mikudagur 20. apríl 2011síða 11

11 Mikudagur 20. apríl 2011 · Nr. 47 Sosialurin Eyðun Joensen Herðaklapp til Útvarp Føroya Hugsað verður í hesum umfari bert um morgumlestrarnar, sum ein stórur meiriluti av fólkinum so staðiliga vildu varveita við endursending um framfaringatíð hjá aldr­ andi fólkum heima eins og á røktarstovnum. Tað var aftaná ávíst brúk­ aratrýst heppið, at vit, skil og rættar kenslur umsíðir vunnu á treiskni, hugmóði, valdi og trongari mentannartilvitsku hjá nýggjum kveiststrum. Morgumlestrar eru aft­ ur­við góðum, nýupp­tik­num sálmasangi dagligur lívs-vís­ dómur og daglig siðvenja fyri mong á sjógvi og landi, til verka so væl sum í ellini og í dagsins meldri ein tiltrongd still løta. Tó at onnur eyðvitað eisini høvdu dugað, eru tað prestar ,sum skriva og gott tað sama, tí so gerast lestrar stuttir, greiðir og tignarligir og uttan at hoyggja bíbliuna í gjøgnum við alskyns bíbliusitatum og málageipi afturvið. Ofta er tað eitt vikutema við samanhangi í , t.d. í tráð við kirkjuárið og mangan eisini við heimsspekiligum íkasti , stutt og greið orð til dagin og vegin. Lestrar valdast, ikki í dygd, men í ymiskleika alt eftir hvør skrivar, men bara gott tað sama, tí tað ber í sær fjølbroytni og forvitni millum lurtarar. Plægi at lurta , ofta bert hissini eftir fyrru sending kl.7.10 og so ordiliga umaftur kl.10.10, tá og um nakað serliga sigandi hevur fangað og annars bert at njóta enn eina tiltrongda, stilla løtu. Síðani er tað sálma­sang­ urin, har nýggjar upptøkur hjá Hansen, Armgarð og Sólstein í sjálvum sær er ein boðskapur afturat. (Ætlaði mær at fáa hendur á hesa frálíku fløgu, men gakk, hon var straks útseld, og veit eg hana ikki endurprentaða enn, sum í sjálvum sær má undra í einum støð­ugt pen­ ingatrongdum kring­varpi). Annað, sum sjáldan verð­ ur tikið fram, er sjálvur upp­ lesturin, har fólk í ymsum kirkjusóknum, helst útvald av presti, lesa. Av tí at kirkjusóknir eru víða hvar um landið, fáa vit at hoyra ymiskt mergjað bygd­armál, og hóast røddir hava verið frammi um standardiserað føroyskt (mið)-mál, so er tað so væl­ gerandi at lýða á okkara fjøl­broytta bygdarmál víða hvar. Vit skulu varðveira bygd­ armálini, tí tey hoyra til okk­ ara samhaldsfasta samleika sum føroyingar, og ikki bilar hjá fólki flest at skilja, síðani tekstir og innihald ofta eru kend. Framburður hava eins og tekstir nakað við estetik at gera, og má eg av mongum, og uttan at seta nakran eftir, siga, at tá IPD, prestur í vetur skrivaði og MS las á so góðum og greiðum vágamáli, tá fekst bæði ein heimspekilig/gudilig og mál-estetisk uppliving alt um eina leið. Gamaní eru tað kanska mest aldrandi fólk, sum líða á morgumlestrar, og tí er tað umráðandi, at lestrar vera bornir fram greitt , skilliga og við sóma. Aðrastaðni fáa fólk (sjónleikarar, upplesarar og miðlafólk) frálæru í slíkum, men í morgumlestrarhøpi eiga vit mong náturutallent í so máta, vísir tað seg. Væl er sálmasongurin av tí forna slagnum uttan nútímans trummur, slagverk og annað gykl, men hann er væl framborðin og upptikin og í sjálvum sær ein frægd at líða á. Tøkk fái KVF fyri nýggjar upptøkur ,og at tit síðani eisini hava leitað inn um samkomugátt at taka upp. Væl telja morgumlestrar, sálmar og sangir bara heilt fá prosent av saml­aðu sendi­tíðini, harav morgun­ lestrarnir uml. 1,5 % íroknað endur­sending, men tað er væl farið til tey mongu áhug­ aðu, sum fegin ella tvungin gjalda fyri eisini alla hina sendi­flatuna í ÚF. Morgumlestrar hava higar­til verið góð, føroysk sið­venja í ÚF í yvir hálva øld. P.S.: Tá nýggjur DR-stjóri tók við farna heyst, segði daman seg sum mest vilja savna donsku tjóðina gjøgnum danska kringvarpið. Sjálvur meti eg, at ÚF eisini við sínum morgumlestrum, andaktum, sálmum og sang­ um er við til at savna før­ oy­ingar um hóast alt okk­ urt felags, tí í tí førinum verð­ur neyvan skeitt til sam­komutilknýti, men at so mong lurta ella hyggja, óan­sæð hvør borðreiðir og hvussu. Men mín sann um ikki nýggi, danski kring­varps­ stjórin herfyri eisini ætlaði at skerja teirra morgumlestrar, tó fólk staðiliga mótmæltu og harvið kanska fingu stjóran at hugsa seg um av nýggjum. Og fjálgt kendist tað, tá eg snimma í morgum tendraði lurtini, og undansálmurin/ dymbuldagasálmur ljómaði úr ÚF. So varð í ÚF skrúvað niður og prestur at lesa, men gakk, sami sálmur ljómaði framvegis , til eg varnaðist meg eisini hava skrúvað DR2 frá , sum samstundis sendi sín morgumlestur og snøgt sama sálma. Góðar páskir. Komin úr aftur Kringvarpsstýrinum, má tað vera loyvt mær sum vanligur lurtari at fegnast um tað, sum ÚF hóast alt framvegis útinnur lurtarum til gleði og gagns. Nevndin fyri Unga Sjálvstýri Fyri einum mánaða síðani skrivaði Unga Sjálvstýri eitt skriv til fjølmiðlarnar, har vit tóku upp aftur kjakið um, hvørjar umraðfestingar kundu gerast á skúlaøkinum. Vit komu m.a. inná, at danskt á hástig ikki átti at vera ein kravd lærugrein á miðnámsskúlunum, og at vit heldur áttu at raðfest enskt. Síðani hevur nógv verið at sæð og hoyrt til hetta evnið, og tað eru vit í Unga Sjálvstýri sjálvandi sera fegin um. Sum heild kann sigast, at vit hava merkt jaligar aftur­ meldingar. Mótmælið tilmælið Tað kundi væntast at mið­ námsskúla lærarar fóru at mót­mæla tilmælinum sum lands­stýriskvinnan í menta­málum, Helena Dam á Neysta­bø, herfyri fekk, um at gera danskt á hástig um til eina vallærugrein. Lærar­ arnir hava síðani í einum opnum brævi til mentanar­ nevnd løgtingsins víst sína ónøgd. Tá talan er um lærarar á miðnámsskúlum, væntaðu vit einki minni enn, at tað fór at vera væl orðað og gjøgnumhugsað, men mugu vit ásanna, at tað var tað ikki. Undirritaðu lærarar­ nir tykjast at hava púrasta misskilt tilmælið. Lærarirnir leggja í brævinum fram sína søk ímóti tilmælinum, og í síni roynd gera teir fleiri mistøk, nýta í høvuðs­ heitinum einans próvgrundir, sum kunnu sigast at vera beinleiðis “logical fallacies”, og vísa, at teir als ikki hava skilt, hvat tilmælið snýr seg um. Próvgrundirnar halda ikki Sum vit skilja tað, er hetta kjarnan í teirra høvuðs próv­ grund: “..fleiri og fleiri íslendskir ungdómar velja at taka útbúgving í Danmark og øðrum Norðurlondum. Sam­bært heimasíðuni hjá Háskóla Íslands velja 65% av teimum íslendingum, sum ætla at lesa uttanlands, at fara til onnur Norðurlond, og av hesum fara 60% til Danmarkar” .. ”Hvørki ís­ lend­ingar ella føroyingar duga danskt av sær sjálvum, og hvørvur danskt sum lærugrein í føroysku skúl­ unum, fer tað at taka nógv ár at byggja førleikan í donsk­ um uppaftur.” Próvgrundin er ein logiskur skeivleiki á tveir hættir. Fyri tað fyrsta er próvgrundin tað man kallar ein strámaður, tí tey argumentera ímóti eini søk, sum ongin í veru­ leikanum hevur lagt fram. Tey argumentera sum um, at onkur hevur sagt, at vit als ikki skulu undirvísa í donskum. Veruleikin er Overdrivelse fremur ikki altíð forståelsen Aftursvar til lærararnar í donskum, sum mótmæla, at danskt á hástigi kann verða vallærugrein í miðnámsskúlunum. Framhald á næstu síðu