týsdagur 20. januar 2004síða 12

22 Nr. 12 - 20. januar 2004 Nr. 12 - 20. januar 2004 23 UTTAN ÚR HEIMI Dollarin kostar arbeiðspláss Vinnuráðið hjá donsku fakfelagsrørsluni roknar við, at tað stóra fallið á amerikanska dollaranum fer at halda fram í ár, og at tað fer at kosta dønum nógv túsund arbeiðspláss. Sum gongdin nú er, roknar vinnuráðið við, at doll- arafallið fer at gera enda á 74.000 donskum arbeiðs- plássum í hesum árinum. Heldur dollaravirðið sær á tí støðið, sum tað er nú, fara 36.000 arbeiðspláss at hvørva í ár og 10.000 afturat næsta ár. Samstundis sig- ur vinnuráðið, at í 2003 kostaði fallið á dollaranum 28.000 donsk arbeiðspláss. Virðið á donsku krónuni er tengt at evruni, so tá doll- arin fellur í virði samanborið við evruna, fellur hann eisini samanborið við donsku krónuna. Hetta kemur donskum ferðandi í USA væl við, men tað gagnar har- afturímóti ikki vinnulívinum. Tí tá tær donsku vørurnar dýrka, hava amerikanararnir sum vera man minni hug at keypa danskar vørur, skrivar Ritzau. Ikki so stórur vandi Týska innanríkisráðið royndi um vikuskiftið at sissa fólk, eftir at fleiri fjølmiðlar høvdu sagt, at løgreglan og fregnartænasturnar høvdu fingið ábendingar um komandi yvirgangsatsóknir í Týsklandi. Talsmaðurin hjá innanríkisráðnum í Berlin segði sunnudagin, at tað er altíð vandi fyri, at Týskland verð- ur álopsmál hjá yvirgangsfelagsskapum, men í løtuni er einki, sum bendir á, at nakar hevur ætlanir um slíkt álop, segði hann. Formaðurin í løgreglufelagnum, Kon- rad Freiberg, segði, at vandin fyri yvirgangi í Týsklandi er stórur, og hann mælti tí myndugleikunum til at geva løgregluni meiri fólk. Blaðið Welt am Sonntag endurgav sunnudagin eina frágreiðing, sum útlendskar fregnartænastur í Týsk- landi hava skrivað. Sambært blaðnum eru serliga am- erikonsk, bretsk og jødisk mál í Týsklandi í vanda fyri at verða álopin. Stevna tí almenna Tað gerst alt meiri vanligt í Danmark, at fólk leggja sak ímóti statinum, skrivar Jyllandsposturin. Í flestu førum eru tað fólk, sum eru misnøgd við av- gerðir hjá tí almenna. Serliga avgerðir í almannamálum hava fólk ilt við at góðtaka, um tær ganga teimum ímóti, og alt fleiri og fleiri velja at stevna statinum fyri at fáa dómsvaldið at ganga teimum á møti. Í fleiri før- um er tað eisini hent, at Hægstirættur hevur broytt av- gerðir hjá teimum almennu kærumyndugleikunum á almannaøkinum. At fólk stevna statinum kostar tí almenna nógv ar- beiði og nógvar pengar. Sambært Jyllandspostinum nýtti kamaradvokaturin 52 milliónir krónur til slík mál í 1995, men í 2002 vóru útreiðslurnar 122 milliónmir krónur. Í almannamálaráðnum siga tey tað sama. Har arbeiða tjúgu fólk burturav við kærum frá borgarum. Hann leitar enn Á níggjundu hædd á høvuðsløgreglustøðini í Stock- holm situr tann 65 ára gamli Stig Edquist, sum enn tann dag í dag hevur sum høvuðsarbeiði at finna mann- in, sum fyri átjan árum síðani myrdi svenska forsætis- ráðharran Olof Palme. Hann er ikki einsamallur, men hevur fjúrtan løgreglumenn afturat sær. Síðani morðið í 1986 hava 130 fólk viðgingið at hava myrt Palme, men einki teirra hevur kortini víst seg at vera drápsmaðurin. At tað gekk so nógv skjótari at finna drápsmannin hjá Onnu Lindh, uttanríkisráðharra heldur Stig Edquist ikki vera so løgið. Hann vísir á, at eitt sjónbandstól tók myndir av Mijailo Mijailovic, og harafturat fann løgreglan knívin, sum hann nýtti. Við Palme-morðinum er øðrvísi. Har var einki myndatól, og morðvápnið er ongantíð funnið, sigur Stig Edquist. Aftan á tann 28. februar í 2011 sleppur drápsmaðurin hjá Olof Palme undan rættarsókn, tí tá er málið fyrnað. Stig Edquist sigur, at eydnast tað at finna skammbyrs- una, sum Palme varð skotin við, væntar hann, at málið verður loyst innan ta tíð. Ísraelski sendiharrin í Svøríki hevur elvt til eina diplomatiska kreppu, eftir at hann oyðilegði eitt listar- verk á einari fram- sýning í Stockholm. Sendiharrin heldur, at evropeiska hugsan- in um jødarnar er sum í tríatiárunum SVØRÍKI Árni Joensen fartekst@mail.dk – Eg og mong við mær stúra fyri, at ein vanlukka kann henda. Hetta er sum í tríatiárunum, sigur ísraelski sendiharrin í Svøríki, Zvi Mazel og sipar til, at eftir hansara tykki er jødahatur aftur farið at gera um seg í Evropa. Sendiharrin hevur elvt til ruðuleika, eftir at hann fríggjadagin oyðilegði eitt listarverk á einari framsýn- ing í Stockholm. Listar- verkið var ein lítil bátur við einari mynd av palestinsku kvinnuni Hanadi Jaradat, sum við einari sjálvmorðs- bumbu beindi fyri 21 fólk- um í Haifa í oktober. Sambært sendiharranum var verkið ein háðan ímóti teimum, sum doyðu í álop- inum. Tað heldur ísraelska stjórnin eisini. Hon hevur kravt, at svenska stjórnin skal taka verkið burtur av framsýningini, men tað vil stjórnin hjá Gøran Persson ikki. Sunnudagin sendi ísra- elska uttanríkisráðið boð eftir svenska sendiharran- um har, og í gjár skuldi Zvi Mazel, sendiharri, á fund í svenska uttanríkisráðnum. Fyri seks árum síðani nýttu 25 tey størstu oljufeløgini í heimin- um níggju prosent av sínum leitiútreiðslur til norska landgrunn- in. Í dag er parturin minni enn trý prosent OLJULEITING Árni Joensen fartekst@mail.dk Tað er ikki bara á føroyska landgrunninum, at út- lendsku oljufeløgini hava minni hug at leita eftir olju og gassi enn fyri nøkrum árum síðani. Undan tí stóra fallinum í oljuprísunum í 1998 brúktu 25 tey størstu oljufeløgini í heiminum 15 milliardir dollarar til leit- ing, men longu í 1999 var talið 10 milliardir dollarar. Samstundis tóku fleiri fel- øg seg saman. Norðmenn hava eisini fingið at kenna, at tey stóru útlendsku oljufeløgini hava ikki so góðan hug at nýta pengar upp á leiting í norskum øki longur. Sam- bært Aftenposten nýttu 25 try størstu feløgini níggju prosent av sínum leitiút- reiðslum til norsk øki í 1997. Í 2002 var hesin part- urin ímillum trý og fýra prosent, og nú er hann nið- an fyri trý prosent. Blaðið vísir á, at tá norð- menn høvdu sítt 18. útbjóð- ingarumfar, løgdu feløg sum Exxon, Total, BP og Shell ikki í at bjóða. Sam- stundis hevur gongdin ver- ið tann, at tey bæði norsku feløgini Statoil og Hydro nýta ein altsamt størri part av teirra leitiútreiðslum aðrastaðni enn í norskum øki. Vit eru aftur í 30'unum Fyrsta valið Oljufeløgini minni áhuga fyri norskum øki Í gjár var tað fyrsta uppstillingarvalið hjá demokratunum upp undir forsetavalið í USA í heyst. Valið var í statinum Iowa, og sambært kanningunum fór John Kerry at vinna. Men trý onnur valevni, Dick Gephardt, Howard Dean og John Edwards, vóru í hølunum á honum. VALGREINAR Eg havi innlit, vitan og skil á niðanfyri- standandi… Joan Ziskason valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy …og kann tí bjóða meg fram at arbeiða fyri teg ella tykkum við hesum: • At psykiatrilógin kem- ur á tingborð • At arbeiðsumstøðirnar í heilsuverkinum verða betri • At rentustuðulin verð- ur varveittur • At barnafamiljan hev- ur tað gott • At tey gomlu hava tað gott • At eftirlønin kemur uppá pláss • At arbeiðsrættur ikki skal setast í verk • At varðveita fakfelags- rættin At nútímansgera Føroyar Tryggur politikkur á Sjálvbjargnisleið Helena Dam á Neystabø valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Í veljarakanning sum Sjónvarp Føroya al- mannakunngjørdi leygar- kvøldið er tað greitt, at ein heilt stórur meiriluti av Føroya fólki ynskir eina hóvliga sjálvstýris- gongd. Bara nøkur fá procent ynskja at ongar broytingar skulu vera, og somuleiðis ynskja bara nøkur fá procent, at áramál verður sett á. Sjálvstýristilgongd føroyinga má tí ikki sleppa at klúgva tjóðina í helvt, men hon má heldur ikki steðga upp. Javnaðarflokkurin hev- ur orðað eitt uppskot til eina sjálvstýrislóg, sum kann vera grundarlag undir einari tjóðskapar- ligari semju um fram- tíðarstøðu Føroya. Í stuttum er upskotið til sjálvstýrislóg Javnaðar- floksins: "At vit áseta viður- skiftini millum Føroyar og Danmark í einum sjálvstýrissáttmála sum ein politiskan sátt- mála millum tvey sjálv- støðug lond, ið viður- kenna hvørt annað sum javnbjóðis tjóðir í einum felagskapi - ríkisfelagsskapi, sam- veldi ella frælsum felagsskapi. Hesin sátt- máli avmarkar ikki sjálvsavgerðarrætt før- oyinga frameftir." Uppskotið hjá Javnaðar- flokkinum er eitt hald- gott grundarlag undir teirri tjóðskaparligu semjuni, sum øll leingj- ast eftir. Jóannes Eidesgaard Formaður Føroya Javnaðarfloks, tingmaður og valevni í Suðuroynni Javnaðarflokkurin hevur tað góða samfelagið sum mál. Hetta merkir, at tað einstaka menniskja er okk- ara mál. Javnaðarflokkurin rað- festir tí tað góða sam- felagið fram um alt annað. Í tí góða samfelagum er tjóðskaparliga semjan um sjálvræðisspurningin eitt virðiligt og sjálvsagt mál. Tann beiða tjóðskapar- liga semjan um einar sjálv- støðugar Føroyar innan ríkisfelagsskapin skal tryggja okkum orku og arbeiðsfrið til at byggja tað góða samfelagið. Tað góða samfelagið er samfelagið fyri øll og ikki bert fyri tey fáu. Tað góða samfelagið er eitt samfelag, har eldri og gomul verða viðfarin við sóma og virð- ing, har tey fáa hjálp og røkt, sum er á støði við tað besta í okkara grannalond- um. Í tí góða samfelagnum eru rættartrygd og persón- ligt frælsi, solidaritetur og sosialt rættvísi, góð barna- kor, útbúgving, mentan og list, góður bústaður sjálv- søgd og høgt raðfest mannarættindi. Hesi eru okkara yvir- skipaðu mál. Javnaðarflokkurin hevur í valskrá síni víst á eina greiða og miðvísa ætlan til tess at røkka málunum fyri tað góða samfelagið. Vit skulu seta upp nýggjar karmar og skapa nýggjar og sterkar fortreytir fyri tí góða samfelagnum. Hetta gera vit • Við eini nýggjari strategi, ið verður løgd, og sum skal fevna um menning av nýggjum vinnum og nýggjum marknaðum og sum heild um eina røð av stimbrandi tiltøkum eis- ini fyri hóttar vinnur av samfelagsligum týdningi uttan tó at fevna um rakstrarstudning til vinn- una, búskapurin skal hava fleiri bein at standa á, tí skal dentur leggjast á at framleiða háprísvørur við útbúnari arbeiðsmegi Útbúgvingartilboð til tímalønt og serliga til tey í fiskivinnuni á landi við fullari lønarsamsýning. Karmarnir gerast støðug- ir, so vinnan fær raðfest og lagt sínar ætlanir Við fiskidagamarknaðin- um kunnu vit menna fiskivinnu munandi og geva ungum monnum nýggjar møguleikar. • Við einum nýskapandi sosial- og familjupoli- tikki, sum fevnir um eina nýggja trýstreingaða pen- siónsskipan, ið tryggjar øllum sømiliga pension- istatilveru, børnum skúlamat og mjólk, barnafamiljum ansingar- pláss og systkinavslátt ódýra mjólk samt lægri mjólkaprísir og eina nýskipan av íbúðar- marknaðinum. • Við at endurskoða fólka- skúlalógina og málið um arbeiðstíðina hjá lærar- unum, við at endurskoða miðnámsskúlaøkið og tryggja ókeypis lærutil- far. • Við at orða ein nýggjan granskingarpolitikk og at endurskoða hægru út- búgvingarnar – styrkja læraraskúla og fróð- skaparsetur • Við at samskipa sjúkra- húsverkið og tryggja nýggja landssjúkrahús- inum arbeiðsumstøður • Við burðardyggum um- hvørvispolitikki --------------- Soleiðis eru Javnaðarflokk- sins mál og soleiðis vilja vit vinna á mál. Tíðin er komin til eina vending – til eitt politiskt streymaskifti, har fokus av álvara verður sett á vælferðina hjá føroying- um. Hetta krevur politiskan arbeiðsfrið – henda frið vinna vit við tjóðskaparligu semjuni um økt sjálvræði innan ríksfelagskapin Hetta krevur nýhugsan á snøgt sagt øllum politisk- um økjum og hesa ný- hugsan hava vit givið okkara boð uppá við tí valsskrá, sum vit lagt fyri Føroya fólk. Hetta krevur sínamillum virðing, sam- starv og breiðar politiskar semjur tvørtur um gomul og nýggj politisk mørk. Vit hava víst, hvussu hetta kann fremjast. Góðu veljarar! • Tit hava nú eitt eina- standandi høvi til at tryggja hetta politiska streymaskiftið. Tit kunnu skapa ta tjóðskaparligu semjuna og byggja nýggjar brýr millum føroyingar. • Tit kunnu tryggja tykk- um, at tykkara gerandis- dagur og tykkara dagliga lív aftur koma ovast upp á politisku dagsskránna. Hetta kunnu tit gera við at atkvøða fyri Javn- aðarflokkinum valdagin. Gott val og alt tað besta! Tað góða samfelagið Helena Dam á Neystabø valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Vit kunnu í dag fegnast um, at tann breiða semjan í sjálvstýrismálinum er í eygsjón. Ongantíð áður hevur tað tí verið meira umráðandi at vit menna okkum sum fólk. Menning er at flyta Føroyar inn í framtíðina. Tú spyrt, hvat ið hendir í Føroyum um oljan kemur? - ella hvussu Føroyar síggja út um 10 ár? Men tú fært einki haldgott svar, tí eingin arbeiðir burturav við at svara slíkum týdningar- miklum spurningum. Okk- ara lærda fólk fæst mest við umsiting og ikki við at skapa nakað nýtt. Javnaðarflokkurin fer at seta gongd á miðvísa vinnulívsmenning - Vinnu- og granskingarsamstarv við umheimin skal troytast, og ikki gleppa okkum av hondum, tí møguleikarnir eru nógvir, men vit brúka teir ikki. Fylgja vit ikki við, verða vit afturúrsiligd. Tað er tankin sum flytir fjøll. Menning er at flyta Føroyar inn í framtíðina C M Y K 23 22