leygardagur 17. januar 2004síða 19

36 Nr. 11 - 17. januar 2004 Nr. 11 - 17. januar 2004 37 VALGREINAR Føroyski búskap- urin ov lítil og viðbrekin til stóra almenna sektorin Bjørn Kalsø valevni Sambands- floksins í Norðoyggjum Politiskar telvingar undir samgongusamráðingum kunnu ikki verða avger- andi fyri at seta á stovn nýggj almenn ráð. Vit hava snøgt sagt ikki ráð til øll almennu ráðini Tað verður tí neyðugt hjá eini komandi sam- gongu at eftirmeta al- menna bygnaðin, við tí fyri eyga at rationalisera, soleiðis at umsitingin kemur á eitt lægri kostn- aðarstøði. Seinastu fimm árini eru almennu útreiðslur landskassans vaksnar við einari heilari milliard. Ein ræðandi vøkstur, sum tíverri heldur ikki gevur borgarunum betri tænastur, ið svara til ógvusliga vøksturin. Føroyski búskapurin er lítil og viðbrekin. Tá sæð verður burtur frá ríkis- veitingini, eru fiskivinn- an og alivinnan mest sum einastu vinnugreinar, vit hava at seta okkara álit á, tá talan er um at vinna pening til landið. Pening, sum má til fyri at tryggja okkum, ið búleikast á klettunum rímilig kor. Kor sum fólk í øllum framkomnum tjóðum ynskja at hava. Tað er tí umráðandi í Føroyum eins og alla aðrastaðni at hava á- byrgdarfullar politikara, sum tora at halda eftir, ikki minst í góðum tíð- um. Brúk er fyri politik- arum, sum ikki gloyma, at tað er mark fyri, hvussu stóran almennan sektor føroyski skatt- gjaldarin orkar at gjalda. Søgan hevur jú langt síðan lært okkum, at tíð- irnar kunnu ikki bara batna. Tað koma tíðir við stagnatión ella aftur- gongd. Tí kann almenna umsitingin ikki vaksa uttan mál og mið. Tæn- astan í umsitingini má tí tryggjast við rationali- seringum og prioritering- um, heldur enn, sum nú, við ótálmaðum vøkstri. Tað er t.d. hugstoytt, at eitt og fleiri nýggj al- menn ráð hava verið stovnað, hvørjaferð nýggj samgonga er skip- að seinastu árini. Tað kann t.d. ikki verða rætt at skipa nýggj ráð við bygningum, landsstýris- manni, aðalstjóra og stórari kostnaðarmiklari umsiting, bara fyri at fáa eina politiska kabal at ganga upp. Talan er í slíkum føri eftir míni meting um grovt ábyrgd- arloysi. Vit hava stutt sagt ikki ráð til øll al- mennu ráðini. Í einari komandi samgongu skal umsitingina tí eftir-met- ast, við tí fyri eyga at rationalisera, effektivi- sera og harvið minka um almennu útreiðslur landskassans. Eitt sambandsumboð í Norðoyggjum fer tó at tryggja, at tann peningur, sum hóast alt er neyð-ug- ur at brúka, verður spjæddur eisini úti um landið, soleiðis at útjað- arin í landinum ikki hvørvur. Ein sterkur út- jaðari er við til at varð- veita bústaðarmynstrið og sparir sosialu skipan- ini nógvar trupuleikar og pengar. Veljið tí Sambands- flokkin 20. januar. Bill Justinussen landsstýrismaður og valevni Miðfloksins í Eysturoy Bill.teletech.fo Tá tað javnan hevur verið spurt um viðurskiftini við- víkjandi játtanini til serviðgerð uttanlands, skal eg her greiða frá umsit- ingini av hesi játtan so stutt, sum tað ber til at gera tað. Á hvørjum ári í apríl mánaða skulu landsstýris- menninir bera síni fyrstu tøl út til fíggjarmálaráðið til fíggjarlógina fyri næsta ár. Sera trupult er at meta um kontuna serviðgerð uttanlands. Tá eg sum nýggjur landsstýrismaður í 2002 beinanvegin skuldi undir at gera fíggjarlóg fyri 2003, var trupult longu tá at meta um, hvussu stór nýtsl- an á serviðgerð uttanlands fór at gerast. Eg setti mær beinanvegin sum mál, at hendan játtan á fíggjar- lógini, sum í roynd og veru er ein lógarbundin játtan, tí yvirlæknarnir hava heim- ildirnar at ávísa og áleggja landskassanum útreiðslur- nar, skuldi fáa eina um- siting. Tað hevði hon sum so ikki havt. Avtalað varð tí, at ein persónur skuldi setast burturav at hava eyga við hesi játtan, tí talan er jú um skattaborgarans pening, og landsstýrismaðurin skal til eina og hvørja tíð tryggja sær, at hesin peningur verð- ur nýttur á mest forsvar- ligan hátt. Av tí at fíggjar- nevndin gjørdi fleiri mistøk í samband við allar sínar broytingar við ársenda 2002, fingu vit ikki sett hendan samskiparan í starv fyrrenn nakrar mánaðir inn í 2003. Alt fyrra hálvár 2003 sá út til, at játtanin á 70 mió kr. fór at samsvara væl við ársnýtsluna. Men so vísti tað seg, at nýtslan í seinnu helvt av 2003 gjørd- ist størri, enn vit høvdu roknað við, og tí varð neyðugt at biðja tingið um eykajáttan á 13 mió. Eisini eftirlýstu yvir- læknarnir eina meiri neyva kunngerð, sum greiðari ávísti, hvussu skipanin við avvarðandi fylgjarum skuldi umsitast. Arbeiðið við at broyta kunngerðina fór í gongd á heysti 2002 og var ikki liðugt fyrrenn á heysti 2003. Kunngerðin er gjørd í tøttum samstarvi við yvirlæknarnar og sjúkra- húsráðini umframt aðrar partar. Læknarnir ynskja sær als ikki uppgávuna at nokta og játta avvarðandi møguleikan at vera fylgj- arar, men enn er ein skipan við visitatiónsnevnd ikki til. Hendan má skipast við lóg, og hetta lógarupp-skot- ið er gjørt. Tá hendan lógin er samtykt, fer at bera til hjá eini visitatiónsnevnd at samskipa økið munandi betri saman við samskipar- anum í Familju- og heilsu- málaráðnum. Ein broyting til tað betra í kunngerðini, at aldursmarkið fyri, nær børn altíð kunnu fáa fylgj- ara við, er hækkað úr 16 í 18 ár. Aðrar broytingar eiga eisini at gerast í kunn- gerðini, eitt nú at bæði foreldrini altíð skulu við, tá børnini eru undir ein ávísan aldur ella tá eitt nú ein kvinna má niður til Dan- markar at eiga. Hinvegin er tað ongin meining í, at vaksin fólk, sum von eru at ferðast kring heimin, skulu hava fylgjarar við, tá talan ikki er um lívshóttandi sjúku. Hesum hevur verið ov nógv av, og tað kunnu vit ikki bjóða føroyska skattaborgaranum. Familju- og heilsumála- ráðið hevur í sambandi við serviðgerðina uttanlands gjørt nógvar broytingar í mannagongdunum. Nakrar av hesum verða nevndar her: • Nú fáa yvirlæknarnir regluliga at vita, hvørjar viðgerðir, teirra sjúkling- ar hava fingið, og eisini innlit í fíggjarliga partin • Nú galda kautiónirnar ikki í eitt ár, men eitt hálvt ár • Nú verða allir sjúklingar innkallaðir gjøgnum føroyska sjúkrahúsverkið og ikki beinleiðis frá danska sjúkrahúsinum • Eftirviðgerðir fara í framtíðini í størri mun at vera meiri framdar í Før- oyum. Tað er tyngjandi fyri familjulív og ger- andisdagin annars reglu- liga at skula ferðast til fremmant land til kann- ingar. Nærum helvtin av øllum viðgerðum er eftir- viðgerð • Nýggj avtala er gjørd við Rigshospitalet, sum tryggjar, at tey í størri mun taka hædd fyri før- oyskum sjúklingum, sum koma langvegis frá og ikki altíð hava so lætt við at samskifta á øðrum máli • Um viðgerðin kann ger- ast í Føroyum, skal sjúk- lingurin verða viðgjørdur her heldur enn í Danmark • Planlagdar viðgerðir skulu í størri mun sam- skipast, har møguligt er at fáa lækna til Føroya heldur enn, at sjúkling- arnir fara uttanlands til viðgerðar • Kannað verður, hvørjar viðgerðir kunnu fáast í Íslandi • Føroyingar hava lagt upp til samstarv í útnorði um ávísar viðgerðir Ongin, sum hevur tørv á neyðugari viðgerð uttan- lands, hevur fingið hesa noktaða. Tað havi eg sum landsstýrismaður ikki heimild til. Heimildina at nokta hevur yvirlæknin, hendan heimildin er honum givin við løgtingslóg. Landsstýrismaðurin hevur tann ivasama heiður at hava ábyrgdina fyri, at játtanin á fíggjarlógini heldur. Tá tað hevur sæð út til, at játtanin ikki fór at halda, vendi eg mær til yvirlæknarnar og spurdi, um onkrar viðgerðir kundu útsetast. Hetta skuldi bert vera, um tað lækna- fakliga kundi lata seg gera. Talan er um nøkur fá fólk, og í flestu førum hevur als ongin trupulleiki staðist av hesum. Í 2003 vórðu 1.579 fólk viðgjørd uttanlands. Hetta er tað mesta nakrantíð, og talið er í støðugum vøkstri. Tó er miðalkostnaðurin pr. sjúkling minkaður í mun til árið fyri, og tað kann vera orsakað av teimum broyttu mannagongdunum. Í so fall hevur skattaborgarin fingið meiri burturúr hvørji játt- aðari krónu. Um eini 2 ár verður játtanin til servið- gerð uttanlands omanfyri 100 mió, um ikki okkurt munagott verður gjørt fyri at bjóða viðgerðirnar í Før- oyum, sum eg meti má vera aðalmálið. Nakrar viðgerð- ir kunnu ongantíð verða gjørdar í Føroyum, tí landið er ov lítið, og ongin ser- lækni, sum fær ov fáar viðgerðir innanfyri sítt øki, vil arbeiða í Føroyum. Læknans dugnaskapur er nógv tengdur at teirri rutinu, hann dagliga fær í sínum starvi, og hesa rutinu fær hann ikki í Føroyum innan nøkur øki. Onki er, sum bendir á, at færri sjúklingar enn tey, sum ynskja tað, hava fingið viðgerð uttanlands. Hetta hevur Javnaðarflokkurin annars ferð eftir ferð ført fram, men hetta passar ikki. Vøksturin er rættiliga lini- erur, hóast kostnaðurin kann vera sera ymiskur frá eini viðgerð til aðra. Miðflokkurin vil altíð virka fyri, at øll, sum eru sjúk, fáa ta viðgerð, tey hava rætt til. Men vit vilja samstundis reka ein á- byrgdarfullan fíggjar-poli- tikk, tí øll eru vit skatta- borgarar, eisini tey, sum gerast sjúk. Viðvíkjandi útreiðslum til heilsumál eiga vit altíð at vera vakin, tí heilivágsídnaðurin er ein av heimsins størstu ídn- aðum og sera nógv áhuga- mál eru galdandi. Jónfinn Olsen valevni Miðfloksins í Suðurstreymoy Í seinastu grein míni hesum viðvíkjandi nevndi eg, at Miðflokkurin var ímóti at blokkurin skuldi skerjast, og Miðflokkurin stemmaði eisini ímóti hesum í Løg- tinginum. Ongin kundi siga, hvørjar avleiðingar hetta fór at hava, enn minni hvør vinna skuldi tjena hesar pengar inn í landskassan á annan hátt aftur. Tí vildi Miðflokkurin hava at hetta bleiv sent út til Føroya fólk til fólkaat- kvøðu, og legði tí uppskot fram hesum viðvíkjandi, so at fólki kundi fáa loyvi at tala í so tíðandi máli sum hesum, men nei meirilutið fekst ikki í Løgtinginum fyri hesum, sum Mið- flokkurin nú tosaði um. Og vit kenna avleiðingarnar av, at ikki bleiv lurtað eftir uppskotinum hjá Mið- flokkinum. Vel Miðflokkin sum tína rødd á Løgtingi. Borgan fyri vælferð og trivnaði. Serviðgerð uttanlands Miðflokkurin segði nei til at blokkurin skuldi skerjast við kr. 367 milliónum (2) VALGREINAR Gunnvá Mortensen valevni Javnaðarfloksins í Norstreymoy Vit hava tað so mikið gott í Føroyum, samanborðið við nógv onnur, at tað ofta verður torført at velja, hvør politiska leið er tann rætta. Vallyftini líkjast alsamt meira, nærri vit koma at valdegnum. Tað, vit hava størstan tørv á, kann, eftir mínum tykki, lýsast í tveimum – 1. Okkum tørvar stýring! 2. Okkum tørvar tryggleika! Myndugleikarnir høvdu onga ætlan og onga støðu til teir búskaparligu trupul- leikarnar, sum hótta sam- felagið. Teir søgdu – tað, sum ikki kann standa, má falla. Hetta er tó ein erlig og greið støða, men hetta er ikki marknaðarbúskapur í vanligari merking – Hetta er ábyrgdarloysi! Sum tað hevur verið og er framvegis – er tað ófor- svarligt at lata útlendskar íleggjarar, frítt, seta pening í, eitt nú alivinnuna – fyrst má stýring fáast á okkara tilfeingi. Javnaðarflokkurin hevur, sum einasti flokkur, eitt ítøkiligt boð uppá, hvussu vit loysa henda trupulleika – nevniliga Fiskidagamarknaðurin – hesin leggur upp til stýring á økinum, og tað má vera fyrsta stigið. Við hesum er ikki sagt, at trupulleikarnir í alivinnuni eru loystir, men uttan stýring er vónleyst at arbeiða víðari. Slíkur fiskidagamarkn- aður skal – umframt at steðga spekulatónini við at selja ali og fiskiloyvi – eis- ini kunna geva eitt avkast, sum kemur okkum øllum til góðar. Talan er um eina radikala broyting á tí vinnuliga økinum í Føroy- um, um vit samanbera við støðuna ídag. Harafturat er neyðugt við menning av nýggjum vinnum, soleiðis at vit altíð eru tilreiðar við nøkrum nýggjum – skuldi onkur vinna gingið illani. Viðvíkjandi teimum mest grundleggjandi málunum, eiga vit at seta okkum langtíðar mál, sum ein breiður meiriluti kann taka undir við – tað er ikki gott nokk, at byrja av nýggjum hvørja ferð, eitt nýtt stýri kemur til. Hugsa vit um millumlandaavtalur, ber væl til at seta sær mál nógv ár fram í tíðina – hetta má kunna lata seg gera í okkara stýri. Her hugsi eg serliga um mál sum ríkisrættarligu støðuna, umhvørvið, fólka- heilsuna o.t. Hóast breiðar semjur um nøkur høvuðs- mál, fer samfelagið altíð at verða merkt av teimum, ið sita við landsins leiðslu, men endamálið má verða, at skapa tryggleika um tey mest grundleggjandi mál- ini. Javnaðarflokkurin ar- beiðir fyri javnstøðu og virðir frælsið hjá tí ein- staka. Javnaðarflokkurin er framvegis fremstur tá tað snýr seg um nýhugsan. Javnaðarflokkurin er veruliga nakað fyri seg. Eg fari tí at heita á teg, um at atkvøða fyri stýring og tryggleika – vel lista C tann 20. januar! Andrias Petersen løgtingsmaður og valevni Javnaðarfloksins í Eysturoy Eitt komandi løgting kemur at standa yvir fyri stórum avbjóðingum. Nýggjasta metingin um búskapar- gongdina frá Fíggjarmála- ráðnum vísur, at roknast má við eini afturgongd í bú- skapinum í 2004 uppá 2%. Hetta samanhildið við eina væntaða framgongd uppá 3% í september 2003, tá fíggjarlógin varð løgd fram, er eitt álvarsligt signal til komandi løgting. Tað er lovað og tosað nógv í hesum valstríði, og soleiðis skal tað sjálvandi verða, tí politikkur snýr seg um, hvørjar framtíðarhugs- anir ein hevur, og hvørji ynskir ein hevur um fram- tíðarsamfelagið. Men veru- leikin eigur ikki at gloym- ast, og tann veruleikin før- oyska samfelagið stendur yvir fyri nú, kemur at krevja nógv av tí komandi løgtinginum. Tað, sum hevur verið ov lítið av í føroyskum poli- tikki, eru breiðar semjur um politisk stórmál, ið øll vita, eiga at takast. Tjóðskaparstríðið er eitt gott dømi um hetta. Alt ella einki og so end- aði málið í ruðuleika og ongum. Eg síggi fyri mær breiðar semjur um: • endurskoðan av fiski- vinnulóggávuni • eina breiða samskipaða, førleikagevandi mið- námsútbúgving • samskipan av okkara sjúkrahúsverki, tá Norð- oyðartunnilin opnar • umskipan og effektivi- sering av miðfyrisitigini • dagføring av civilrættar- liga lógarverkinum • nýskipan av eftirlønum fyri at taka dømir úr rúgv- uni, sum komandi løging eigur og skal taka støðu til. Hetta arbeiðið verður bert gjørt skilagott, um tað verður ein breið politisk semja millum fleiri stórar flokkar. Javnaðarflokkurin vil gera sítt til, at úrslit verða rokkin. Klæmint Olsen valevni Sjálvstýrisfloksins í Suðurstreymoy Ein av teimum heilt stóru "flosklunum" til hetta val er, at landsins umsiting skal rationaliserast. Fleiri flokk- ar hava tikið málið upp í síni valskrá. Í valgreinum og valsendingum ljóðar herrópið: "Umsitingin hjá tí almenna er vorðin ov stór". Mín fatan er tó, at skulu Føroyar stýrast á skilagóðan hátt, mugu vit gjalda tað, sum ein góð umsiting kostar. Punktum! Sjálvsagt eiga vit at skipa umsitingina, so hon virkar sum frægast. Tað er alt í lagi við tillagingum, um- skipanum o.s.fr., um tað tænar einum endamáli. At niðurleggja okkurt aðalráð, at samanleggja okkurt virkisøki, jú tað ljóðar alt rætt og rímuligt. Men í veruleikanum tosa vit um dropar í havinum. Haraft- urat kemur, at alt ov knapp- liga broytingar skjótt kunnu vísa seg at vera vanlukku- ligar. Tað tekur tíð at byggja upp eina góða um- siting. Manga skoluna hevur Finn Norman Christensen fingið oman yvir sín synd- iga kropp. Hesin danski serfrøðingurin í umsiting var jú settur at leiðbeina landsstýrið. Tað løgna er tó, at teir, sum vóru harðast í- móti, hava sitið við stýris- vøl farnu árini - uttan at stórvegis broytingar eru framdar. So ráðini frá Norman munnu ikki hava verið heilt av leið kortini. Fari annars at taka hattin av fyri fráfarandi løgmanni Annfinni Kallsberg, tí hann í valsending Fólkafloksins í sjónvarpinum vardi, at um- sitingin var vaksin farnu árini. Kanska og vónandi eru vit komin á mál, so vit í dag hava eina umsiting, sum kann fáast at rigga. Sum lítið land mugu vit í Føroyum liva við, at um- sitingin ikki kann vera so fínmeskað, sum hon er í øðrum londum. Men vit kunnu ikki liva við, at um- sitingin er merkt av tilvild og lógloysi. Tí mugu vit gjalda tað, sum ein góð um- siting kostar. Sjálvstýrisflokkurin vil trygd og trivnað fyri alt Føroya fólk. Góð umsiting kostar Stýring og tryggleiki Avbjóðingar fyri framman Trollemmavirkið í Vági Henrik Old løgtingsmaður og valevni Javnaðarfloksins í Suðuroy Eitt frálíkt dømi um, at ein maður brýtur upp úr nýggjum og leggur sítt virksemi í útjaðaranum er trollemmavirkið í Vági. Stóð eitt tílíkt virki í einum ES landi, hevði tað fingið sersømdir fyrstu árini fyri at lætta um, so at gongd kom á. Stóð hetta virki í útjað- aranum í einum ES landi, hevði tað fingið uppaftur betri treytir. Í Føroyum er øvugt, eingin ígongdsetara stuð- ul, ongar sersømdir sum útjaðaraøki. Men haraft- urímóti fær eitt tílíkt virki í Føroyum hækk- andi fraktprísir, sum eitt tílíkt virki líður nógv undir í og við, at tilfarið er serliga tungt, og sera dýrt er at flyta tað lidna produktið av aftur Suður- oynni. Tað er so langt ímill- um, at tað eydnast hjá einum føroyingi at upp- finna eitt produkt, sum fer alla verðina runt. Eitt slíkt virki skuldi fingið sersømdir tey fyrstu fleiri árini, til tað fekk høvdið fyri seg. Tíverri er so tað øvugta hent. Eingin ígongdsetarastuðul og hækkandi fraktprísir. Vildi fráfarna sam- gonga vinnuni nakað gott, so var fyri langari tíð síðani sersømdir ás- ettar fyri nýtt virksemi í útjaðaranum, og ikki tað øvugta. Sverre Midjord valevni Javnaðarfloksins í Suðuroy Í valgrein í Sosialinum hós- dagin 15. januar 2004, skrivar landsstýrismaðurin hjá Miðflokkinum, at hesin hevur ætlanir um at fáa í lag betri samstarv millum sjúkrahúsini, og vísir hann á at besta loysnin vil verða, ein leiðsla fyri øll trý sjúkrahúsini. Uttan beinleiðis at nevna hetta, men ístaðin at brúka orð sum funktónsberandi eindir, so er uttan iva ætlan hansara tann sama sum var í 1993, við at seta eina visitatiónsnevnd at avgera hvørjar skurðviðgerðir skulu gerast í Klaksvík og á Tvøroyri, og at hetta skal gerast av einum av yvir- læknunum á Landssjúkra- húsinum. Í eini av valsendingunum í útvarpinum hoyrdi eg ein av yvirlæknunum á Klaks- víkar Sjúkrahús, har hesin kom inn á tað sama sum Suðuroyar Sjúkrahús og Klaksvíkar Sjúkrahús áður hava ført fram, tað at hjálpa Landssjúkrahúsinum við teirri bíðilistum, við at flyta tær smærri skurðviðgerð- irnar til hesi bæði sjúkra- húsini. Í staðin fyri at leggjast eftir teimum báðu smærri sjúkrahúsunum, kann ein so spyrja, hví gav sami landsstýrismaður so ikki ordra til, at hesir sjúkling- arnir, ið skulu bíða upp til eitt ár eftir at verða við- gjørdir, fingu tilboð um viðgerð á hinum báðu sjúkrahúsunum? Ella var hetta ætlanin hjá fyrrver- andi samgongu, at hesi skuldi niðurleggjast??? Til Miðflokkin og undan- farnu samgongu kann eg upplýsa, at hetta hevur verið roynt áður, og var eg tá sjálvur í stýrinum fyri Suðuroyar Sjúkrahús, vit megnaðu tá at seta ein stoppara fyri hesum, og verður tað mítt fremsta mál, um eg verið valdur, at støðga hesum einaferð enn. Miðflokkurin ætlanir um at niðurleggja Suðuroyar og Klaksvíkar Sjúkrahús C M Y K 37 36