mikudagur 21. januar 2004síða 6

10 Nr. 13 - 21. januar 2004 Nr. 13 - 21. januar 2004 11 Formaður Javnaðarflokksins hevur í valstríðnum støðugt víst á nøkur grundleggjandi viðurskifti og á nakrar avgerandi fortreytir fyri at komast kann burtur úr tí politisku naggatódn, sum hevur eyðkent almenna lívið seinastu árini. Formaðurin hevur víst á, at Javnaðarflokkuirn hevur tað góða samfelagið sum mál. Javnaðarflokkurin raðfestir tí tað góða samfelagið fram um alt annað. Ì øðrum lagi merkir hetta, at í tí góða samfelagum er tjóðskaparliga semjan um sjálvstýri Føroya eitt virðiligt og sjálvsagt mál. Tann breiða tjóðskaparliga semjan um einar sjálvstøðugar Føroyar innan ríkisfelagsskapin skal tryggja okkum orku og arbeiðsfrið til at byggja tað góða samfelagið. Tað góða samfelagið er samfelagið fyri øll og ikki bert fyri tey fáu. Tað góða samfelagið er eitt samfel- ag, har eldri og gomul verða viðfarin við sóma og virðing, har tey fáa hjálp og røkt, sum er á støði við tað besta í okkara grannalondum. Í tí góða samfel- agnum eru rættartrygd og persónligt frælsi, solid- aritetur og sosialt rættvísi, góð barnakor, útbúgving, mentan og list, góður bústaður sjálvsøgd og høgt raðfest mannarættindi. So mikið um tann ítøkiliga politiska boðskapin. Men formaður Javnaðarfloksins hevur eisini staði- liga mælt til, at tað kemur eitt annað lag á føroyskan politikk. Hann hevur víst á, hvussu skaðiligt tað vánaliga arbeiðslagið er, og hann hevur somuleiðis víst á tørvin av eini betri politiskari atmosferu í Før- oyum. Í hesum viðfeingi hevur formaður Javnaðar- floksins undirstrikað týdningin av breiðum semjum um ávísar stórar politiskar spurningar t.d. sjálvstýr- ismálið, pensiónsmálið, fiskivinnupolitikkin og familjupolitikkin. Í framhaldi av hesum hevur Jó- annes Eidesgaard mælt til størri sínamillum virðing hjá politiskum mótstøðufólkum fyri sjónarmiðunum hjá hvørjum øðrum. Hann hevur somuleiðis mælt til at leggja gamalt agg, har slíkt finst, burtur og hann hevur mælt sínum politisku starvsfeløgum í øðrum flokkum til saman við sær at vaska talvuna reina og at byrja av nýggjum. Hann hevur mælt til størri tol- semi og virðing ikki bert í politikki men eisini manna millum.Hann hevur mælt til, at vit nú fara at byggja brýr millum føroyingar heldur enn at dýpa tær gjáir, sum tað harða politiska veðurlagið hesi seks árini hevur elvt til. Vónandi fara flokkar og veljarar at geva boðskapin- um frá formanni Javnaðarflokksins gætur, so at vit eftir valið fáa eina arbeiðsføra stjórn og eitt betri politiskt veðurlag í Føroyum. Vit hava øll brúk fyri stabilieti og støðugum politiskum viðurskiftum. Latið okkum tí seta virðingina fyri hvørjum øðrum aftur í hásæti og við henni geva tí góða orðinum, tí góða dialoginum og tí góða samstarvinum veruligt innihald. Hesi eru fortreytin fyri góðum úrslitum. DAGSINS MEINING Sosialurin Virðing - semjur og stabilitet VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Vorðið dýrari at liva í Føroyum Somu vallyfti Magnus Juel Petersen Harra blaðstjóri Hýsið mær hesum reglum, so at vit áðrenn vit fara á val hyggja at hvat Tjóð- veldisflokkurin hevur megnað at gera av ólukkum fyri okkum føroyingar. Fyrst av øllum kann nevnast skúlabørnini (framtíðin) hjá Føroyum hava gingið heima upp í mánaðar, 6-7 ferðir orsakað av verkføllum. Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum tók samráð- ingarrættin frá verkafeløg- unum. Tá ið viðkomandi boð- aði, at feløgini ikki máttu fáa meira enn eitt vist % í lønarhækking um árið sig- ast kann at súrepli dettur ikki langt frá trænum ella hvat? So tjóðveldis arbeiðs- menn tit skuldu hugsa tykkum væl um nú. Á Almanna/heilsuøkin- um er standurin ikki ringur, men hann er heilt óbegríbe- liga vánaligur, var til pall- borðsfund hjá Heilafel- agnum, tá ið tað kom fram, at fólk, sum fingu heila- bløðing ella aðra sjúku og vóru óhjálpin, vildu eftir tað viðgerð, tey nú einaferð kundu fáa á hospitalinum so vóru útskrivaði og send heim, men tey fingu onga heimahjálp tí tað vóru ikki pengar til hesi fólkini. So stakkals tey, sum blíva sjúk í Føroyum, ímeðan tjóð- veldismennirnir ráða. Tey koma á ein bíðilista til pengar eru til taks. Eg spurdi landstýrismannin í almannamálum um hesi fólkini ikki vóru meiri verd enn tað at vera sett á ein bíðilista, var svarið eg fekk, at tað var ein góður spurn- ingur – tí at landsstýrið hevði valt at prioriterað so- leiðis. Tit skuldu skamma tykkum at virða landsmenn tykkara so lítið. Eitt annað mál, sum eis- ini skuldi pilkast við, er rentustuðulin á sethúsalán- um, hann skal setast niður/- burtur, so tey sum eru hart spent fíggjarliga skulu fáa stein oman á byrðu, jú tað skal loysa seg at vera tjóð- veldisfólk tillukku??? Bommtollur og soda- vatnsskattur tað er nakað sum kann tryggja landinum eina seriøsa og væl gjøgn- um hugsaða loysing. Tó tað verður nokk ringt fyri tannlæknar at fáa end- arnar at hanga saman, men teir skulu nokk klára at fylla okkurt í tey fíggjar- ligu holini hjá tjóðveldin- um. Frukt/grønmeti og mjólk skulu eisini dýrka, jú skatt- irnir eru nógvir og eita ym- iskt – kært barn har mange navne. Sjónvarpsgjaldið fór eis- ini upp, og góðskan bleiv ikki betur, men heldur um- aftur. Samanlagt kann sigast, at hesi árini ímeðan tjóðveld- issamgongan hevur sitið, er tað blivið nógv dýrari at búgva í Føroyum. Kæru landsmenn vísið tykkara ónøgd fái hesar menninar burtur frá valdinum. Gott val. Óløf Tungá Eg eri farin at ivast í, um okkara politikarar hava fingið Alzheimer. Hava tit gloymt, at tit lova somu lyftir til hvørt valið, og nú er tað so stutt ímillum val- ini, at tað skuldi ikki kunna latið seg gjørt at gloyma so skjótt, uttan ein hevur fingið Alzheimer. Eg havi arbeitt í heima- røktini í 7 ár, og tað hava verið minst 3 val síðan eg byrjaði og tað hevur ongan- tíð verið so ringt at verið gamal, ella á annan hátt óhjálpin, og hava brúk fyri eini heimahjálp. Eg vildi ynskt at eg kundi fingið tann møguleikan at svara einum av tykkum, um tit fáa brúk fyri hjálp, tíverri, ring aftur um 3 vikur, og hava tit lív lagað, so koma tit einaferð at trakka í teir súru skógvar, sum hesi stakkals menniskju eru í. Hugsið tykkum um dust- súgvarin ikki bleiv tikin fram í 4 vikur heima hjá tykkum, í fjør blivu tað 8 vikur, os eg veit ikki um tað vera 12 vikur í ár. Ella um tit fáa at vita at tit kunnu fáa kvøldvakt ella morgun- vakt, ikki bæði. wc og mat má avvarðandi taka sær av, tá tey koma frá arbeiði. Heilt erligt, eg haldi at hetta er langt úti, minnist til, vit eru í 2004, ikki 1904. Kanska eru tit um- skyldir, tí tit vita onki um hesa støðu, men hvat við at kanna støðuna áðrenn tit tveita lyftir til høgru og vinstru og við ongari adressu? Eg havi eitt hugskot, havi eitt val hvørt ár og útfylli eitt lyfti um árið, ikki 100 lyftir og onki útfylt, so vera vit øll glað og velja eftir tørvi. Vit hava á Tinghell- uni roynt at viðmerkt ymisk evni í sam- bandi við løgtings- valið Bogi Eliasen Í hesi grein er ætlanin at taka samanum valstríðið. Støðið verður tikið í val- skráunum, men eisini verð- ur komið inn á aðrar partar av valstríðnum. Men ikki ber til at taka hædd fyri øll- um framførdum sjónarmið- um, tí valgreinarnar hava verið so rúgvismiklar, at ringt er at lesa tær allar, eins og tað ikki ber til at verða til staðar á øllum valfundum og tiltøkum, eins og at fylgja við á fleiri útvarpsrásum og í sjón- varpinum í senn. Men eg fari at hætta mær undir at royna at býta flokkarnar upp eftir ávísum evnum. Grundleggjandi er tað tann gamli vinsra- høgra, umframt loysing og samband og síðani hyggja, um tað eru tann vegin floksbýtið enn er í Føroy- um. Hin Stuttligi Flokk- urin, verður bert nevndur innan øki hann hevur mar- kerað seg. Vanligt hevur verið kring heimin, ið hvussu so er í vesturheiminum at býta politikkin í vinstra og høgra. Mær dámar betri at brúka organist og individu- elt, tí í veruleikanum er eingin munur á uttast høgra og uttast vinstra, og rættast er kanska at tekna eina ringrás, heldur enn eina beina linju. Organist merkir í hesum føri, at einstaklingurin er partur av einari heild og heildin er tann týdningar- mesta. Í tí individuellu ásjónini er einstaklingurin friðhalgaður Klassiskt vinstra - høgra Skattur, einstaklinga rættindi Fólkaflokkurin og Sam- bandsflokkurin ætla at seta skattin niður. Teir hava eina liberala trúgv uppá, at hetta fær samfelagshjólini at mæla skjótari. Teir meta eisini at skattalætti gevur tí einstaka meira frælsi. Sjálvstýrisflokkurin arbeið- ir fyri at fáa lægri skatt, men ikki skattalætta bein- anvegin. Flokkurin sigur seg sjálv- an verða ein sosial-libe- ralan flokk. Miðflokkurin er uttast høgra, hann er organiskur, tí tað eru ikki einstak- lingurin sum skal tryggjast. Hetta sæst í teirra ásjón á samkynd, sum teir meta skula til avvenjingar. Hin- vegin leggja teir stóra áherðslu á tað einstaka lívið í fosturtøkuspurninginum, sum tá skal verjast. Mið- flokkurin ynskir, at tað skattaliga skal verða fyri- munur at verða giftur. Javnaðarflokkurin heldur fast um síni sosialdemo- kratisku virðir, og hugsar fyrst um tað sum fæst fyri skattapengarnar er gott nokk. Fyrst vælferð og síðan skattalætta. Hjá Javn- aðarflokkinum er tað fyrst umráðandi at hugsað um tey veiku á samfelagnum. Javnaðarflokkurin er sostatt vinstrumegin miðjuna, har tað er meiri umráðandi at verja at hava pláss fyri minnilutum og at verja tey veiku í samfelagnum, held- ur enn at geva einstakling- inum so nógv frælsi, sum gjørligt. Tjóðveldisflokkurin leggur størst áherðslu á ríkisrættarligu støðuna, og kann tí sigast at verða ein nationalur flokkur á tí øki- num. Flokkurin leggur ikki upp til skattalætta, men at skattapengarnir verða væl brúktir og skattalætta um tað ber til fíggjarliga. Flokkurin hevur flutt seg frá at verða vinstra flokkur í búskaparmálum, til at hava eina sera liberala fatan av vinnuni, og tekur harð- liga frástøðu frá møguleik- anum fyri studningi til vinnuna. Vælferðarsamfelagið Munur er á møgulleikunum hjá flokkunum høgru meg- in miðjuna í okkara størri grannalondum, tí har ger støddin á londunum tað møguligt at hava privat al- ternativ á vælferðarøkjum. Í Danmark t.d. er hvørki Vinstra ella Konservativu ímóti vælferðarsamfelag- num, men vilja gjarna hava kapping á hesum øki, so- leiðis at privat kunna bjóða teimum almennu tænast- unum av. Tað ræður sostatt ikki um at avtaka vælferð- arsamfelagið, men at tann einstaki kann velja millum ymsar møguleikar, tað er valfrælsi, sum er avgerandi. Hvørki Fólkaflokkurin ella Sambandsflokkurin ætla at skerja vælferðarsamfelag- ið. Skattalættin skal fíggj- ast við øðrum miðlum. Sjálvstýrisflokkurin, Tjóðveldisflokkurin og Javnaðarflokkurin vilja ikki skerja vælferðarsamfelag- ið, men fokusera uppá, hvat fæst fyri skattapeningin. Miðflokkurin grundar væl- ferðarsamfelagið á Bíbli- una. Fiskivinnupolitikkur Tjóðveldisflokkurin er ein- asti flokkur, sum greitt burturvísur møgulleikanum fyri at veita vinnuni stuðul. Eingin flokkur tosar um at veita beinleiðis vinnustuð- ul, men afturvísa heldur ikki møguleikanum til kreppuraktu ali- og rækju- vinnuna. Allir flokkarnir tosa um at skapa betri karmar og gransking á økinum, soleiðis at vit fáa skapt eina betri virðisøking av fiskaframleiðslu. Bert Hin Stuttligi Flokk- urin hevur tora, at sagt at serligi skattafrádrátturin til fiskimenn skal avtakast. Í búskaparhøpi er serligur skattalætti til ávísar bólkar, tað sama sum stuðul, Mun- urin er bert, at ístaðin fyri at tað kemur inn á banka- bókina, verður tað trekt av í skatti. Miðspjaðing og rationalsiering av miðfyrisitingini Allir flokkarnir ganga inn fyri miðspjaðing, men ynskja samstundis at ratio- nalisera almenna sektorin. Vit hava á Tinghelluni sett spurnaðartekin við, um tað ber til. Men sakna ynskir og leistar frá politikarunum, um hvørja nágreiniliga ætlan teir hava, og hvat endamálið við miðspjað- ingini skal verða. Eldri og børn Flokkarnir eru samdir um, at eldraøkið skal betrast munandi. Men eisini her mangla visiónir, hvussu skal tað endaliga eldraøkið síggja út? Viðvíkjandi børnum tosa onkrir flokkar um barna- pengar og at pengarnir skula fylgja barninum, soleiðis at um eitt foreldur hevur hug at ansa sínum barnið, fær tað pengar fyri tað. Serliga Fólkaflokkurin og Miðflokkurin hava havt hetta frammi, men Sam- bandsflokkurin tóktist ikki at hava nakað ímóti hesum. Sjávstýrsflokkurin vil hava barnaansingartrygd og at børnini verða stimbraði á dagstovni. Systkinaavslátt- ur hava bæði Miðflokkarin og Javnadarflokkurin í teirra valskrá, men allir flokkar tykjast vilja arbeiða við hesum. Her haldi eg tó, at tað er vert at minnast til, at stuðul og eyka skattafrádráttur í princippinum er tað sama. Tann fyri kemur til tín, meðan tann seinni ongantíð fer av bankabókini og barnafamiliur fáa skattafrá- drátt. Útbúgving og Gransking Allir flokkar tykjast vera á einum málið um, at tað er serstakliga umráðandi at menna gransking og út- búgving. Men tað er munur á flokkunum. Javnaðar- flokkurin vil hava ókeypis frálærutilfar á miðnáms- skúlunum og at vinnu- granskingin skal mennast. Sjálvstýrið ynskir at menna og styrkja Fróðskapar- setrið. Tjóðveldi ynskir at spjaða undirvísing og gransking kring landið í deplar. Men allir flokkar vilja styrkja hetta øki. Umhvørvið Sambandsflokkurin førir fram, at vit skula taka altjóða ábyrgd á umhvørv- isøkinum. Javnaðarflokk- urin leggur dent á alterna- tiva orku, eins og Sam- bandsflokkurin. Sjálvstýri ynskir eina umhvørvis- vernd. Tjóðveldi vil eisini hava alternativa orku og ein granskingastovn fyri hav- umhvørvi og veðurlags- broytingar. Miðflokkurin heldur at tað er neyðugt at arbeiða við eini hugburðs- broyting. Samferðslunetið Allir flokkarnir tykjast at vera á einum máli um, at samferðslunetið skal út- byggjast munandi og undir- sjóvartunnil til Sandoynna verður nú roknað sum verk- ætlanin aftaná Norðoya- tunnilin. Uttanríkispolitikkur Allir flokkar siga seg verða fyri víðari ræsum í sam- band við sjálvstýri. Sam- bandið sigur seg eisini ganga inn fyri meiri sjálv- stýri enn vit hava í dag í sínum nýskipanaruppskoti. Javnaðarflokkurin hevur eina tjóðskaparligu semju, men eins og allir hinir flokkarnir vísa á, at Føroyar skulu hava tað avgerðandið orðið og harvið sjálvsav- gerðarrættin. Undantikið Sambandið og Tjóðveldisflokkinum, eru flokkarnir sera flákr- andi, men allir siga seg vilja hava meiri sjálvstýri enn í dag. Her er enn ein klár polarisering ímillum Tinghellan - val 04 Framhald á næstu síðu C M Y K 11 10