fríggjadagur 9. januar 2004síða 13

24 Nr. 5 - 9. januar 2004 Nr. 5 - 9. januar 2004 25 VALGREINAR Løgregla og dóms- vald varðveitast í verandi líki Jan Poulsen valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Tá ført hevur verið fram av fráfarandi samgongu, at løgregla og dómsvald skulu yvirtakast, og sagt verður, at tað bert kemur at kosta landskassanum uml. 40 mió kr, er hettar beinleiðis lygn. Lønir til tey, sum ar- beiða á hesum stovnum liggur um 50 mió og har- afturat koma útreiðslur til útbúnaðin, so sum bil- ar, motorsúkklur, hølir, telduútbúnað, klæðir, skógvar o.a. Eftir hesum at døma dugir ein og hvør at síggja, at tað verður nógv dýrari at reka løgreglu og dómsvald, enn fráfarandi samgonga hevur ført fram. Hetta er bert eitt dømi um, hvussu fráfarandi samgonga hevur borið seg at, tá teir hava skulað fortalt Føroya fólki, hvat tað kostar at yvirtaka. Av lønunum sum eru goldnar av danska stats- kassanum, fer uml. helvt- in í beinleiðis skatti niður í lands- og kommunu- kassan, meðan hin helvt- in fer í umfar í landinum, til keyp av mati, klæðum og øðrum, og ger soleið- is, at onnur eisini njóta gott av hesum. Harafturat skal eisini hugsast um, at av keypta útbúnaðinum fara 25 % av fakturaprísinum bein- leiðis í landskassan sum mvg, tvs. rein inntøka. Eisini skal hugsast um, at viðlíkahald av bilum, teldum o.ø. verður gjørt her á landi, og skapar arbeiði, og verður hetta eisini goldið úr danska statskassanum. Afturat hesum fær løg- reglan í Føroyum hjálp frá løgregluni í Dan- mark, tá t.d. álvarslig mál eru sum skulu kannast. Her verður hugsað um tað serkønu hjálp, sum vit ikki hava í Føroyum, so sum serkøna tekniska hjálp við eldsbrunar, tá skotið verður við vápn- um, líksýn o.a. Tey seinastu dømini um stór mál, har vit hava fingið hjálp frá donsku løgregluni, eru Poul Watson og fótbóltslands- dysturin móti Týsklandi. Alt hetta kostar eina rúgvu av pengum, sum danski statskassin rindar, og verður løgreglan yvir- tikin, skulu vit sjálvi rinda tað. At útbúgva ein løg- reglumann/kvinnu kostar eina góða mió kr., og harafturat koma so viðlíkahaldsútbúgvingar, víðariútbúgvingar og annað. Tað kann eisini hugs- ast, at tað kann verða ein trupulleiki, at landsstýri/ løgting skal ráða yvir løgregluni, av tí at sam- felagið er so lítið. Hvat um ein landsstýr- ismaður/løgtingsmaður verður tikin fyri eitthvørt lógarbrot, kann hann so ávirka gongdina í málin- um? Eg spyrji, tí tað er heilt víst vert at hugsa um. Nei, lat løgreglu og dómsvald fáa frið í verandi líki, soleiðis at Føroya fólk kunnu vera trygg við tað, sum tey altíð hava verið. Danska og harvið eis- ini føroyska løgreglan er sera høgt í metum alla- staðni í verðini, har tey eru oddamenn allastaðni fyri alltjóða løgreglulið, sum royna at halda skil á í ymiskum londum. Tað feskasta dømið er Irak, har leiðarin av løgregluni er danskari. Útbúgvingin hjá donsku løgregluni verður hildin at vera ein tann allarbesta løgregluút- búgvingin í heiminum og er rættartrygdin eisini hareftir. Við Javnaðarflokkin- um í landsstýrinum tey næstu 4 árini verður løgregla og dómsvald ikki yvirtikið, okkum øllum til frama og trygg- leika. Far á val 20. januar og set kross tín við ein sterkan Javnaðarflokk. Rani Nolsøe valevni Tjóðveldisfloksins í Norðoyggjum Tá fólk úti í heimi síggja føroyskar vørur, skal rein og óspilt náttúra vera fremsta spjaldramerkið. Føroyskar vørur skulu altíð vera ímyndin uppá eina reina og trygga framleiðslu. Men tað krevur, at vit beinanvegin koma úr tí dvala, sum hevur eyðkent politikkin á umhvørvis- økinum, tí hetta øki hevur ligið uttan nakra veruliga politiska drívmegi alt ov leingi. Tjóðveldisflokurin fer at arbeiða fyri, at komandi løgting beinanvegin fer í gongd við at fáa ein væl- umhugsaðan og sterkan umhvørvispolitikk settan í verk. Tað skal tryggja, at okk- ara góða kappingarfortreyt á altjóða marknaðinum altíð verður ein framleiðsla av fiskavørum í einum reinum umhvørvi á havi og á landi. Tað verður eisini berandi undir Føroyum sum fram- tíðar ferðalandi, tí tað fer at geva Føroyum eina týdn- ingarmikla virðing og áhuga millum lond. Tí fer Tjóðveldisflokk- urin at arbeiða fyri at styrkja umhvørvispoli- tikkin á øllum økjum. Vit vilja, at ætlanin fyri útbygging av vatnorku hjá SEV í Eysturoynni verður endurskoðað. At Agenda 21 skrivstova beinanvegin verður sett á stovn. At privatir alternativir orkuhættir fáa góðar møgu- leikar. Tjóðveldisflokkurin fer eisini í Norðurlandaráðin- um at skjóta upp, at vit fáa ein norðurlendskan gransk- ingarstovn fyri havum- hvørvi og veðurlagsbroyt- ingar settan á stovn í Føroyum. Veljið framtíðina - veljið Tjóðvekdisflokkin. Jón Ellendersen valevni Sjálvstýrisfloksins í Eysturoy Hvør minnist ikki hugin til arbeiði í 80unum, áðrenn kreppan tók seg upp. Men meginorsøkin til henda arbeiðshug var, at skatta- trýstið var so lágt, ja, lægri enn í grannalondum okk- ara. Men ber tað til at fáa skattatrýstið niðuraftur og at vaksa um hugin til ar- beiði, sum í hesum døgum er á lágmarkinum vegna ov stórt skattatrýst, ov nógv og høg avgjøld og alt, alt ov høgar prísir á øllum frá mjólk til íbúðir og hús. Saman við eini ratio- nellari og yvirskotsgevandi fiskivinnu, kann hetta virka til, at búskapurin aftur fer at blóma um ikki so langa tíð? Hondina á hjartað, JA! Flestu flokkarnir hava tosað um skattalætta upp- undir valið, og summir hava verið í so kreativir við lyftunum. Lisbeth Petersen segði úti á Læraraskúlanum í gjárkvøldið, at loysning hjá Sambandsflokkinum var "hemmelig", og tá val- evni úr Javnaðarflokkinum og Fólkaflokkinum verða spurd, koma teir ikki við nøkrum ítøkiligum um, hvussu hetta skal loysast og fíggjast. Men sum eg fyrr havi nevnt, so er ein sektorur, sum heilt avgjørt kann rationaliserast so gjøgnum- grípandi, at stórar sparingar kunnu gerast. Hesin sektor er almannaverkið, sum tá tað snýr seg um býti mill- um umsiting og reellar sosialar veitingar, sum koma brúkarunum til góðar stendur fyri hesum skelk- andi tølum: 75 til 80% til umsitingina og 20 til 25% til brúkaran. (kanska tølini eru lægri, men siga vit, at býtið er 65 til 75% til um- sitingina og 25 til 35% tilbrúkaran, so er líka galið). Tað er eingin ivi um, at her skal vendast á høvdið so umsitingin maksimum stendur fyri 30% av játt- anunum, meðan tey 70% koma brúkarunum, har í millum Heimarøktini, til góðar. Men enn havi eg ikki hoyrt nakrar ítøkiligar ætlanir um at fara undir at kanna henda skeivleika og taka fylgjurnar. Vituligt er, at var hetta ein privat fyritøka, so var øll leiðslan koyrd til hús, tí einki virki kann koyra við eini so fíggjarliga krevjandi um- siting. Nakrar av orsøkunum til henda skeivleika eru, sum eg fyrr havi nevnt: - ov mong lið eru um at viðgera hvørt einkult mál - ov langar og bureaukrat- iskar mannagongdir, sum krevja alt ov nógv fólk - eingin miðfyrisiting er at taka sær av málum, sum fevna um fleiri ymsar stovnar, og har ein tílik møguliga er, virkar hon illa - tað eru ikki nóg greiðar linjur um hvør hevur avgerðarrættin í hvørum - alt ov mong mál verða viðgjørd av fólki, sum ikki hevur nóg gott innlit í fakliga partin av málin- um - landsstýrismaðurin hevur blandað seg persónliga í alt ov mong mál, hetta hevur økt um arbeiðs- byrðina og longt um við- gerðartíðina - persónlig sjónarmið verða alt ov ofta blandað inn í málsviðgerðina Eg havi sjálvandi eingi tøl fyri, hvussu stórar sparing- arnar kunnu vera, men verða rationaliseringarnar gjørdar, so loysa vit sam- stundis vantandi játtan til Heimarøktina, vantandi játtanir til Røktar- og Ellisheim, og so kann Ökisterapiin, jólatrøllið hjá Páll á Reynatúgvu, fáast at virka. Fæst Ökisterapiin at virka, so eru aftur sparingar at heinta, tí við tað, at fysio- og ergoterapeutar koma afturat at viðgera /afturvenja fók í egnum heimi aftaná skaðar, skurð- viðgerðir v.m., verður tørv- urin á Heimarøkt minni, og so er møguleikin hjá teim- um eldri at verða verandi í egnum heimi longdur við fleiri árum. Í sama viðfangi kann eg nevna, at verður ein verulig afturvenjingardepil fyri heilaskadd, bæði apopleksi- rakt og fólk við ferðslu- og fallskaðum settur í verk, kann hetta spara samfelag- num nógvar krónur. Hvørt vunnið stig í afturvenjing- ini er tað sama sum spardar útreiðslur, tí brúkarin gerst meiri sjálvbjargin. Og lat meg beinavegin siga, at afturvenjingardepilin, Páll á Reynatúgvu setti á stovn í Havn, als ikki røkkur hetta endamál, tí starvsfólkið hevur hvørki fakligar kvali- fikatiónir so sum útbúgv- ing ella royndir, og har eru eingir nervanámsfrøðingar, fysio- ella ergoterapeutar. Nú nevndi eg fiskivinn- una í byrjanini, men hetta fari eg sjálvandi at lata onnur, sum hava betri skil á hesum, koma við loysnum uppá. Men eitt uppskot havi eg tó: Hví framleiða føroyingar ikki Sushi? Sushi er ráðir fiska/ laksabitar, umvundir við turkaðum tara, sum gongur sum heitt breyð í øllum størri býum í Evropu og USA, og í Japan er hetta ein av høvuðsrættunum. Vit hava fiskin, vit hava virkini og vit hava taran, og lítið skal til av umlegging til tess at fáa hesa vinnu at virka. Ein føroyingur hevur eitt sushivirki í Danmørk, og gongur hetta rættiliga gott, og eingin ivi er um, at eftirspurningurin á Sushi er vaksandi so hvørt sum hesin úrdráttur verður út- breiddur, og tað verður hann. Tað er m.a. "IN" at eta Sushi, og so er tað sera heilsugott. Hetta var bert ein hug- leiðing um øki, har tað ber til at seta inn, og tað er yvirhøvur eingin ivi um, at verður almannaverkið rationaliserað, so sparir tað samfelagnum hópin av peningi. At tað so rúka nøkur arbeiðspláss í hesum høpi, má so vera, tí landið kann ikki skapa arbeiðs- pláss bert fyri at skapa tey. Tað skal verða nytta og produktivitetur í hvørjum einasta almennum arbeiðs- plássi. Tað almenna skal ikki virka sum ein fjaldur sosialur stuðulsveitari ella arbeiðsloysisstuðul. Men tað er eingin ivi um, at verða rationalisering- arnar framdar, so verður brúk fyri fleiri fólki til Ökisterapiina og eina Heimarøkt, sum tá kann effektiviserast, uttan at hetta fer at senda útreiðsl- urnar í veðrið. Gott val. X við D gevur Demokrati Vit mugu tora at rationalisera og hugsa øðrvísi Verjið reina umhvørvið VALGREINAR Arbeiðarin Dan R. Petersen Valevni Javnaðarfloksins í Eysturoy Boðini frá sambandi og fólkaflokki og tí borgar- liga partinum av fak- rørsluni eru greið: Tann, íð hevur tað váta, tað skitna og tað kalda ar- beiði við tí lágu lønini og bert við eini almennari hungurspensión á gam- alsaldri, skal duga sær hógv, tá lønarsamráðing- ar koma fyri aftur. Fólk verða gjørd til skiftis- avlop og undirskot. Fyri meg er hetta ein spurningur um moral og anstendigheit. Vit hava ein stóran og skjóttvaks- andi akademiskan yvir- klassa í Havn, har maður og kona lættliga draga fýra arbeiðaralønir í hús hvønn mánað. Miðfyri- sitingin er trýfaldað síð- an fullveldisskútan tók við í 1998. Hví fokuserar ongin upp á hesi viður- skiftir. Og stjóralønirnar? Onkur kundi lættliga skorið eina millión av lønini. Tað hevði hjálpt upp á ársroknskapin. Men nei, flakakonan fær ov nógv, verður sagt. Hví tosar Vinnuhúsið ikki um produktforedling og nicheproduktión. Hvussu slepst undan millum- handlarum av keikantin- um til brúkarin í Týsk- landi. Nær tosar vinnu- húsið um útbúgvingar- møguleikar og skeiðs- virksemi hjá arbeiðs- fólkinum? Torir Vinnu- húsið at samanbera tey sosialu viðurskiftini hjá tí føroyska arbeiðaranum við okkara grannalond. Nei. Tøgn valdar um alt uttan lønina. Tað eru privat virkir- gott nokk hava tey gjørt seg leys av beinleiðis fiskaarbeiði- har nógv verður gjørt við trivnaðin og tann sosiala partin av arbeiðslívinum sum t.d. útbúgving. Slík virkir eiga við lóggávu at stuðlast. Og tað vil javnaðarflokkurin. Skálafjørðurin miðdepil Sunleiv Højgaard valevni Javnaðarfloksins í Eysturoy Samanbinding vildi gjørt fjørðin enn meira dy- namiskan. Tankar hava verið frammi um sambinding av Skálafjørðinum. Fast samband millum Strend- ur og Saltnes. Ein framúr góð ætlan, sum hevði spart seg innaftur eftir ikki so langari tíð. Sum er, er virksemið stórt um fjørðin, og vildi ein samanbinding givið fólkinum um fjørðin enn størri møguleikar fyri samstarvi, tað verið seg á vinnuliga, mentunarliga og ítróttarliga økinum. Ein miðdepil, sum kundi skapt enn betri karmar fyri okkum, sum bú- leikast um fjørðin. Tá ið talan er um sam- starv, liggja ikki so fáir møguleikar í hesi ætlan, og kundi samstarvið, sum longu er millum kommunurnar fingið heilt aðrar dimensiónir sum frálíður. Eldri sum yngri kundu fingið eitt enn meir fjøltáttað til- boð, og ungdómsarbeiðið hevði við hesi farleið kunna samskipast báðar vegir. Ein slíkur miðdepil eigur at geva møguleikar fyri fleiri nýskapandi vinnum, har eisini ein partur av landsumsiting- ini átti at verið. At tey sum vald verða, eiga at hava hetta við í skjáttuni, tá raðfestingar á samferðsluøkinum verða gjørdar eftir valið, má verða eitt krav higani. Sverre Midjord valevni Javnaðarfloksins í Suðuroy John Nielsen, valevni Mið- floksins vil jarðleggja arbeiðspláss á Tvøroyri. Suðuroyingar! Tað verða tit sum koma at avgera hvussu leikur fer fram, tykkara atkvøða verður avgerandi um eitt skifti skal fara fram í landsins stýri. Og eitt skifti skal fara fram. Her hjá okkum eru tað nógvar familjur sum liva av útróðri. Men hvat hava hesar fingið at vita, teirra inntøkutrygd skal skerjast - henda trygdin, sum varð løgd undir okkara stýri í Tinganesi - henda trygdin skal nú skerjast. Uppskot er lagt fyri tingið og tað verður framt um henda samgonga fær loyvi at halda fram. Avgerðin er tín. Eitt er greitt og tað er, at inntøkutrygdin hjá út- róðrarmonnum verður ikki skerd um Javnaðarflokk- urin fær dyggan stuðul. Útróður er ein gamal rættur, sum vit vilja varð- veita og stuðla. Verður trygdin skerd, so verður útróðurin bert søga. Tit avgera tykkara egnu lagnu. Við at velja ein sterkan Javnaðarflokk inn á ting, verður inntøkutrygd tykkara ikki skerd. Tað, sum valevni Mið- floksins boðar frá, eru ófrættatíðindi fyri Suður- oynna. Javnaðarflokkurin fer at loysa teir trupulleikar hes- um viðvíkjandi. Fyrst avtøku av inntøku trygdini hjá útróðrar- monnum og so jarðleggjan av arbeiðsplássum, tað eru teir kostir, sum samgongan boðar frá. Javnaðarflokkurin verjir vunnin rættindi. Sámal Petur í Grund valevndi Sjálvstýris- floksinsí Suðurstreymoy. Er tað rætt, at jonglera við almennum starvsflólki upp undir val? Almenni sektorurin er av álvara drigin inn í valstríðið hesaferð. Javnaðarflokk- urin legði hart út, við at trí aðalráð skuldu niður- leggjast. Stutt eftir hesa ramligu fráboðan, boðaði flokkurin tó frá, helst kroystur av sínum egnu, at tað bert var aðalstjórarnir sum skuldu sigast úr starvi. At aðalstjórarnir ikki skuldu vænta sær annað starv innan tað almenna, framgekk av sparingini sum stóðst av niðurløgdu størvunum. At ein flokkur hevur eina meining um hvussu al- menna fyrisitingin skal skipast, er ikki annað enn rímuligt. Men at ein flokk- ur tilletur sær at jonglera við almennum starvsfólki - sum valagn, tað er ov langt úti. Hendan sparingin hjá Javnaðarflokkinum kemur helst at kennast ein stokk- utur hiti, tá hon á ongan hátt kemur í nærheitina av at fíggja hini vallyfti flok- sins. Tað sum vit allarminst hava brúk fyri, nú búskap- arfrøðingar og fíggjar- heimurin yvirhøvur, ávara um ein støðg í búskapar- vøkstrinum, er ótryggleiki í fyrisitingini. Tað kann ikki vera rætt í hesum tíðum, at skjóta pílar eftir teimum sum hóast alt eru tey sum skulu standa lið um lið við við teim politikarum sum eftir valið skulu stjórna landinum. Sjálvstýrisflokkurin hevur sett sær sum eitt mál, at skapa tryggleika um bæði vinnu og fyrisiting. Marja Lamhauge valevni Sambandfloksins í Eysturoy marja@post.olivant.fo heima.olivant.fo/~marja Vit ynskja øll at búgva í einum vælferðarsamfelag. Fyri at fáa eitt samfelag at virka optimalt, mugu øll hava tað gott. • Vinnan má hava røttu karmarnar at arbeiða undir. • Avkasti má verða so mikið stórt, at vinnan hevur ráð og møguleikar at endurnýggja seg. • Arbeiði skal vera tøkt til allar vinnuførar hendur soleiðis, at har hugur og áræði er hjá fólki, ið vil verða í vinnu, mugu møguleikarnir ikki vera skerdir. • Børnini og tey ungu skulu hava góð og mann- sømilig kor at vaksa upp undir. • Tey gomlu, ið ynskja- og ella hava tørv á at koma á eitt ellisheim ella sambýli, skulu hava møguleika fyri tí. Fyri at náa hesum máli "vælferðarsamfelagið Før- oyar", heita eg á tykkum um at velja ein sterkan sambandsflokk inn á ting 20 januar. Gott val Finnleif Guttesen Valevni Sambandsfloksins í Suðuroy At leggja Smyril á Gomlu- rætt, Sund ella Kollafjørð blívur ikki góðtikið. Tað er eitt rímiligt krav frá øllum suðuroyingum, til komandi samgongu, at landið átekur sær út- reiðslurnar og syrgir fyri, at Smyril fær eitt fast at- løgupláss í Tórshavn, suð- uroyingar kunnu ikki góð- taka nakað annað. Vit verja vunnin rættindi! Almenni sektorurin Vælferðarsamfelagið Føroyar Smyril skal hava fast atløgupláss í Tórshavn C M Y K 25 24