leygardagur 10. juni 2000síða 4

JAN MÜLLER -Det kan blive aktuelt, at Føroya Kolvetni må trække sig fra første konsessions- runde på Færøerne på grund af den koblingen de har haft med de tre norske geolo- gene. Vi vil hindre retstridig brug af forretningshemme- ligheder i en konkurrance- situation med Norsk Hydro. Hetta sigur talskvinna fyri Norsk Hydro í samrøðu við norska blaðið „Dag- bladet“, sum kemur út leyg- ardagin. Tað fær Sosialurin váttað frá Per Ellingsen, blaðmanni. Sambart blaðn- um vísir talskvinnan hjá Norsk Hydro á, at hetta fer at verða avgjørt seinni og minnir í hesum førinum á, at fútaforboðið móti teim- um trimum fyrrv. sagafólk- unum er vorðið kært til landsrættin. Tað liggur í kortunum, at um Norsk Hydro vinnur aftur í lands- rættinum, so verður um- rødda krav móti Føroya Kolvetni gjørt galdandi. Tað var herfyri, at Norsk Hydro fekk viðhald í einum undirrætti í Oslo í einum kravi móti trimum fyrrv. sagafólkum, sum hava verið ráðgevar hjá Føroya Kol- vetni í sambandi við at lata umsókn inn til 1. útbjóðing við Føroyar. Annars hevur ein stórtingslimur reist spur- ningin viðvíkjandi Norsk Hydro og Føroya Kolvetni politiskt og sett vinnumála- ráðharranum fyrispurning. (Hesin varð prentaður í Sos- Føroya Kolvetni kann verða steðgað -Vit umhugsa støðuna í løtuni, men tað er greitt, at vit fáa ikki arbeitt uttan jarðfrøðiligu ráðgevingina frá Sagex sigur Nils Sørensen frá Føroya Kolvetni. Sambart Dagbladet fer Norsk Hydro at steðga Føroya Kolvetni, fær tað viðhald í landsrættinum móti ráðgevunum hjá føroyska oljufelagnum ialinum hósdagin, blaðm.) Tá Sosialurin vendi sær til Norsk Hydro hósdagin vistu tey einki um, at ein fyrispurningur av hesum slag er settur ráðharranum. Brynjolv Kløve, sum stend- ur á odda fyri altjóða leiting hjá Norsk Hydro sigur við Sosialin, at felagið ongan áhuga hevur í at steðga Før- oya Kolvetni í 1. útbjóð- ingini, sum tað annars fram- gongur av fyrispurning- inum til norska vinnumála- ráðharran og nú eisini í grein í Dagbladet í dag. -Vit síggja onga orsøk vera til at steðga Føroya Kolvetni. Vit hava fingið at vita frá felagnum, at teir hava tikið út úr umsókini tað, sum er í stríð við fúta- forboðið móti teimum trim- um ráðgevunum hjá Føroya Kolvetni. Tá vit spurdu Nils Sør- ensen, stjóra í Føroya Kol- vetni, hvussu alt hetta málið ávirkar teirra arbeiði sigur hann, at teir duga ikki at síggja, at hetta málið hevur nakað við Føroya Kolvetni at gera. Talan er um eitt mál millum Norsk Hydro og tey trý Sagexfólkini. Hann við- gongur tó, at málið hevur ørkymlað teir, og at tað hevur gjørt, at teir hava ikki fingið arbeitt víðari við út- bjóðingini, nú Sagexfólkini vóru jarðfrøðiliga ráðgev- ingin og ein kjarnin í jarð- frøðiliga arbeiðinum hjá Føroya Kolvetni. -Vit um- hugsa nú støðuna, og skuldi tað hent, at Norsk Hydro fær viðhald í landsrættinum og tað fer at krevja, at vit ikki skulu verða við í út- bjóðingini, so mugu teir til at prógva, at vit brúka tilfar, sum eftir teirra tykki ikki er lógligt at brúka sigur Nils Sørensen, sum metir teirra støðu í løtuni sum eina bíðistøðu. Sosialurin skilur, at tað er rættiliga stórur spenningur í Noregi um, hvat landsrætt- urin fer at gera við málið. Ein kelda blaðið hevur tos- að við sigur, at ein avgerð kann fara báðar vegin. Talan er um eitt rættiliga prinsi- pielt mál, sum snýr seg um, nær starvsfólk í eini fyri- tøku, tey eru farin frá, kunnu brúka sína vitan hjá eini aðrari fyritøku. Aftrat hesum kemur nú eisini fyri- spurningurin til vinnumála- ráðharran. JAN MÜLLER -Hetta er eitt innanhýsismál í Tjóðveldisflokkinum, og tá tað er búgvið til at koma út, hvat vit gera, fær al- menningurin sjálvandi nak- að at vita. Hetta sigur Høgni Hoydal, formaður Tjóð- veldisfloksins í sambandi við tíðindini um, nær nýggj- ur landsstýrismaður skal setast at røkja undirvísing- ar- og mentamál. Tá hevur ljóðað, at tað hevur verið eitt ynski í Tjóðveldisflokk- inum at seta nýggjan lands- stýrismann, men at ein meiriluti í leiðsluni í flokk- inum vildi ikki hava, at nakar verður settur í starvið soleingi kanningin av Signar á Brúnni og Sjón- varpsmálinum er í gongd. Uppá fyrispurning um hann er førur fyri at umsita øll hesi málsøkini einsa- mallur sigur Høgni Hoydal, at hann hevur roynt at fingið tingini at ganga upp, men tað merkir, at hann hevur havt ein arbeiðsdag uppá 14 ella fleiri tímar. -Tað er ikki nøkur haldbar loysn. Men hetta er eisini ein fyribils- loysn vísir hann á. Hvussu leingi hon verður verandi fyribils hevur hann onga viðmerking til. -Tað einasta eg kann siga er, at leiðslan í Tjóðveldisflokk- inum hevur ikki samtykt nakað í hesum sambandi. Løgmaður segði annars við sjónvarpið hóskvøldið, at eingin játtan er til setan av nýggjum landsstýris- manni fyri Signar á Brúnni, og hann metti tað mest náttúrligt at bíða við at biðja um eina eykajáttan til í ólavsøkutingsetuni. Signar á Brúnni hevur rætt til at fáa landsstýrismannalønina í eitt hálvt ár, eftir at hann er farin frá. Løgmaður metti tað ikki vera óforsvarligt at lata Høgna Hoydal, sum eisini umsitur lógarmál, hava málsøkini hjá Signari á Brúnni. Ikki nøkur haldbar loysn Mótarbeiða ikki landsstýrinum JAN MÜLLER -Tá Høgni Hoydal í sam- røðu við Sosialin fríggja- dagin leggur upp til, at and- støðan á tingi mótarbeiðir landsstýrinum í samráð- ingunum við danir, so haldi eg kann siga vegna alla andstøðuna, at hóast vit ikki eru samd við landsstýrið, so hava vit á ongan hátt mót- arbeitt landsstýrinum. Tvørturímóti hevur man sagt, at vit tvørturímóti virða landsstýrisins rætt til at føra samráðingar og at man ikki vil leggja nakrar sum helst forðingar í vegin. Hatta sigur formaður Javn- aðarfloksins í eini viðmerk- ing. Hann vísir á, at hann fult út virðir landsstýrisins rætt til at samráðast, og tí heldur ikki vilja vera partur av ferðini hjá Uttanlands- nevndini til Christiansborg. Tað er eitt prógv um tað sama. Tað er landsstýrisins suverena heimild til at føra samráðingarnar. Andstøða og løgtingið blíva ikki akt- uell fyrr enn málið er komið heimaftur til Føroyar. At landsstýrið ikki hevur andstøðuna og alt løgtingið aftanfyri í samráðingunum heldur formaður Javnað- arfloksins verða ein spurn- ing um, hvussu uppleggið hjá landsstýrinum sær út. -Nú valdu teir at gera eitt upplegg, sum lá uttanfyri pínumarkið hjá Javnaðar- flokkinum, og tá er einki at gera. Man kann ikki bara seta sítt egna programm upp og so rokna við, at hinir koma við sum frálíður sigur Jóannes Eidesgaard, sum heldur tað vera sera harmi- liga fyri sjálvstýrissakina sum so. Ein sjálvstýrisrørsla eigur at verða ein fólkasak, og tað bleiv hon tíanverri ikki hjá okkum føroyingum. -Vit hava á ongan hátt mótarbeitt landsstýrinum í samráðingunum við danir sigur Jóannes Eidesgaard, for- maður Javnaðar- floksins, sum tvørt- urímóti gevur landsstýrinum ábyrgdina av, at sjálvstýrismálið er steðgað upp. Tað átti annars at verið ein fólkasak Landsstýrismaðurin leggur seg ikki út í stríðið í kirkjuni JAN MÜLLER -Landsstýrismaðurin í kirkjumálum fer ikki at leggja seg út í tað innanhýsis stríð- ið, sum er í kirkjuni í løtuni. Hetta er eitt mál, sum kirkjan eigur at greiða innan- hýsis, og vónandi verður tað greitt skjótast gjørligt, soleiðis at man kann sleppa undan tí eljustríði, sum er frammi í fjøl- miðlunum sigur Høgni Hoydal, sum um- situr kirkjumál í landsstýrinum. Hann heldur, at tað er ikki ein spurningur fyri landsstýrismannin og eiheldur fyri landpolitikarar, hvat gongur fyri seg innanhýsis í føroysku fólkakirkjuni. Høgni Hoydal vísir annars á, at før- oyska fólkakirkjan er ein donsk kirkja, og tí áttu fjølmiðlarnir heldur at spurt danska kirkjumálaráðið. Fólkakirkjan er ikki føroyskt øki. Niels Sørensen Sveinur Tróndarson Í langa tí› hevur máli› um serbisku flóttafólkini, sum hava bi›i› um arbei›s- og uppihaldsloyvi í Føroyum, ligi› sum ein marra á donsku stjórnini, men eftir henda dag, er máli› so at siga loyst. Tólv av teimum nítjan, hava fingi› uppi- halds- og arbei›sloyvi í Før- oyum, og tann, sum »av- greiddi« máli› í Danmark, var sjálvur forsætisrá›harr- in. - Fyri heilt fáum døgum sí›ani tosa›i eg vi› innan- ríkisrá›i›, og har var svari›, at teir skuldu hava eina játt- an úr Føroyum á›renn loyvi var givi›, og úr Føroyum høvdu tey frætt, at ha›ani kom einki meir. Tí seg›i embætisma›urin vi› meg, at ta› sá út til, at flóttafólk- ini fóru at fáa avslag, sigur Jákup Pauli Olsen, í telefon- ini úr Lemvig. Jákup Pauli hevur strí›st fyri at fáa serbunum ar- bei›sloyvi› í Føroyum, men ta› hevur veri› eitt tógvi› strí›. Í fyrsta umfari var stø›an tann, at slavonararnir høvdu søkt um fri›skjól í Danmark, men høvdu fingi › nei. Og sambært n‡ggju donsku lógini kunnu fólk, sum hava fingi› nei, ikki søkja eina fer› afturat. – Men ta› kunnu tey í Før- oyum, sigur Jákup Pauli Olsen, sum vísir á, at n‡ggja danska útlendingalógin er ikki sett í gildi í Føroyum. - Ta› er kanska eisini or- søkin til, at danska umsit- ingin hevur veri› so tung at arbei›a vi› í hesum máli, sigur Jákup Pauli. Hann hevur serbanna vegna gjørt eitt stórt arbei›i fyri at fáa Innanríkisrá›i› at geva loyvi, tí serbarnir hava bæ›i fingi› arbei›i og tak yvir høvdi› í Føroyum, so har var einki at koma eftir, hjá myndugleikunum. Og í fyrsta umfari var ikki naka›, sum bar á ta› bor›i›, at um- sóknin skuldi fáa so drúgva vi›ger›, sum hon einafer› fekk. - Tá vit tosa›u vi› Innan- ríkisrá›i› í fyrstani bendi alt á, at loyvini vór›u skjótt av- greidd. Men so vi› og vi› sást, at okkurt ikki var sum ta› átti, og ta› einu fer›ina vit tosa›u vi› teir, seg›i skrivstovustjórin, at svari › úr landsst‡rinum var ikki nøktandi, og at útlit ikki vóru til at fólkini fingu loyv- i› til at fara til Føroyar, sigur Jákup Pauli. Hann grei›ir frá, at ta› sást á øllum brøgdum, at danir vildu ikki taka ábyrgd- ina fyri hesum máli, hóast ta› er greitt ásett, at ta› er danskt málsøki›. – Ta› kann sjálvsagt geva teimum tru- pulleikar. Í veruleikanum eru tvær útlendingalógir galdsandi í Danmark, og ta› er ikki so heppi›. Donsku embætisfólkini hava gjørt ein brølara, og í hesum føri royna tey at kasta lands- st‡rinum eina ábyrgd, sum hon einki eigur í, sigur Jákup Pauli, sum sam- stundis sigur, at Føroya Landsst‡ri hevur vi›gjørt máli› júst sum ta› skal. - Úr Føroyum hava vit fingi› vir›iliga vi›ger›, men ta› er meir enn vit kunnu kalla› ta›, sum er fari› fram í Innanríkismála- rá›num. At Nyrup kemur upp í máli› nú er ein kombi- natión av ymsum faktorum. Samrá›ingarnar vi› Før- oyar eru heilt vist ein teirra, men vit skulu ikki gloyma, at júst hetta máli› hevur vakt ans millum fjølmi›lar í Danmark. Dag og dagliga hava vit sæ› myndir úr Eystur-Slavonia, sum vísa ræ›uleikarnar har, og í me›- an hava hesi fólkini rikist, sum bukka ímillum sengur. Danski veljarin hevur sta›i› spyrjandi tí eingin fatar hvat ta› er, sum stjórnin hevur vavt seg út í. Ta› vildi Nyrup loysa her og nú, tí annars kundi máli› spøkt langt inn í danska summari › og skatt umdømi hjá stjórn- ini. Ta› hev›i ikki veri › heppi› í sambandi vi› evru- atkvø›ugrei›sluna, sigur Jákup Pauli Olsen. Danir vildu hava máli› politiskt vi›gjørt í Føroyum, men ta› vildu føroyingar ikki. Embætismannaverki› í Danmark klára›i haraftur- ímóti at fáa máli› politiskt vi›gjørt í – Danmark. Sveinur Tróndarson Ta› var ein t‡›uliga lættur Jákup Pauli Olsen, vit høvdu í telefonini úr Lem- vig í dag. Hann gongur á læraraskúla har, men ta› er ikki tí, at navn hansara er kent í Føroyum hesa tí›ina. Hann hevur úr Lemvig strí›st fyri at fáa serbunum uppihalds- og arbei›sloyvi í Føroyum, og tá ta› í dag brast fyri nev í málinum, fall ein steinur frá hjarta hans- ara. - Tú kanst ætla vit eru feg- in. Hetta er ta›, sum vit hava strí›st fyri alla tí›ina, og hó- ast ta› hevur tiki› órímiliga drúgva tí›, so er ta› gott at ta› er um at vera li›ugt, sig- ur hann. Um at vera li›ugt sigur hann tí, at enn hava bara tólv av teimum nítjan fólkunum ta› sn‡r seg um fingi› ney ›- ugu loyvini. Hini mugu bí›a eina tí› enn, men tá eisini tey hava bæ›i arbei›i og tak yvir høvdi, so eru útlit til at máli› nú skjótt ver›ur enda- liga avgreitt. Tey flóttafólkini, sum koma nú, skulu búgva á Glyvrum og á Toftum, og tey hava øll fingi› arbei›i. talan er um tvær familjur, í a›rari eru tvey vaksin og f‡ra børn, me›an ta› í hinari eru tvey foreldur og tr‡ gott og væl hálvvaksin børn. Men ta› er ikki bara sum at siga ta›, at flyta til eitt mentaliga so fjart land, sum Føroyar. Ve›ri› er ø›rvísi›, landslagi› er ø›rvísi› og mentanin so sanniliga eisini. Heldur Jákup Pauli at tey kunnu gerast ein partur av føroyska samfelagnum, so- lei›is at tey fara at trívast? - Hjá teimum er alt ø›rvísi enn heima. Onkur teirra hevur arbeitt í skógarídna›i- num, og ta› ver›ur torført í Føroyum, men eisini ta›, at tey sleppa at búgva fyri seg er ø›rvísi. Seinastu tíggju árini hava tey bara runni› undan. Ta› skulu tey venja seg av vi› nú. Men ta› krev- ur sjálvandi, at tey gera eitt stórt arbei›i sjálvi solei›is at tey vísa vilja til at gerast ein partur av føroyska sam- felagnum, sigur Jákup Pauli. Men ta› eru nú ikki bara flóttafólkini, sum skulu vísa vilja. Føroyingar og før- oyska samfelagi› skulu eis- ini vísa grei›an vilja til at flóttafólkini gerast ein part- ur av okkara samfelag. Hetta l‡sir Jákup Pauli í tveimum. - Fyri ta› fyrsta skal nær- umhvørvi› gera ein stóran innsats, solei›is at flótta- fólkini kenna seg vælkomn- an. Tí beri eg ongan ótta fyri í Føroyum, tí hóast vit ikki eru von vi› flóttafólk, so eru vit kortini ikki bangin fyri at »nerta« vi› tey, sigur Jákup Pauli. Hann leggur afturat, at flóttafólkini ver›a mót- tikin av einum bólki, sum fer at hjálpa teimum, og børnini skulu, sum vera man í skúla. ta› er alt komi› upp á pláss. - Hitt er, at almennu Før- oyar eisini eiga at vísa ein vilja til at gerast ein partur av heimssamfelagnum vi› øllum tí, sum hoyrir til. Vit vilja fegin gerast sjálvstø›- ug, og ta› bindur eisini út- eftir. Vit kunnu ikki bara senda ein kekk og so siga, at vit hava hjálpt. Ta› er ikki nóg miki›. Vit eiga eisini at taka ímóti flóttafólki, og geva teimum møguleika at gerast ein partur av okkum – vi› øllum tí, sum fylgir vi› – ágó›um og skyldum, sigur Jákup Pauli. Fyrsta stigi› er nú tiki›, og ta› merkir, at fyrstu al- mennu flóttafólkini eru ávegis til Føroya, og um stutta tí› fara tey gera sítt til, at tey gerast ein partur av Føroyum. So er ta› upp til okkara at vísa, at tey eru vælkomin til hetta landi›, sum hvørki hevur skógir, trø› ella nógvan hita. Føroyingar vita, at her er gott at vera og hiti kann mátast á annan hátt enn bara í stigum... Flóttafólk: Nyrup skar ígjøgnum Seinnapartin í dag leg›i danski forsætismálará›harrin seg út í máli› um flóttafólkini og gav tólv av nítjan serbisku flóttunum uppihalds- og arbei›sloyvi í Føroyum. Á›renn ta› hev›i embætisma›ur úr Innanríkisrá›num bi›i› før- oysku hjálparfólkini vera millumgongufólk til landsst‡ri › fyri at fáa máli› politiskt vi›gjørt í Føroyum, grei›ir Jákup Pauli Olsen frá - Ta› krevur nógv av flóttafólkunum, skulu tey gerast ein partur av føroyska samfelagnum, men ta› krevur eisini, at vit sum føroyingar vísa vilja til at lata tey gerast ein partur av okkara samfelag, sigur Jákup Pauli Olsen, sum hevur arbeitt sera hart fyri at fáa serbarnar til Føroya Mugu gera felags arbei›i Ikki fyrr enn stjórnin leg›i upp i máli› var ta› loyst, sigur Jákup Pauli Olsen 7 tíðindablaðið sosialurin Nr. 110 - 10. juni 2000 6 tíðindablaðið sosialurin Nr. 110 - 10. juni 2000