mikudagur 14. januar 2004síða 17

32 Nr. 8 - 14. januar 2004 Nr. 8 - 14. januar 2004 33 VALGREINAR Tann einliga mamman! Rúni Poulsen Valevni javnarflokkin Eysturoy Ein ung kvinna eg tosaði við fyri stuttum, kærdi sína neyð fyri mær, og spurdi meg um hvat Javnaðarflokkurin kundi gera fyri einligar mamm- ur ið vóru arbeiðsleysar. Hon hevði fingið játtað pening frá almanna- stovuni, og kundi vera heima saman við barni sínum og fáa pening, einasta treyt var at hon av og á vísti skrivligt, at hon søkti um arbeiði, men arbeiði var einki at fáa, so hon helt hon skuldi fara á skúla, tí hon tímdi ikki bara sita inni allan dagin og bara fáa pening- in serveraðan, men tá hon segði Almannastov- uni um hetta so var eingin góða mamma, hon fekk ongan pening frá teimum, so hon mátti fáa pening frá Stuðulstovn- inum, men líka yvir 3000kr, kemur man ikki langan veg við, tá ein skal hava íbúð, barn, mat og skúlabøkur. Tað keði- liga í hesu støðuni er, at um hon ikki hevði sagt nakað fyri Almannastov- uni, so hevði hon frítt kunnað lisið í eitt ár, bert víst at hon søkti arbeiði og fekk avslag frá ar- beiðsplássum, og hevði Almannastovan goldið fyri alt uttan at vita tað. Synd at tey erligu ikki kunnu fáa tað betur í samfelagnum! Hvussu kann samfe- lagið fungera, tá tey sum vilja nakað við lívinum fáa noktað pening at liva fyri? Nógv geva teimum sum einki gera skyldina, men tað er ikki rætt, tað skal bara so nógv broyt- ast fyri at fáa hetta sam- felagið at virka meira rættvíst. Javnaðarflokk- urin fer at gera sítt til at „allar ungar mammur" sleppa at fáa eina út- búgving uttan at skulu vera bangnar um fíggjar- ligu korini. Helena Dam á Neystabø valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Javnaðarhugsjónin er posi- tiv. Hon hevur lagt lunnar undir tí vælferðarsamfelgi, sum øll í dag meta er tann besta samfelagsskipanin yvirhøvur. Tí má eisini boðskapurin vera positivur opin og framskygdur. Til hetta løgtingsvalið er tað avgerandi, at tað vera optimistiskar javnaðar- røddir, sum bera fram ætl- anir um samfelagsligar ábøtur, ið hava til endamáls at: • gera Føroyar meiri fjøltáttaðar • at vit gerast dugnaligari til at framleiða og skapa virðir burturúr føroysk- um tilfeingi, • at ágóðar og byrðar verða býttar »so javnt millum føroyingar« sum gjørligt. Stutt sagt økja um bú- skaparliga rásarúmið, og fyribyrgja tí mannamuni og klassamuni, sum lættliga kann vaksa, tá útlit eru til búskaparliga truplari tíðir. Eisini í tjóðskaparmálin- um hevur Javnaðarflokk- urin eitt ítøkiligt semju- søkjandi uppskot at byggja á, eitt uppskot sum tekur støði í sjálvsavgerðarrætti føroyinga, og sum varðveit- ir hendan týdningarmikla rætt. Eitt haldgott grund- arlag undir teirri tjóðskap- arligu semjuni, sum øll leingjast eftir. Niklái Petersen løgtingsmaður, valevni Tjóðveldisfloksins í Norðstreymoy Eddie skrivar at fyri fyrstu ferð í 30 ár í allarbestu tíð- um, hava vit fingið bíði- listar í heimarøktini av ber- ari vanstýring, og at fíggj- armálaráðharrin hevur latið miðfyrisitingina vaksið við útvið hundrað milliónum kr. Samdur við Eddie í at eldrarøkt eigur at vera ein rættur hjá fólki, líka so væl sum barnaansingin er blivin tað í nærmast øllum landin- um, við tjóðveldisflokkin- um í landstýrinum. Víðari sigur Eddie, at okkurt valevnið hjá tjóð- veldisflokkinum tosar um at seta kós, og at hon er so skeiv, sum hon kann verða. Tjóðveldisflokkurin rað- festir eldraøkið rættuliga ovarlaga í sínum politikki, og er játtanin til eldraøkið hækka úr 164 mió.kr. í 2000 til 228 mió.kr í 2004, altso ein hækking uppá 64 mió.kr. Trupulleikarnir hava verið í heimarøktini sein- astu árini, játtanin til sjálva heimarøktina er hækka úr góðum 67 mió. kr í 2000 til 102 mió. kr. í 2004, altso ein hækking uppá 35 mió. kr. til sjálva heimarøktina, men tað sær tíverri ikki út til, at hækkingin er komin brúkarunum til góðar. Tjóðveldisflokkurin hev- ur bert umsitið hetta økið í 18 mánaðir, hetta er eitt tungt og fløkt økið, og trupuleikarnir loysast ikki í eini handavending. Vit hava slóðað fyri so- leiðis, at komandi árini verða bygd 123 nýggj ellis- og røktarheimspláss, hesi eru játtaði og eru farin í gerð, og vit eru klárir við 60 plássum afturat um játtan fæst fyri hesum. Samdøgursrøkt og økis- terapi er eisini sett í verk, sum ein partur av heima- røktini. So at siga at tjóð- veldisflokkurin onga kós hevur í hesum máli, er heilt burturvið. Javnaðarflokkurin hevur umsitið hetta mál mest sum øll árini fram til 2002, og har mugu vit bara staðfesta, at lítið og onki er hent á hesum økið, teimum eldru til frama og sóma. Annars haldi eg tað, at tílik mál eiga at kunnu loysast tvørtur um floks- mørk, og ikki brúkast sum politisk kastibløka upp undir val, tey eldru hava betur uppiborið. Viðvíkjandi økingini í miðfyrisitingini er at siga, at starvsfólkamál hevur verið málsøkið undir løg- manni, og hevur fyrrver- andi fíggjarmálaráðharrin Karstin Hansen fleiri ferðir borið upp á mál, um at sloppið inn at kanna tey ymisku stýrini, fyri at vita hvussu fíggjarstýringin hevur verið, men hetta hevur verið honum noktað av løgmanni, landsstýris- fólkini hjá tjóðveldisflokk- inum høvdu tó onki ímóti hesum. Nú tveir mánaðir undan at val varð útskriva, fekk Fíggjarmálaráðið loksins hesið mál at umsita. Tjóðveldisflokkurin hev- ur valt henda leistin, at loysa trupuleikarnar á eldraøkin, tað er møguligt, at tað kundi verið gjørt á annan hátt. Nú kunnu fólk so sjálvi meta um kósina hjá tjóð- veldisflokkinum í hesum máli. Gott val øll somul, setið ein sterkan tjóðveldisflokk á ting. Sverre Midjord Valevni Javnaðarfloksins í Suðuroy Viðvíkjandi alivinnuni, vil Javnaðarflokkurin ar- beiða fyri, at hon fær væl betur karmar at arbeiða undir. Við at loyva út- lendskum íleggjarum framat á t.d. aliøkinum, fáa vit eisini styrkt um avleidda virksemið, so sum veiting av vørum og tænastum og víðari virk- an til dýraru vørur. Tó má ein treyt vera, at út- lendsku íleggjararnir á ein ella annan hátt vera integreraðir í føroyska samfelagið, á sama hátt, sum treytirnar eru fyri at fáa leitiloyvi í oljuvinn- uni. Hetta var ikki illa móttikið av oljufeløgun- um, og verður neyvan vrakað av íleggjarum innan fiskaídnað, tí ein ílegging verður gjørd fyri at geva pengar av sær. Og ein vælvirkandi alivinna vil aftur geva pening í lands- og kommunu- kassar. Alivinna Ein Positiv javanaðarrødd Viðmerking til grein í Dimmu 10. januar "Frá heimahjálp til onga hjálp" hjá Eddie Joensen, valevni Javnaðarfloksins í Norðurstreymi Rasmus Niclasen valevni Javnaðarfloksins í Vágum Javnaðarflokkurin hevur ta greiðu fatan, at eitthvørt stig, ið verður tikið á sjálv- stýrisleið, má byggja á breiðar semjur. Tað má byggja á felags mið og mál fyri alla tjóðina og flokk- arnar. Hesi síðstu 6 árini hava prógvað, at ongi úrslit røkkast, um fólkið ikki er við. Endaleysar ósemjur hava í alt ov stóran mun sett dagsskránna. Eftir hvørt miseydnað samráðingar- umfar við danir varð kósin bara snara eitt sindur, og so herjaða teir á til næsta fund, uttan stev og uttan mál. Heimastýrislógin hevur roynst okkum væl í meir enn eina hálva øld, men tíðin er komin til broyt- ingar. Greiða má fáast á valds- og ábyrgdarbýtinum millum føroyskar og danskar myndugleikar. Á grundlógarstevnuni var semja um, at Føroyar kann skipa seg í samveldi, um tað er tað, ið fólkið ynskir og áhaldandi vísir á tað. Sjálvsavgerðarrætturin er tí ómissandi, so longi Før- oya fólk og Føroya land eru til. Tí vilja vit hava ein sjálvstýrissáttmála, ið stað- festir føroyingar sum tjóð og Føroyar sum eitt land við sjálvsavgerðarrætti. Javnaðarflokkurin vil virka fyri, at savna flokk- arnar á tingi í sjálv- stýrismálinum, soleiðis, at leiðin vit velja at ganga byggir á ta breiðu tjóð- skaparligu semjuna. Tjóðskaparliga semjan Jaspur Vang Valevni hjá Sambands- flokkinum í Suðuroy Ynskið um at kunna gera eitthvørt betur og at vilja framburð og menning er væl vanliga orsøkin til at fremja samfelagsligar broytingar. Higartil framd- ar yvirtøkur av málsøkjum hava sum heild ikki tænt hesum endamálið. Heldur tykist tilætlaða endamálið við yvir- tøkunum at hava verið ein skipa ætlan um at yvirtaka fyri valdið eina. Fjøldin og væl- ferðin hava havt minni týdning. Hyggja vit at teimum málsøkjum, sum higartil eru yvirtikin, kann sum heild staðfestast, at lands- politiskið myndugleikin ikki hevur megnað at stýra teimum størru yvirtiknu stovnunum nóg væl. Yvir- tikin málsøki eru heldur ikki dagførd í nóg stóran mun. Ein av høvuðsuppgávun- um hjá einum komandi uppruddingarlandsstýri má tí verða at skúgva allar tær kostnaðar- og orkukrevj- andi yvirtøkuætlaninar til viks og leggja seg eftir at dagføra og menna longu yvirtikin málsøki. Løgregla/ákæruvald, rættarskipan og flogvøllur Fráfarnu fullveldisflokk- arnir eru í alt ov stóran mun sloppnir undan at svara ítøkiligum og altavgerðandi spurningum í samband við ætlaðu yvirtøkurnar av enn fleiri málsøkjum. Eitt nú standa fylgjandi ítøkiligu spurningar ósvaraðir: • eru núverandi løgreglu- og rættarskipan ov kost- naðarmiklar fyri heima- stýrið ? • hvat kemur ein yvirtøka og rakstur av løgreglu- og rættarskipan at kosta føroyska samfelagnum ? • hvussu ætla fullveldis- flokkarniar at fíggja raksturin av ætlaðu yvir- tøkunum ? • virka núverandi løgreglu- og rættarskipan ikki nóg væl - ella verri enn skip- anir undir heimastýrin- um? • hvussu verða rættartrygd og politiskur og átrún- aðarligur habilitetur tryggjað eftir yvirtøku av løgreglu, ákæruvaldi og rættarskipan ? • hevur heimastýrið higar- til - og í nóg stóran mun - megnað at dagføra lóg- gávu og umsiting av yvirtiknum málsøkjum ? • eru búskaparligu for- treytirnar fyri fleiri yvir- tøkum til staðar ? • er løgfrøðiligur - og umsitingarligur førleiki til yvirtøkur og rakstur av ætlaðu yvirtøkunum sum er ? • hvat kostar yvirtøka - og rakstur av flogvøllinum ? • hvat kemur ein dagføring av flogvøllinum at kosta? Sonevnda "Hvítabók" og tvær fullveldissamgongur hava ikki viðgjørt hesar ítøkiligu spurningar al- ment. Hóast tað vóru ætl- aninar um yvirtøku av om- an fyri nevndu málsøkjum komnar so væl áleiðis, áðrenn val varð útskrivað, at ætlaninar vóru klárar at seta í verk. Heilsuverkið Landssjúkrahúsið hevur alt tað vit minnast havt leiðslutrupuleikar. Orsøkin kann einans vera tann, at landspolitiski myndugleik- in ikki hevur megnað at skapa røttu karmarnar um stovnin. Dømini um hettar eru mong, og kann m.a. nevnast, at vit í seinastuni hava hoyrt, at starvsfólki á Landssjúkra- húsinum í sínari neyð fór biddara- gongd til privat vinnuvirki at savna pening inn til við- líkahald av stovninum, eins og landsrætturin herfyri gjørdi av, at ein fyrrverandi stjóri á Landssjúkra-húsin- um av órøttum varð sagdur úr starvi og kemur lands- kassin tí at rinda uppsagda stjóranum stórt endur- gjald. Tí kunnu vit m.a. spyrja: • Hvørt landspolitiski myndugleikin er førur fyri at skapa røttu karm- arnar um eina yvirtikna løgreglu og rættarskipan og um ein tryggan og vælvirkandi flogvøll ? Hvat viðvíkur sjúkravið- gerð uttanlands varð á fíggjarlógini fyri 2003 alt ov lítil peningur settur av til endamálið. Hettar fyrst og fremst til stóran ampa fyri einstakað sjúklingin og harafturat ein fíggjarligur smeitur fyri sjúklingin, arbeiðsgevaran og harvið samfelagið sum heild. Eisini vóru ítøkiligar ætl- anir frammi um at tillaga lóggávuna soleiðis, at enn færri føroyingar skuldu sleppa í viðgerð uttanlands. Hvat eftirviðgerðini av sjúklingum, sum hava fing- ið skaða eftir heilabløðing viðvíkur, vísa kanningar, at viðgerðin í Føroyum als ikki er á sama støði og aðrastaðni í ríkinum. Tí kunnu vit við røttum spyrja: • Hvørt fíggjarlig orka er til yvirtøkur, tá fíggjarlig orka og førleiki annars ikki er til umsiting - og viðgerð at sjúkum føroy- ingum ? Landsfyrisitingin Propagandamaskinan hjá Tjóðveldisflokkinum, "Fregnir", visti her fyri at siga frá, at landsumsitingin ikki hevur megnað at fáa frá hondini dagliga lógar- smíðið, men leitaði sær kostnaðarmiklan serkunn- leika hjá útvaldum sakfør- arum í Havn. Einki nýtt er í hesum. Vit onnur hava vita tað leingi. Fráfarni landsstýrismað- urin í lógarmálum boðaði fyri stuttum alment frá, at útlendingalóggávan ikki kundi broytast, fyrr enn málsøkið var yvirtikið. Eftir bert ein fund við danska innanríkisráðharr- an, vóru allar forðingar brádliga burtur og útlend- ingalóggávan kundi tillag- ast føroyskum ynskjum - uttan nakra yvirtøku. Umvælingin av nýggja Løgtingshúsinum bleiv meira enn tvífalt so dýr sum ætlað. • Hvussu mann førleikin hjá slíkari fullveldisfyri- seting vera at skipa fyri yvirtøku af flogvølli, rættarskipan, dómsvaldi og flogvølli, umframt ger av grundlóg og rættar- gangslóg ? Í málinum um samstarvið millum "Elektron" og "PBS" var ikki møguligt at finna semju millum fullveldisflokkarnar um, hvat teir høvdu viðtikið á Løgtingi - og hvat teir vildu við lógini um vernd av per- sónsupplýsingum. Har- afturímóti bleiv lógin í staðin misnýtt til at føra vinnupolitik við og til at grava grøvina millum ríkis- partarnar enn størri. Eisini í hesum málið er fullveldis- landsstýrið drigið í rættin og stevnt eftir endurgjaldi. Málsøki forfallin Meðan fullveldisflokkarnir hava tosað um yvirtøkur, eru flogvøllur, rættarskipan og løgreglu forfallin. Hvørki føroyskir ella danskir myndugleikar hava ynskt at gera íløgur í skip- anir, sum eingin veit, hvør kemur at hava ræðið á kom- andi árini. Soleiðis liggja partar av samfelagnum í órøkt. Landsstýrismaðurin í almannamálum segði fyrr í ár, at eldraøkið liggur í vanrøkt. Fullveldisloysnin er at tveita kommununum ábyrgdina og útreiðslurnar. Fólkaræðisliga skipanin óbúgvin Ì ólavsøkurøðu sínari 2003 segði fráfarandi løgmaður m.a. viðv. fullveldissam- gonguni, at "persónlig áhugamál órógvaðu møgu- leikarnar fyri breiðum politiskum semjum" og at "politiskar neisir vóru gerandiskostur". Leggja vit harafturat dagliga klandrið og keglið innanhýsis mill- um teir 4 fullveldisflokk- arnar, fáa vit eina greiða fatan av, hvussu búnir fullveldisflokkarnir eru fólka- ræðisliga. • Hvussu kundi ein full- veldissamgonga, sum ikki kundi semjast "inn- anhýsis", fáa í lag breiðar semjur í føroyskum politikki ? Ein landsstýrismaður í frá- farandi fullveldissamgong- uni slapp gott frá at lata ein átrúnaðarligan minniluta skipa sonevndu "Siðsemis- nevndina". • Ynskja føroyingar, at ein politiskur religiøsur minniluti, ella einhvør annar minniluti, skal kunna skipa eina yvir- tikna løgreglu og/ella rættarskipan og m.a. standa fyri framtíðar før- oyskum lógarsmíði ? Vit hava eftir 5 árum upp- livað einar 7 landsstýris- menn í mentamálum. • Ynskja vit, at ein yvir- tikin løgregla, rættarskip- an ella flogvøllur skal verða umsitin av eini 7 tilvildarligum landsstýr- ismonnum eftir t.d. 5 árum ? Fullveldisbúskapur Tað er ikki so løgi, at ein socialistiskur Tjóðveldis- flokkur og ein ultra høgravendur Fólkaflokkur saman við tveimum smáum flokkum, sum onga greiða støðu hava í spurninginum um ríkisrættarligu støðu Føroya og harvið ikki hava nakran greiðan búskapar- politikk, ikki hava megnað at stýra føroyska búskapin- um. Búskaparligu útlitini - nú búskaparliga gongdin hevur verið betur enn nakrantíð - eru hareftir: • Undirskotið á lands- fíggjarlógini 2003 verður uml. 240 mió. kr. • Einki hevur verið gjørt fyri rækjuflotin, sum er um at fara á heysin. • Einki ítøkiligt hevur ver- ið gjørt fyri alivinnuna, sum er við at fara á húsa- gang. • Almennu rakstrarút- reiðslurnar eru eftir 5 árum øktar við uml. 1,2 mia. kr. • Arbeiðsloysi vindur uppá seg í útjaðarøkjunum. • Inntøkurnar hjá komm- ununum í útjaðaraøkjun- um eru fallandi. Samanumtikið er tað tí í evstu løtu, at veljarin fær møguleikan at gera av, hvørt hann ynskir at full- veldisgongdin skal halda áfram, ella um hann ynskir ein ábyrgdarfullan politikk innan fyri karmarnar av ríkisfelagsskapinum. Eisini er avgerðandi neyðugt at minnast til, at í føroyskum politikki er bert ein Sambandsflokkur. VALGREINAR Mat til børnini í fólkaskúlanum Elin Lindenskov valevni Javnaðarfloksins www.lindenskov.com Ein stórur trupulleiki í fólkaskúlanum er, at børnini ikki fáa nóg góðan mat. í Svøríki hava børnini síðani 1940’ini fingið heitan mat í døg- verðatímanum. Tað tók langa tíð til at tey í Dan- mark skiltu, at hetta er vegurin fram. Men nú eru tað fleiri og fleiri skúlar sum bjóða børn- unum mat. Um leið triði hvør fólkaskúli í Dan- mark bjóðar nú børnun- um mat. Vit í Føroyum hava lítið gjørt við hesi viður- skifti, hoast onkur glotti er. Adventistaskúlin byrj- aði við skúlabyrjan 2003 at geva børnum sínum sunnan mat. í Hoyvíkar skúla er ein lítlil roynd við at geva børnunum frukt og skúlabreyð. Børnini skuldu tekna seg til skipanina og gjalda eina lítla upphædd. Minst 50 børn skuldu tekna seg til skipanina fyri at hon kundi gerast veruleiki, men tá avtorn- aði høvdu fimm ferðir so nógv teknað seg. Børnini vóru sera glað fyri skip- anina, hóast onkur gjarna hevði viljað havt ost á skúlabreyðið. Hugsið tykkum so til, um vit høvdu bjóða børnunum góðan heitan mat! Tað er ein sannroynd, at tað er sera ymiskt, hvussu matpakkin sær út hjá børnunum. Summi hava ein flatan livurstei- matpakka við, onnur fáa ein luksur matpakka við frá foreldrum, sum veru- liga hava yvirskot til at taka sær væl av børnun- um. Aftur onnur hava slett einki við og renna yvir í onkra kiosk at keypa sær eitt Twix ella okkurt líknandi. Svenskar kanningar vísa sambært Politikken, at næmingarnir, sum eta døgverða klára seg væl betri enn teir, sum ikki eta nakað ella bara eta okkurt ósunt. Hetta er so týdningar- mikið mál, at bæði land, kommunur og skúlar saman við foreldrum eiga at taka málið upp til viðgerðar. Á mínari heimasíðu havi eg nakrar slóðir til Greinar um hetta evni. Vilt tú vita meira, um hvat eg tikist við seinastu 4 árini, so vitja mína heimasíðu www.lindenskov.com. Har liggja hundrað tals greinar, røður o.a. frá hesum tíðarskeiði. Menning og framburð heldur enn yvirtøkur og fullveldi C M Y K 33 32