mikudagur 14. januar 2004síða 10

18 Nr. 8 - 14. januar 2004 Nr. 8 - 14. januar 2004 19 Tinghellan fer at hyggja nærri eftir valskráum flokkana. Hetta verður gjørt soleiðis, at vit velja nøkur evni, kannað verður síðani, hvørja ásjón flokkarnir hava og hugt verður eftir evninum frá ymsum síðum TINGHELLAN – ÚR VALSKRÁUM Bogi Eliasen Fyrsta evni er miðspjaðing og hvønn bygnað miðfyri- sitingin skal hava. Landið rekur ella fíggjar umframt miðfyrisitingina eisini aðra fyrisiting og stovnar. Bæði evnini eru áhuga- verd, men tey hoyra saman, tí hava vit valt at hyggja at teimum saman. Sam- ferðslunetið hevur somu- leiðis stóra ávirkan á hesar møguleikar. Í stuttum kann sigast, at allir flokkarnir í síni valskrá, uttan Sjálv- stýrisflokkurin, nevna, at samferðslunetið skal byggj- ast út. Sjálvstýrislokkurin nevnir ikki hetta mál í val- skránni. Greinin tekur støði í val- skráum flokkana, og ikki hvat valevni annars føra fram aðrastaðni. Allir flokkarnir tykjast verða samdir í, at Lands- stýrið er spjatt í ov nógv aðalráð og at ein saman- legging kann verða við til at rationalisera og gera almennu fyrisitingina bæði bíligari og betri. Hvat siga flokkarnir í valskráunum A Fólkaflokkurin Leggja tænastur nærri borgaranum og tillaga al- mennu umsitingina. Kommunurnar stuðlaðar til at leggja saman í størri eindir, fyri at betra um fíggjarligu og fyrisitingar- ligu støðuna. B Sambandsflokkurin Nærdemokratiið styrkjast við at fleiri egnað málsøki so við og við verða løgd til kommunurnar. Aðalráðini skulu umskip- ast og samanleggjast, so- leiðis at tey verða færri. C Javnaðarflokkurin Almen størv til útjaðaran 6 aðalráð og ein kunning- ardisk størri kommunalt samstarv D Sjálvstýrisflokkurin Einki einki beinleiðis um evni, men nevnir økt innlit og KT E Tjóðveldisflokkurin Miðfyrisitingin skal ratio- naliserast og effektiviserast við at leggja deildir saman Skúlar og mentan kring landið. Hvørt øki í landin- um skal hava sín depil til mentan, útbúgving og gransking. M Miðflokkurin Bygnaðarlig endurskoðan. Tryggja effektiva upp- gávuloysn í tøttum samar- beiði millum stovnar og verk. Miðspjaðing. K Hin Stuttligi flokkurin Jóhan Dalsgaard hevur onga almenna valskrá. Soleiðis eru allir flokk- arnir, Sjálvstýrisflokkurin nevnir einki um evni og er undantikin, samdir í, at miðfyrisitingin skal um- skipast og at almennar upp- gávur og/ella størv í størri mun skula verða uttanfyri høvuðsstaðin. Hvat er miðspjaðing – 1. størri uppgávur til kommunurnar – decen- tralisering – merkir at kommunurnar fáa máls- øki landið hevur í dag. 2. leggja deildir av almenn- um stovnum til útøkir - dekoncentrering – merk- ir at ein ella fleiri deildir av einum almennun stovni, sum hevur brúk fyri at verða nærri borg- aranum, verða lagdar kring landið, t.d. økis- skrivstovurnar hjá Toll og Skat 3. heilar stovnar ella partar av stovnum til onnur økir, spjaðing av al- mennum uppgávum – t.d. Skipaeftirlitið, Skipasýnið og Sjó- vinnufyrisitingin, sum bleiv flutt til Vágarnar, og er ein partur av Fiski- málaráðnum. Almanna- og Heilsuskúlin í Suður- oy er dømi um útbúgv- ingarstovn. Rationalisering av miðfyrisitingini Ber tað til at rationalisera miðfyrisingina og leggja partar av henni út til onnur øki? Verður meira hugsað um heilar stovnar, sum kanska ikki eru partar av sjálvari miðfyrisitingini, skuldu tað verið møguligt, tí tað er eingin nátturulóg, at alt skal liggja í høvuðsstað- num. Um sjálv miðfyrisitingin (aðalráðini ella ráðharra- stovurnar) skal rationali- serast og leggjast saman, er tað so torført at sameina við eina miðspjaðing? Her verður hugsað um partar av sjálvari miðfyrisitingini. Um miðfyrisitingin skal verða smidlig, og aðal- stýrini skula kunna brúka hvønn annan uppá tvørs og hava neyvt samstarv, verður en geografisk spjaðing ein forðing. Miðfyrisitingin hevur t.d. brúk fyri at fund- ast, og hittast javnan fyri at samstarva. Tað er trupult at leggja stovnar uttanfyri miðstað- arøkið, sum fólk ofta skulu til, tí tað gerst longri hjá fleiri borgarum. Stovnar har persónliga samskiftið ikki er tað mesta, og har samskifti við viðskiftafólk kann fara fram um teldu, telefon fax ella bræv, eiga tó at kunna leggjast uttan fyri høvuðstaðin í ávísan mun. Heilir útbúgvingarstovn- ar kundu verið uttanfyri høvuðstaðin. Her mugu vit, tí vit eru fáment, tó hugsa um, at lærustovnar í mest møguligan mun gagnnýta hvønn annan við útgerð, hølum og lærararum, um ynski er, at hetta skal haldast á einum lágum kostnaðarstøðið. Soleiðis skulu vit helst hava heilar stovnar ella skúlar innan fyri eitthvørt serøki savn- aðar, og síðani meta um hvar teir skulu liggja. At flyta heilsuskúlan, men ikki samstundis skúlan hjá sjúkrarøktarfrøðingunum (sjúkrasystrum), ella fiski- vinnuskúlan, men ikki fiskiransóknarstovu og náttúruvísindadeild, skipa- eftirlit, men ikki alla fiski- vinnuumsitingina, eru trini dømi um slíkar hálvar flyt- ingar. Føroyski leisturin kundi verið Tøknin – partvíst heima- arbeiðspláss, partvíst í høv- uðstaðnum Møguleiki at búgva uttan fyri høvuðsstaðin, arbeiða 2-3 dagar í Havn og restina heima. Gevur eisini t.d suðringum møguleika at arbeiða í Havn, men búgva í Suðuroy. Styrkir lokal- samfelagið. Tekur kanska trýsti av leigu- og húsaprís- um í Havn og barnaansing- artrupuleikanum. Gevur eitt meira fjølbroytt sam- felag, har vit varðveita bygdamentanina í einum nýggjum leisti. Við teimum møguleikum tøknin gevur í dag, eigur at bera til at hava partvíst heimaarbeiðspláss. Við hesum leisti kunnu fólk, ið hava nomið sær út- búgving búgva í bygdini tey eru frá, verða partur av bygdasamfelagnum og nærri familjuni. Um vit fara at spjaða miðfyrisitingina um alt landið, kann eitt av nega- tivu hjáarinunum verða at : Samfelagsmenningin og lokalpolitiska spæli í Løg- tinginum fer at snúgva seg um at fáa almenn arbeiðs- pláss til sína bygd og/ella valdømi, í størri mun enn ídag, ístaðin fyri at menna eina betri fyrisiting. So- leiðis koma vit skjótt í eina ringrás, at hvørja fer eitt øki hevur fingið eina al- menna tænastu, skulu hini økini kappast um at fáa tí næstu fyri ikki at verða aftanfyri. Endin av hesum verður at miðal longdin til eina tænastu verður longri fyri tann einstaka borgaran, um t.d. Bileftirlitið verður í Sumba og Heilsufrøðiliga Starvstovan á Viðareiði, so hava vit øll tilsamans mist. Okkara skipan við fleiri valdømum ger, at tann einstaki løgtingslimurin, í ávísan mun, arbeiðir fyri øki, hann er valdur fyri, sum er ein náttúrigur partur í eini valskipan við valdøm- um. Men vit mugu ansa eftir, at hesin eginleikin ikki spjaðir miðfyrisiting- ina ov nógv. Eitt annað er, at eisini fólk við útbúgving hava brúk fyri einum arbeiðsum- hvørvi fyri at menna seg, og tí kann tað verða neyð- ugt at hava ein miðfyrisit- ing á sama stað. Peninga- liga kann tað somuleiðis gerast dýrt at spjaða ov nógv. Hugsast skal eisini um, at samstarv er ímillum ymsu almennu stovnarnar og bara tað at fundast, gerst ein trupulleiki um alt al- ment virksemi skal spjaðast um alt landið. Inn í hesa hugsan skal eisini takast, at tað hevur fyrimunir og vansar at búgva ávíkavist á bygd og í býi. T.d. hava bygdafólk nógv bíligari grundstykkir, ofta lætta atgongd til fisk, seyð og kanska eplir, og eitt lítið trygt lokalsamfelag. Í Havn er t.d. atgongdin til náttúruna ikki so líkatil, men nærleikin til stovnar- nar er har. Við øðrum orð- um so ber ikki til at vilja búgva á bygd, og krevja bæði teir fyrimunir tað hevur við sær, umframt teir sum býir hava, eins og tað ikki ber til at búgva í Havn og krevja teir fyrimunir tað hevur at búgva á bygd.. Soleiðis er tað ikki bara í Føroyum, men um allan heim, og eisini í Føroyum. Tað tykist at verða polit- isk semja um at útbyggja samferðslunetið munandi. Tað sær ikki longur út sum luftkastellur, at ein tunnil kemur frá Streymoynni til Sandoynna, og hareftir frá Sandoynni til Suðuroynna, tó at hetta kanska er 20-30 ár fram í tíðina. Ágóðin av hesum verður nógv lættari ferðing í Føroyum, og tí verður lættari at búgva uttanfyri høvuðsstaðin, sjálvt um arbeiði er har, tí tað verður ikki so tíðar- krevjandi at ferðast aftur og fram. Við hesari menning í huganum, skulu vit kanska hugsað um ikki at mið- spjaða ov nógv, men heldur hugsa um, hvussu vit kunna sameina eina effektiva og smidliga miðfyrisiting, við at fólk búsitandi kring alt landið kunnu arbeiða har. Og harafturat definera hvat tað eru fyri almennir stovn- ar og/ella arbeiðspláss sum kunna flytast frá høv- uðstaðnum og kring landið, tí sjálvandi verður tað ikki longri frá Havnini til bygd- irnar, enn frá bygdunum til Havnina. Tað er avgjørt ein styrki, um vit megnað at halda lív í bygdunum í Føroyum, og soleiðis hava eitt meira fjølbroytt samfelag. Eftir míni meting skulu vit í føroyska vælferð rokna at- gongdina til náttúruríki- dømi og tryggleikan í bygdasamfelagnum, og virka fyri at hesir møgu- leikar verða gagnýttur eins og tað eingin grund er til at byggja okkara lítla sam- felag upp til at verða eitt stórbýarsamfelag, so at alt og øll skulu enda í Havn. Um vit fáa sterkari komm- unur, kunnu tær røkja nú- verandi landsuppgávur. Her er tó ynskiligt, at bert upp- gávur allar kommunurnar kunnu røkja, verða lagdar út, tí annars skal landið al- líkavæl umsita málini. Hetta skapar eina dupult- umsiting, sum ikki er nøkur gongd leið, tá vit eru so fá- ment. At geva kommunun- um fleiri málsøkir, gevur eisini fleiri almenn størv kring landið. Men tað krevur størri og sterkari kommunur enn í dag. Flokkarnir hava í val- skráum fatur í nøkrum av hesum, men týðiligt er, at orkan hjá flokkunum er ikki til at greina slíkar spurningar til fulnar undan valinum. Vandin er tí, at nakrar almennar orðingar um miðspjaðing verðar settar í samgonguskjalið, síðan verða embætisbólkar settir at lýsa og greina, so verður aðalorðaskifti og fundi av ymsum slagi – og so er aftur stutt til val, at ikki ber til at gera annað enn at lova av nýggjum. Viljin tykist tó at verða, og vit á Tinghelluni fara so at minna flokkarnar á hetta eftir valið. Soleiðis eigur hetta evni eisini at verða ein partur av kjakinum um, hvat fyri vælferðarsamfelag vit ynskja í Føroyum. Miðspjaðing og betri miðfyrisiting Skal miðfyrisitingin spjaðast? Tilgjørd mynd C M Y K 19 18