leygardagur 9. januar 1999síða 12

Ur frumskóginum í Venezuela: Gullgravarar hótta og daglønarmenninir lúra Í jólafrítíðini var Jóannes Hansen saman við familjuni í frumskóginum í Venezuela og vitjaði svágin, Símin í Túni, sum hevur verið trúboðari millum yanoami indianararnar síðani 1975. Sím- in í Túni, sum er ættaður av Toftum, er giftur við Daniu, ið er úr Runavík. Meðan tey dvølgdu millum indianararnar festi Jóannes hugsanir á blað, sum vóru íblástar av tí, tey hoyrdu og sóu. Niðanfyri prenta vit ein part av hesum niðri við hin endan á heim innføddu i myrkrinum fara agjørda flogvellinum. Har at veida i åum og at fanga hvert år, frå ti at tær verða tiknar til konu - tå eru tær Tað vístu hermenninir, sum eru = froskar og annað smátt at: ofta ikki meiri enn tólv til t eing ættaðir úr meiri siviliseraðu = eta, men tad er mest vanligt, = fimtan ára gamlar - og tær pørtunum av landinum, at at teir leggja seg í heingi- = arbeiða nógv. Tá tær fara út n tað vóru jól. og teir hava koyggjurnar, tå tad er vorð- — at høgga pinnabrenni, tå tær 1ølda helst etið hallaca, sum er = ið myrkt, og tað vil siga, at = arbeiða i urtagørdunum, og He jólarætturin í Venezuela teir vóru niðurfarnir, tá vit tá tær t.d. fara út í áirnar at k Hetta er rættur, sum er kók- = ótu jólakalkun og pakkaðu royna eftir rækjum og skelj- g onk aður í bananblødum, og jólagávur út. Jólamorgun = um av ymsum slagi. so hava S sum inniheldur maismjøl. var ikki ødrvisi enn aðrir = tær altid eitt ella fleiri børn c kjøt av ymsum slagi, egg. = morgnar. Tað verður ljóst = vid sær, og ofta eru tær tvær 10 1 osinur, oliven og mangt eftir einari litlari lotu, og = ella tríggjar í felag. Nú ein 5 su ofta teir = annað. Tveir dagar fyri jól, = longu í lysingini fóru tvey = dagin spurdu vit eina, sum k e VI. áðr á ovastin fyri venezuelsku = konufólk framvid við stór- — vit møttu við kurv fullari av e 1 í Skúla. S hermegina í Amazon oki um og rokaðum kurvum av = pinnabrenni á bakinum, laðist tað. hvussu = num vitjaði sínar undirsátt pinnabrenni á nakkanum. hvar maðurin var. Jú, hann »gligt tað ar, tóru vit oman at heilsa Tey høvdu ikki syrgt fyri = var saman við hinum monn- e ) kom meir uppá, og hann var so blíður, jólabrenninum, men tað er = unum í bygdini farin til eina eir bóru t at hann setti okkum til há- — eisini munur á veðurlagnum — aðra bygd at spæla fótbólt! eyp s, áðrer borðs saman við familjuni = á jólum her og so heima í Hetta minti á lívið hjá stór- u niggju hjá sær, ið var við honum Føroyum um smádreingjum í Klaks- Te yanoan og hugdi seg um. og tå fingu Ta0 hevdi verið at úkið í = vík fram til miðskeiðis í di Amazon vit henda serliga venezu so rivan til at sagt, at menn- — sekstiårunum, áðrenn fót- »k ela hildu = elska rættin inir bara taka sær av løttum, = bólturin hjá teimum smáu KK V dd S at men tað er ein sannroynd. Konufólkini stríðast at tað er luturin hjá konu- og menninir spæla fólkunum at stríðast. Kon- Tað er ikki Okent, at teir = ufolkini eiga børn annað varð skipaður so væl, sum hann er tað nú. Tá spældu býlingarnir móti hvørjum oðrum, men hetta var dreingjaspæl og ikki nakað. sum menninir gjørdu. Teirra uppgava var at syrgja fyri at fáa til lívsins uppihald hjá børnunum og konunum. sum næstan uttan undantak vóru heima og ansaðu børn- unum Tey gera ikki so litið við at íðka ítrótt. Myndugleik- arnir royna á ymiskan hátt at bóta um livikorini og eis int at syrgja fyri. at tey hava annað at taka sær til enn tað. sum skal til fyr Hesi árini hava myndugleikarnir sent onkr- ar inn higar at læra teir innføddu bóltspól. Tað er javnan, at vit síggja tey spæla flogbólt og fótbólt Fatanin av tydninginum, sum liðavrikið hevur bæði tad ÍOTOYSK: adarstødini n 1 at yvirliva seinastu re í fótbólti og tlogbólti tykist ikki vera so t stor, men tey róðkendi tað bilar minni Búnin. sum tey íðka ítrótt i. er tann sami. sum tey eru í gerandis og heilagt - tað vil i mesta lagi siga reyðar stuttar buksur, sum mynd ugleikarnir hava givið teim um. Tá tey spæla flogbólt luttaka konufólk og mann fólk hvert um annað, men tá tey spæla tótbóit. eru tað bara dreingir og me eru upp til staðar, so síta hyggja at. Kanska fylgja tey vid, og kanska undrast tey sum vit onnur á, hvussu tað kann bera til hjá mannfólk- unum, ið tykjast hava góða kondi, at sparka við ongum á fótunum, og ofta sparka teir við tánni, men tað er so eidasørt, at teir fáa ilt! Gullgravararnir Omanfyri varð nevnt um hernaðarstoðina, sum er bara ein góðan kilometur hiðani. Tað eru bara átta ár síðani, at myndugleikarnir avgjørdu, at ein hernaðar- stød skuldi vera her i øki- num. Orsøkin var, at ferðsl- an ur Brasilien og um mark- ið. sum er í frumskóginum einar fimtan kilometrar vestanfyri okkum, øktist so nógv. Orsøkin var, at áhugin fyri at leita eftir gulli fram- við áunum (vatnið verður brúkt at spula við) vaks, og ikki so fáir gullgravarar eru komnir og sigast framvegis koma um markið og grava eftir gulli Tey flestu munnu hava hoyrt um gullgravararnar. sum hava roynt seg i Amerika, og tað er einki at liggja omana, at tað er sjáld an fyri tað góða, at teir eru kendir. Og soleiðis hava yanomamiindianararnir, sum eru komnir i samband við gullgravararnar. eisini kent tað í hesum førinum Harðskapurin er stórur. og árinið hevur millum annað verið, at áður ókendar sjúk ur hava tikið seg upp. og tå sovorðið fyrst hevur fingið høvdid fyri seg, so er torført at sleppa av við tað. Tapar- arnir vera í ollum forum teir innføddu, sum hvorki hava førleika ella innlit til at verji seg móti slíkum 1 Tað gang hvussu teir verða Sum í so mongum øðrum fórum, so eru tað ikki té 10 gera arbeiðið føntit sum faa størsta ágóðan. men heldur eru tað aðrir rættis og spinna gull! Tað gera teir við sum eggja til 11 syrgja iyri øllum veitingum, ið gra ararnir halda seg hava fyri. Eitt nú tyrluflúgving mat. Sigarettum. rúsdrekka og øðrum rúsandi evnum skøkjum og so víðari. Tað skal rindast í reinum gulli Nr. 5 - 9. JANUAR 1998 skjótt henda seg, at teir, sum levera vøruna, koma at standa í skuld til teirra, sum hava ábyrgdina fyri veiting- unum. Men um myndug- leikarnir í Venezuela koma fram á ólógligu gullgravar- arnar, so eru tað teir, sum í orðsins sanna týdningi standa fyri skotunum. Teir, sum spinna gullið, fer eing- in eftir, ti teir hava einki gjørt! Hernadarstødin Hvussu nógv teir á hernad- arstødini gera við ólógligu gullgravingina og gullgrav- ararnar, sum koma ólógliga um markið úr velduga grannalandinum fyri sunn- an, er ivasamt. Indianararnir reika nógv um í skógunum, og teir eru væl kunnaðir um, hvat gongur fyri seg. Teir boða hernadarstødini frá, tá gullgravararnir eru her, og vit hava frætt, at tað hava teir eisini gjørt, meðan vit hava verið her, men okkum kunnugt, so eru fá ella rætt- ari sagt eingi stig tíkin at steðga ólógliga virksemi- num. Og verður nakað gjørt, so verður farið so ógvusliga fram, at tiltakið framman- undan er dømt at miseydn- ast. Í staðin fyri at senda einar tjúgu væl vandar og vápnaðar hermenn avstað saman við staðkendum ind- ianarum - eftir at hava havt teir sum vegvísarar mugu Vit ásanna, at teir eru eins væl kendir í tætta frumskóg- inum, sum vit onnur eru í túnunum heima í Fóroyum - so verða myndugleikarnir í sivilisatiónini tilkallaðir. Fyrsta stigið er at senda fólk avstað umborð á tyrlum fyri at kanna. um nú nakað er í tidindunum, sum indianar arnir hava borið. Hetta ger, at gullgravararnir verða væl og virðiliga varskógvaðir um, at nú er vandi á ferð. og so Syrgja teir sjálvandi fyri at pakka saman og sleppa sær burtur ella bara at krógva áðrenn myndugleikarnir hava møg uleika at vera á kroppinum á teimum. Hvi myndugleik- arnir bera seg so klossut at, kunnu vit bara gita um. Men tað er einki loyndarmål, at mutrið er stórt í hesum part inum av heiminum, og tað skuldi ikki undrað, um onkrir teirra. sum hava á byrgd her á leið, kenna onkran, sum stendur aftan fyri gullgravararnar Tá generalurin vitjaði dagin fyri tollaksmessudag var tað ikki fyrsta ferðin. lann var her, og tá Simin og D Fini áður hava heilsað uppá hann, fóru vit in tur oman, eftir at elskt bygda flogfarið av Ar aba merkinum hevdi lent og generalurin hevdi fingið tað frá hondini, sum hann var komin til øllum brøgdum, at honum lámdi væl vitjanina aw vítu fólkunum. Vit vórðu sett til borðs á einum yvir dekkaðum palli. Umframt seg, mia I ISTa Það sást á okkum føroyingarnar vóru tað generalurin. kona og lóttur hansara, beiggi hans ara og Ssonurin, -emm anna!