leygardagur 5. desember 1998síða 17

og fólkið í Føroyum DAGFINN OLSEN Willi Gohl er kendur i Før- oyum. Einar 20 ferdir hevur hann verið her og ofta hevur hann stjórnað føroyskum kórum. Honum dámar væl i Føroyum. Honum dámar fólkið og náttúruna og sam- band hansara við Føroyar kom eisini í lag, sum vina- lag við føroyingar, tå hann og konan framførdu i Før- yum. Eisini hevur eitt nú Havnarkórið við Olavi Há- tún verið uttanlanda í sam- band við samskifti við Gohl Hann metir, at fólki i skandinavísku londunum dámar væl at hoyra føroy- ingar og at hoyra og síggja føroyska dansin Villi Gohl er úr sveis og er 73 ára gamal. Í nøkur ár undirvísti hann á einum lær- araskúla, var síðani í 27 ár rektari á einum tónleika- skúla og síðani hevur hann verið kór- og orkesturleiðari í fríari vinnu. Mesta virksemi hansara hevur ver- ið í Týsklandi, men eisini td. í Fraklandi og Luxem- bur r Í vikuskiftinum Tá hann fylti 70 år, gavst hann við kóri sínum og nú er tað undantak, at hann tek- ur uppgávur á seg. Sostatt má metast sum heppi, at før- oyingar nú hava møguleika hoyra Messias, við Villi Gohl sum leiðara. Í vikuskiftinum stjórnar hann Messias hjá Hándel í Norðurlandahúsinum. Hann hevur ikki stjórnað júst hes- um áður, men kennir tað annars væl og kennir eisini sera væl verkini hjá Hándel Eisini metir hann tað vera ein fyrimun, at verkið fyri okkurt um 2 árum síðani varð framført í Føroyum og at sangararnir tí hava sungið tað áður. Føroysku sangararnir eru væl fyri, metir Gohl. Hann er vanur við at arbeiða við sangarum, ið ikki eru yrk- issangarar, men sum tó hava eitt ávíst stødi. Hetta metir hann eisini vera galdandi fyri føroysku sangararnar, ið hann metir sum góðar sangarar. At tey, ið hava tónleikin sum yrki, leita sær uttan- lands, metir Villi Gohl ikki sum nakað ringt ella keðil- igt. Tað er neyðugt hjá før- oyingum, um teir skulu fáa undirvísing á høgum stødi. Eisini er gott at koma burtur og uppliva aðrar sangarar og onnur umhvørvi. Men sjálvsagt skuldu hesi fólk einaferð komið aftur til Før- oya, heldur Gohl. Heldur ikki er nakað ver- uligt operahús ella sjón- leikahús, teatur, og tess- vegna er neyðugt at leita sær aðrastaðir at uppliva slíkt, heldur Gohl, sum tó heldur sera nógv av Norð- urlandahúsinum, har ljóm- urin er góður og eisni metir hann hetta at vera eitt væl virkandi hús, hvat viðvíkur fyriskipan og virki. Veðrið Veðrið í Føroyum er ser- stakt, heldur Gohl. Einu løt- una vakurt, fyri síðani at vera myrkt og keðiligt. Hann avvísir ikki, at hetta hoyrist aftur í føroyskum tónleiki og hjá sangarunum. Spennandi verður at vita, hvat Gohl fær burturúr sangarunum Tá tey vandu hóskveldið viðmerkti ein troyttur Villi Gohl eftir venjing, at enn Villi Gohl heldur nógv av føroysku náttúruni og fólkinum. Hann hevur verið einar tjúgu ferðir í Føroyum og samband hansara við Føroyar kom eisini í lag, sum vinalag við føroyingar, tá hann og konan framførdu í Før- oyum vóru nakrir metrar á mál, hóast tað fyri ókgna oyra ljómaði vakurt. Stuttligt at fylgja venjing- ini eina létu og síggja, hvussu høgt hesin maður gekk uppí sítt starv. Tað var sum var einki uttanum hann í hesi løtu og einki annað í huganum enn at fáa tónarnar á pláss. Og stuttligt var eisini at síggja hvussu væl og skemt- iligt luttakararnir høvdu tað, tá hann við málandi keipum greiddi frá, at nú var ikki á rættari leið, tí nú ljóðaði, sum gleið bilurin í kobling- ini Óivað eydnast honum at skapa eina góða framførslu í vikuskiftinum. Sum áður nevnt var operan tann tónlistagrein, sum í hansara bestu manndóms- árum lá Hándel fremst í sinni, og á hesum øki skapti hann fjøld av tónaverkum, sum bóru av gllum, sum samtíðin hevði at bjóða. Kortini eru tað ikki hans- ara operur, sum eftirtíðin mest minnist G. Fr. Hándel fyri, heldur er tað onnur dramatisk tónlistargrein, sum hevur tryggjað honum sess millum teir mætastu í ténleikasøguni: oratoriini. Eisini her stóð vøggan á italskari grund. Oratorium var heitið á teim biðisalum (>ora< hevur við bøn at gera), har fólk komu saman til uppbyggiligar fundir í teirri katólsku mótreforma- torisku tíðini. Vit eru her stødd afturi í 16. øld, tá ið kórsangur meira enn nakað myndaði tónlistina. Sangur var eisini týðandi táttur á hesum oratoriu-møt- um, har bíbilsk evni í mus- ikalskari íklæðing vóru aðalinnihaldið - ofta so at kór sínámillum bóru fram samrødur eitt nú millum Gud og sálina, millum himmal og helviti o.s.fr. Um 1600 var monodiin, ein- songurin, komin fyri seg sum mótspæl móti teim tungu og fløkjasligu kór- satsunum, har orðið mest- sum hvørvur í einum meldri av tónum. Í samskifti mill- um kórsang, solosang og instrumentalan tónleik, sum um hetta mundið var við at loysa seg frá tí vokala, mentust nú javnbjóðis tær báðar dramatisku tónlistar- greinirnar opera og oratori- um Fremstur innan uppruna- liga latínska oratoriiheimin var italiumadurin Giacomo Garissimi, men hann, sum gav oratorium nyggja megi og livilikindi í øldir fram- eftir, var dramatikarin fram um allar innan kirkjutón- leikin: Georg Friedrich Høndel. Hándel var sålarliga, lik- amliga og fíggjarliga heilt niðurundirkomin, tá ið hann í 1941 fekk íblástur til sítt lívsins tónleikaavrek: MESSIAS. Í bókini »Stjørnuløtur mannaættar- innar< (>Sternstunden der Menschheit<) skrivar eyst- urrikski rithøvundurin Ste- fan Zweig hugtakandi um, hvussu hann å søguligum grundarlag ímyndar sær tað, tá ið Hándel úr myrkasta vónloysi og raktur av helj- arsótt reis aftur til nýtt lív og nýggja skapan. Saman við tilvitanini um, a thonum so at siga av deyðastrá var unnað lív av nýggjum, skuldi tað ikki minni vera tann bíbliutekstur, sum komu honum upp í hendur frá skaldavininum Jennens, ið lyftu hann upp til slíka skapanarliga styrki og slík- an listarligan eldhuga, at mannasøgan neyvan kennir annað slíkt dómi. Longu fyrstu orðini >Comfort ye, my people« - >Havið Nr. 232 - 5. DESEMBER 1998 treysti, fólk mítt< - hugfang- aðu viðkvæma sinnið, og eftir bert trimum vikum skapaði og skrivaði Hándel hesa perlurgð av kórsatsum, arium og instrumentalsats- um - ikki færri enn 53 partar - sum, um alt verður fram- ført, taka væl út í triðja tím- an at framføra. Håndel hevði, sum slíkt, sínar øvunda- og mótstøðumenn í London, plágaður og for- fylgdur sum hjann eisini var av sínum nasku kreditorum. Kanska var tað orsøkin til, at hann leitaði til vinar sínar í Írlandi at fáa framført hetta sítt nýggja megnarverk. Hvussu va rog ikki, 13. apríl í 1942 varð frumframførsl- an í írska høvudsstadnum Dublin. Longu undir venj- ing frættist um hetta glæsi- liga verkið hjá meistaranum Hándel, sum var í umbúna, og bíðirgðin var stór á fram- førsludegnum. Hugtikin sótu fólk eisini frá fyrst til seinast, og tá ið máttmikla Halleluja-kórið ljómaði á fyrsta sinni út í rúmið reist- ust fólk í sinnisligum ovur- rúsi. Og í øll hesi farnu hálvttriðja hundrað árini hevur hendan siðvenjan hildið sær í Onglandi og aðrarstaðir við, at fólk reis- ast, tá ið Halleluja-kórið verður sungið. Ein kann spyrja seg, hvat tað er í hesum verki, sum soleiðis framhalgandi hug- tekur. Uttan iva er her fyrst at taka fram íblásturin vegna tær serligu umstød- urnar hjá tónaskaldinum, hetta at hann av deyðans gátt vaknar aftur til nýtt lív og til áræði av nýggjum. Annað er um sjálvan bygn- aðin í listarverkinum at røda. Í operuni upplivir tú listarverkið bæði gjøgnum eyga og oyra - leikpallur, leikbúni og leikur mynda her heildina saman við tí sungna og spæla. Í kirkju- liga oratoriinum er tað tón- leikurin eina, sum ber frá- søgn og innihaldi upp. Hándel hevði her almikið at oysa av. Hann eins og aðrir listarligir stórmeistarar bygdi á fortíð so væl sum á samtíð. Men ongantíð fekk konventiónin hald á hesum kvæma og fjøltåttada lista- manni. Í hansara skapanar- verki meta tær tann ríka norðurtýska kórpolyfoniin - hesir máttmiklu, skiftandi spenningsbogarnir - teir lættaru homofonu satsirnir, italska bel-cantoið - løgini sum beinanvegin fanga og fróa oyrað - og ikki minst setti tann enska kórtraditi- ónin tann dám á hansara tónleik, sum vakti og hutók tann bretska áhoyraran. Tað, sum eisini gjørdi sítt til, at oratoriir Hándels kundu taka við, har sum hansara operur máttu sleppa, var tað, at hann í sínum kirkju- ligu verkum skrivaði tón- leikin ikki til latínskar ella italskar, men til enskar tekstir. Eins og nevndi italski oratoriimeistarin Carissimi heintaði Hándel síni evni úr gamla testamenti. Nevnast kunnu oratoriini Esther, De- borah, Saul, Israel in Egypt, Samson, Judas Maccag mong, mong onnur. Men í MESSIAS er tað ødrvisi. nú snýr tað seg ikki um ein- staklingar og um, hvussu eitt einstakt fólk verður loyst úr neyð og trældómi. Her er talan um alla manna- ættina, um frelsaran sjálvan, um boðan, føding, lív, deyða og um uppreist á evsta degi. Framførslurnar eru leyg- ardagin kl. 19.30 og sunnu- dagin kl. 16.00 í Norður- landahúsinum. Ólavur Hátún 8