týsdagur 8. desember 1998síða 10

Danskt dupultspæl í Føroyum undir Kalda Krignum er aftur oftast á bredda- num í donskum fjólmiðlum. Kortini er onki nýtt komið fram, sum fóroyingar ikki longu hava fingið at vita áður, sigur Jóannes Dalsgarð, doktari í søgu NICLAS JOHANNESEN Kanst tú líta á Danmark? Danska Dagblaðið Jyl- lands Posten setir månadag- in 7. desember spurningin. Og aftur eru Føroyar i sentr- um, tá danska trúvirði skal vigast á søguligu vektini. Nú er tað ikki bankamál | | 1 | i men hernadarmål frå Kalda Krignum, id spøkja. Og nid- urstødan er greid, h6ast endaligu prógvini ikki koma fyrr enn til vårs: USA hevði dúgligt hernadarligt virksemi í Føroyum undir Kalda Krígnum. Hetta hendi, hóast ein løgtings- samtykt frá 1940 staðfest- i(r), at Føroyar eru uttan fyri allar hernaðarligar alliansir. Skjøl vísa, skrivar Jyl- lands Posten, at Danmark og USA longu tíðliga í 60'unum komu ásamt um at seta upp eina amerik- anska radarstød í Føroyum, og skuldi hon setast upp í sambandi við NATO-stød- ina í Mjørkadali. Og boðini til føroyingar skuldu vera, at hetta var ein rein NATO- stød, og her lá samstundis lygnin, ti talan var um eina merikanska stød — og onki e annað Legtingssamtykt skuldu førovingar isin hava sannleikan at vita um kublar, antennur, serstakliga væl utgjørd sjóverjuskip og teirra veruliga endamál. Talan verður um tíðar- skeiðið 1945-67, ið verður kannað. Orsøkin til, at ikki er møguligt at kannad long- ur fram í tíðina er amerik- anska lógin um skialainnlit. Skjøl, id eru undir 30 åra gomul verða framvegis mett at kunna ganga út yvir am- erikanska trygdarpolitikkin. Tað eru Jákup Thorsteins- son, doktor phil, Jóan Pauli Joensen, doktari í Bergen, Sámal Tróndur Johansen, ségufréðingur, Jóannes Dalsgaard, doktari i søgu, og Rúni Joensen , formaður í bólkinum, sum hava arbeitt við at geva løgtinginum og Føroya fólki svar upp á áðurneyndu spurningar. Frágreiðing til várs Søgub6ålkurin er komin væl ávegis við arbeiðnum, hóast tað hevur tikið drúgva tíð at fáa skjalainnlit í alt - Mén nú hava vit so fing- ið loyvi at fáa innlit í s frá Mjørkad Færøe K man øk k k c u K 3 Hann vil kortini I k 2 kað y t erður. Hann vísir bara til 80 unum var skrivað í hernaðarkrit- iska tíðarritinum „Forsvar“ um júst hetta mál. Og har var víst á, at amerikanarar høvdu hernadarligt virk- tíAl:a at longu tíðliga 1 Nr. 233 — 8. DESEMBER 1998 semi í Føroyum. Hóast greiðu ábendingarnar vil Jó- annes Dalsgaard ikki siga nakað um, hvat slag av nið- urstóðu bólkurin fer at koma til. Tagnaðarskylda er partur av arbeiðssetningi- num hjá ségubólkinum. Men eru tit komnir frá á nøkur skjól, ið kunnu koma óvart á ein doktara í søgu? — Ja, tað vil eg siga. Lat meg siga tað soleiðis, at tal- an er um áhugavert tilfar, ið vil kasta ljós yvir málið. Danskur serfróðingur rættleiðir fóroyskar politikarar CHRISTIAN SCHULTZ- LORENTZEN — Føroyar kunnu ikki á- byrgja Danmark fyri, at amerikanararnir við væl- signilsi frá donsku stjórnini í 60'unum settu á stovn tvær loyniligar stødir í Før- oyum við teirri umbering, at hetta var i NATO-sam- anhangi. Hetta heidur Poul Viill- sure, lektari við Historisk Institut í vn, sum er serfrødingur í við- urskiftum undir Kalda Krígnum. at loyniligar stødir kanska hava útvegað Danmark ein bíligari limaskap i NATO, og at Føroyar út frá hesum kunnu krevja fíggjarligt endurgjald frá Danmark. — men í veruleikanum er tað Ogjørligt at gera upp í krónum og oyrum, hvørn týdning tað hevur havt fyr: Danmark, at Føroyar - og eisini Grønland - eru brúkt- ar sum hernaðarlig stuðuls- punkt. Eingin talva er, sum vísir hetta. So um ein ver- ulig meting skal gerast í hesum máli, má hon vera tsk og ikk rygge: fr grundað, sigur Poul Villaume, sum ikki skilir, at føroyingar eru so illir um, at politikararnir royndu at halda stødirnar loyniligar, og harvið at beina burtur hernadarliga- strategiska ansin frá Før- oyum. — Høvdu politikararnir opið sagt sum var, var tað heilt vist, at Føroyar vorðu útpeikaðar sum bumbumål av figgindanum, sigur Poul Villaume.