leygardagur 17. januar 2004síða 6

10 Nr. 11 - 17. januar 2004 Nr. 11 - 17. januar 2004 11 Skrædl á fiskavirkjunum 2003 var eitt kata- strofalt ár fyri traditionellu fiski- vinnuna á landi: úr- slitið liggur um ein tíggjundapart av úr- slitinum fyri 2002 FISKIVINNA Búi Tyril Árið ið fór sá eitt skrædl í føroyskari flakavinnu, og tað nýggja árið gevur alt annað enn stjørnur í eyguni hjá hesari vinnu. Sambært upplýsingum frá Ráfiska- keyparafelagnum lógu úr- slitini fyri 2003 hjá hvít- fiskaframleiðarunum í mið- al um katastrofal 10 prosent av úrslitinum fyri 2002, við einum miðal vinnings marginali undir eitt prosent av umsetninginum. – Úrslitið sum heild fyri 2003 hjá traditionellu fiski- vinnuni var ógvuliga vána- lig, viðmerkir Agnar Jensen frá Ráfiskakeyparafelagn- um. – Tað vóru hóast alt nøkur virkir, ið kláraðu seg væl, men samstundis vóru onnur, ið gingu við undirskoti; í miðal var úrslitið so ringt sum umleið ein tíggjunda- partur av úrslitinum árið fyri. Ov stórur váði Eftir øllum at døma er um- setningurin ikki av leið, ei heldur virðisøkingin á virkjunum. Hinvegin vísa vinningsmarginalarnir seg at vera minimalir, og tað sum minni er. Meðan salt- fiskaframleiðarar klára seg, gongur verri hjá flaka- virkjunum. – Tilsamans umsettu teir traditionellu hvítfiskafram- leiðararnir fyri meira enn eina milliard krónur, men tann samlaði vinningurin av hesum var ikki meira enn knappar 10 milliónir. – Trupulleikarnir eru fleiri, men í høvuðsheitum hevur hendan vinnan ein alt ov stóran váða í mun til úr- tøkuna. Marginalarnir eru so smáir, at sjálvt minstu útsving í prísum og øðrum parametrum merkjast ógvuliga kraftiga; tað skal so at siga einki til, fyri at tað gongur galið. Hóast virðisøkingin hækkaði í fjør, so varð alt etið upp av einum galopperandi kostn- aðarstigi. Agnar Jensen byggir síni tøl á upplýsingar, ið vórðu lagdar á borðið á einum fundi, sum nýliga varð hild- in millum ráfiskakeyparar. – Virkini, sum vóru saml- að á fundinum, umboða góð 80 prosent av tradition- ellu flakavinnuni, tað er hvítfiskaframleiðsluni; teirra samlaða úrslit gjørdist ikki meira enn 7-8 milliónir fyri 2003. Døpur útlit Umframt kostnaðarstigið sum heild rakti verkfallið í fjør meint. Útlitini fyri tað nýggja árið eru samstundis alt annað enn góð. – Í 2002 høvdu virkini 12 mánaðir at tjena pening meðan tey í 2003 vegna verkfallið ikki høvdu meira enn góðar 10 mánaðir, sigur Agnar Jensen. Umframt eitt lutfalsliga sera høgt kostnaðarstig eru trupulleikarnir fleiri hjá fiskivinnuni. Eitt er kapp- ingin eystanífrá, har rá- fiskur verður keyptur bíliga frá russum og framleiddur enn bíligari av kinesarum, fyri síðani at verða floymd- ur inn á marknaðirnar, trýstandi fiskaprísir sum heild niður, tó serliga prís- irnar á frystum upsa. Eitt annað er hørð kapping við skotar bæði í keypi og sølu av fiski. Skotsk virkir, ið keypa stórar partar av tí før- oyskt veidda fiskinum, hava fleiri kappingarligar fyrimunir í mun til okkara: millum annað lægri lønir, stuðul til íløgur, støddar- og góðskuskildan fisk. Okkara størsta fyritøka, Føroya Fiskavirking, váttar tey døpru tølini og dylir ikki fyri, at útlitini fyri í ár eru døpur. – Okkara úrslit gjørdist ikki meir enn 3-5 milliónir í mun til 17 milliónir árið fyri, sigur Meinhard Jacob- sen, stjóri á Fiskavirking. – Vit rokna ikki við stórum bata í 2004… Eg dugi ikki at síggja, hvat ið skal gera okkum meira kappingarfør í mun til út- heimin; kappingarneytarnir virka jú ikki rotnan fisk. Brúkarasamtakið metir eina brúkara- lóggávu sum alneyð- ugan part av føroyska samfelagnum BRÚKARAR & POLITIKKUR Tíðindaskriv frá Brúkarasamtakið sum hev- ur til endamáls at virka fyri at vit fáa ein almennan brúkaraumboðsstovn at upplýsa brúkaran um sínar skyldur og rættindi mótveg- is sølufyritøkum, varð stovnað fyri góðum ári síð- an. Samtakið er eitt sjálv- boði felag við limum og einasta inntøkukelda er limagjaldið. Harafturat hava vit fingið peningaliga hjálp til at stovna felagið frá Norðurlandaráðnum ta fyrsta árið. Nú ta stundar til val, hava vit sett okkum fyri at spyrja politisku flokkarnir nakrar spurningar. Vit hava tá ið felagið varð stovnað vent okkum til politikararnir og biðið um eina fasta játtan á fíggjarætlanini til at kunn- að reka felagið, men svarið hevur verið negativt. Í januar í fjør skipaðu vit fyri pallborðsfundi í Norð- urlandahúsinum, har Hagen Jørgensen, danskur brúk- araumboðsmaður var gestarøðari og tá fingu allir politisku flokkarnir høvi at siga sína hugsan um ein almennan brúkarapolitikk í Føroyum. Vit hava spurt flokkarnar hesar spurningar: Um flokkur tygara kemur í samgongu komandi val- skeið. Vilja tit virka fyri: • at vit fáa eina góða brúkaraverju í Føroyum, tí sum nú er, er brúkarin verjuleysur? • at vit fáa hóskandi lóg- gávu á økinum, bæði sett manglandi lógir í verk (m.a. um marknaðarføring) og dagført tað avoldaðu keypilógina? • at vit fáa ein brúkara- myndugleika, sum kann taka sær av brúkaramálum, skipa fyri brúkarakunning o.ø.? • at vit fáa ein brúkara- kærunevnd, sum brúkarar- nir kunnu venda sær til við kærum, tá teir halda seg vera fyri órætti? At enda: ein stutt frá- greiðing: • Hvussu ætlar flokkurin at fremja hetta í verki? Bert 4 flokkar hava svar- að, so vit mugu ganga út frá at hesir halda at eingin lóg á økinum er nóg gott sum er: Hinir hava svara soleiðis: Miðflokkurin svarar at flokkurin vil virka fyri, at allir brúkarar verða væl vardir av lógini. At brúkarin er verjuleysur, er ein pá- standur, vil flokkurin verða við. Hann vil virka fyri at vit fáa hóskandi lóggávu á øk- inum og at vit fáa dagført verandi lógir eftir føroyks- um leisti. Miðflokkurin vil virka fyri at vit fáa føroyskar lóg- ir og at keypilógin verður dagførd. Flokkurin metir, at av tí at samfelag okkara er so lítið, kundi onkur av núver- andi stovnum tikið sær av brúkaramálum, t.d. kapp- ingaráðið. T.d. kundi Kappingaráðið eisini at tikið sær at brúk- araklagum, metir flokkurin. Sjálvstýrisflokkurin vil virka ja-liga til allar 4 spurningarnar. Harafturat vil flokkurin virka fyri at vit fáa frían handil, men brúkarin skal hava trygd og góðar sømdir. Sjálvstýrisflokkurin vil stuðla brúkarafeløgum og møgulig seta á stovn eina almenna brúkaravernd, (brúkaraumboðsmann). Tað er týdningarmikið, at talan ikki verður um enn ein tungan almennan stovn, men eina effektiva, einkla og bíliga skipan. Javnaðarflokkurin svarar at hann fyri tveimum árum síðan legði drúgt álit fram á ting um hvussu neyðugt tað er at vit fáa ein brúkarapol- itikk í Føroyum og at vit fáa sett í verk eina brúkaralóg- gávu. Tvey uppskot vóru løgd fram, annað var upp- skot til lóg um marknaðar- føring við brúkaraumboði, og hitt var lóg um brúkara- kærunevnd, men bæði uppskotini vórðu feld av táverandi samgongu. Flokkurin heldur at brúk- aramál hava alstóran sam- felagsligan týdning og met- ir ikki at hesi kunnu røkjast bert á sjálvbodnum privat- um grundalagi. Flokkurin tekur fult undir við teimum spurningum vit hava sett teimum og til tess at fremja eina góða brúk- araverju ætlar flokkurin um hann kemur í samgongur, at seta í verk eina tíðarhósk- andi brúkaralóggávu, við brúkarakærunevnd og brúkaraumboði, til tess at fremja brúkarakunning og tryggja rættindini hjá brúk- arunum, sigur Henrik Old vegna Javnarðarflokkin. Tjóðveldisflokkurin Flokkurin fegnast um sjálv- bodna initiativið hjá Brúk- arasamtakinum og sigur seg taka fult undir við endamálum felagsins. Tjóðveldisflokkurin hev- ur brúkaramál sum part av sínum stevnumiðum, sum vórðu endurskoðaði í 2001 og er hetta tí politikkur floksins. Vanligi brúkarin skal hava møguleika at fáa innlit í dygd, uppruna, umhvørv- isfyrilit og reiðiligan prís á øllum vørum og tænastum. Flokkurin meinar haraftur- at at vit sum skjótast skulu hava eina brúkaralóggávu, ið áleggur veitarum skyldur og ásetir rættindi hjá brúk- arum. Lóggávan skal seta krøv viðvíkjandi upplýsing um prís, dygd, innihald (vinn- ing av tænastuni). Ein brúkarastovnur verð- ur settur á stovn og hevur hesin eftirlit við, at lógir og reglur verða hildnar, og hagar kunnu brúkarar kæra um veitingar, ið ikki lúka treytirnar í brúkaralógini, sigur Høgni Hoydal, for- maður Tjóðveldisfloksins við Brúkarasamtakið . At enda kunnu vit í brúk- arasamtakinum bert stað- festa at ein lóg á hesum øk- inum er alneyðug til tess at tryggja einstaka brúkaran- um, tað vísa dagligu áheit- aninar vit fáa frá fólki, ið ikki veit hvussu tey skulu bera seg at tá ið tey hava verið fyri vanbýti í brúkara- málum. Brúkarar spyrja politikkarar C M Y K 11 10