvirførdum týdningi lagt í armar okkara. Upp til okkum er tað - fyri ein stóran part ið hvussu so er - um tað lívið, sum verður litið okkum til, kann verða ríkt og gott. Um álit, á- byrgd, samkensla, kærleiki skal vera ein livsmøgu- leiki, hóast tað ikki kann gerast upp í pappíri ella tólum. Einglasongurin - um frið á jørd og Guðs tokka - einglasangurin, sum ikki hoyrist, er ongantíð tagn- aður. Mitt í meldrinum, mitt í øllum royndum menniskjans at spæla Guð, mitt í øllum spælidósa-tón- leikinum og handils-jólu- num hoyrist hann. Kanska ikki so nógv fyri oyrunum í hátalarum og megafonum og hvørji hjálpitól, tann, sum vil hava makt, hevur at brúka, kanska hoyrist hann bara í hjartanum - har sum Maria goymdi øll tey vøkru orðini og hugsaði um tey. Men har ljóðar hann so, í minsta lagi um jólini, at tað er ikki rætt, at alt er tann bera neyð; tað er ikki satt; tað finst ein annar møguleiki enn tann, sum oftast stjelur myndina. Tað finst ein onnur makt, ein annar instansur, sum hvorki krubba ella krossur kunnu gera til einkis; ein makt, sum gav tveimum vanligum bygdafólkum eina meining í tí meinings- leysa veruleikanum; ein makt, sum gav tí heilaga Stefani, sum vit eisini hoyra um um jólini, mót til at bæði at liva og doyggja; ein makt, sum eina náttina fyri skjótt 2000 árum síðani gav nøkrum ússaligum hirðum eina ógloymandi guðstæn- astu. Menniskjan hevur nú ein annan samleika ella id- entitet enn tann, sum rekl- amurnar og aðrir makthav- arar royna at kroysta niður- yvir okkum: Kongar, vísmenn, keis- arar, hirðar, konur og menn eins og verjuleys børn liggja undir, at menniskju- ligur tokki og gleðiboð oft- ast eru bara til onkran ser- ligan úrvaldan part av fólk- inum, men Guðs tokki og gleðiboð er ikki bara til alr fólkið, men ikki minst og serliga til teirra, sum ann- ars ikki høvdu verið tald uppí. Eingin kann øvunda ødrum tað, tí eingin er úti- hýstur frá tí... Tí syngja vit vakrar, inn- iligar hjartagrípandi sálmar um ljós og lív og frið, um gleði og vón, um barnið í krubbuni og einglar og hirðar, um Guð og frelsar- an og Mariu moy.... Amen