mikudagur 11. mai 2011síða 10

Mikudagur 11. mai 2011 · Nr. 54 10 Sosialurin Finnur Jensen Tað hendi í teimum døgum, at allur heimurin skuldi verða skrivaður í manntal. Í Føroyum hendir tað vænt­andi í heyst. Men tað er ikki vist. Tí fyrst skal eitt lógaruppskot, sum slóðar fyri umfatandi fólka­telj­ing­ini, endaliga sam­ tykkj­ast í løgtinginum. Uppskotið er umstrítt. Meðan meirilutin í Fíggjar­nevnd­ini og tey, sum hava staðið fyri verkætlanini, verja uppskotið, fær tað av grov­fíluni frá bæði fíggj­ar­ nevndar­minni­luta­num og løgtingsumsitingini. Eitt er, at minnilutin metir, at sjálv verkætlanin, sum íalt kostar 11,5 milliónir kró­n­ur, er ov dýr í mun til hennara nyttuvirði. Eitt annað er, at bæði minni­lutin í fíggjarnevndini og ein løgfrøðiligur ráðgevi hjá løgtingsumsitingini eru samd um, at lógaruppskotið stríð­ir við fleiri altjóða sátt­ málar. Orsøkirnar eru fleiri. Umfatandi spurnablað Manntalsætlanin snýr seg í stuttum um at gera eina neyva hagtalslýsing av før­ oyska samfelagnum. Í hesum sam­b­andi er eitt umfatandi spurna­blað gjørt, sum allir før­oy­ingar skulu svara í heyst. Eins og tað sæst í royndar­ kanningini, sum varð gjørd í fjør heyst sum fyrireiking til ta stóru fólkateljingina sein­ni í ár, eru spurningarnir bæði nógvir og ymiskir. Alt frá spurningum um, hvus­su húskið er samansett, til hvat mál, ið tosað verður mest har heima. Alt frá spurningum um mat­ís­k­oyt­ið, sum húsar­hald­ ið hevur útvegað sær, til tal av kømrum í húsunum. Eisini eru eym­ari spurn­ ingar í spurn­ar­blað­num. Til dømis verður spurt, hvussu høg húsaleigan er, hvussu heils­an er í mun til aldurin og um viðkomandi hevur systk­in ella hálvsystkin í útlond­um. Stríðir við grundlógina Í samband við spurnabløðini - sum skulu útvega hagtøl, sum Hagstova Føroya tekur sær av - er ætlanin at senda fólk út at banka á dyr og so­ leið­is syrgja fyri, at hvørt hús­ki og einstaklingur í Før­ oy­um útfyllir spurna­bløðini. Longu her er fyrsta iva­ málið. Tí sambært upp­ skoti­num skulu fólkini – so­nevndu teljararnir – fáa heim­ild til ein serligan ”rætt at koma á gátt í hús hjá privatum og onnur støð, har fólk búgva og uppihalda sær”, sum tikið verður til í upp­skotinum. - Tey fáa rætt til at tram­ pa inn á gólvið hjá fólki. Sjálvt ikki løgreglan hevur ta heimildina, sigur Jørgen Nicla­sen úr Fólkaflokkinum, sum er harðliga ímóti æt­lan­ ini. Fólkafloksformaðurin, sum eftir at hava umrøtt upp­skotið í fíggjarnevndini mæl­ir frá at samtykkja upp­skotið saman við Bill Justinus­sen, vísir á, at upp­ skot­ið í hesum føri stríðir við § 72 í grundlógini, sum sigur, at ”boligen er ukrænkelig”. Og tað er ikki bara Jørgen Nicla­sen og Bill Justinussen, ið halda, at uppskotið stríðir við grundlógina. Tað ger Birita Lud­víks­ dótt­ir, løgfrøðiligur ráðgevi hjá løgtingsumsitingini, ei­ si­ni. ”Sambært § 72 í grund­lóg­ ini er bústaðurin frið­halg­ að­ur... ein og hvør eigur tí at hava rætt til at nokta, at ein myndugleikapersónur kem­ur inn í hús sítt,” skrivar Birita Ludvíksdóttir millum ann­að í einum notati, sum er hjálagt álitinum, sum Fíggj­ ar­nevndin hevur skrivað um upp­skotið. Notatið hjá løgfrøðiliga ráð­gevanum er ein lang upp­rems­an av óhepnum orðing­um og feilum, sum stan­da í uppskotinum, sum meiri­lutin í Fíggjarnevndini annars mælir til at samtykka. Einki at óttast Men hvørki Jørgen Niclasen ella Birita Ludvíksdóttir nýt­ ast at óttast fyri at fáa óbod­ nan gest á dyr í heyst. Tað lovar Øssur Winther­ eig, sum er kunningarráðgevi fyri verkætlanini Manntal. - Tað, at teljari kann koma á gátt, merkir, at hann kann koma til dyrnar, banka uppá og siga ørindini, sum eru at heinta spurnarblað og kan­ na, at spurningarnir eru svar­a­ðir. Teljarin hevur tó ong­an rætt at tvinga seg inn í heimið hjá fólki ímóti teirra vilja. Um fólk ikki sjálvi bjóða teljara­num innum, avgreiðir teljar­in ørindini í hurðini, duri­num ella gongini, sigur Øss­ur Winthereig, sum vísir á, at tað ongantíð hevur verið æt­la­nin at ganga ímóti § 72 í grund­lógini. Kunningarráðgevin hjá Manntali lovar sam­stund­is, at fólkini, sum banka uppá, eru sína upp­gáva vaksin. Hann vísir í hesum saman­ hangi til viðmerk­ing­ar­nar í lógar­upp­skoti­num sum siga, at ”teljararnir skulu - um­framt at vera myndugir - eisini vera egnaðir til ar­ beið­ið. Hetta merkir eitt nú, at tey, sum verða sett í starv, skulu vera álítandi, skil­ja týdningin av trúnaði, skil­ ja markið millum at koma á gátt og rættin hjá ein­stak­ lingi­num í egnum bústaði.” Fáa bót fyri ikki at svara Fyri at umfatandi fólka­telj­ ing­in skal geva nakra mein­ ing, er neyðugt, at øll eru við. Tí er neyðugt at lóggeva, at øll hava skyldu at svara teir mest grundleggjandi spurn­ ing­ar­nar í spurnablaðnum. Jørgen Niclasen skilir væl sjónarmiðið. Men hann er alt annað enn fegin um orð­ing­ ina í uppskotinum, har lagt verður upp til, at tey, sum nokta at svara, kunnu rev­s­ ast við bót. Tingmaðurin úr Fólka­ flokki­num heldur – eins og Bill Justinussen - tað vera óneyðugt at gera so álvars­lig inntriv í privatlívið hjá ein­ staka borgaranum í Før­oy­ um, at ein verður revs­að­ur við bót, um ein av ein­hvørj­ ari orsøk ikki ynskir at svara einum spurningi í spurn­ar­ blað­num. Teir báðir, sum saman mynda minnilutin fíggjar­ nevndini í hesum máli, halda, at uppskotið í hesum føri stríðir við artikul 8 í evro­ pe­iska mannarættinda­sátt­ mála­num, sum m.a. sigur, at einhvør hevur ”rætt til virð­ ing fyri sínum privatlívi og familju­lívi.” Í sáttmálanum stend­ur víðari, at almenni myndug­ leik­in einans kann gera inn­ triv í henda rættin í heilt ser­lig­um førum, tað veri seg ”fyri at tryggja tjóðina, al­menna tryggleikan ella fíggjar­ligu vælferðina í landinum, at fyrbyrgja órógv ella brotsverk ella at verja heilsu­na ella siðastandin ella at verja rættindi og frælsi hjá øðr­um”. Løgfrøðiligi ser­frøð­ing­ urin úr løgtingsumsitingini er samd við minnilutanum í fíggjarnevndini um, at áset­ ing­in um revsing kann vera í stríð við evropeiska manna­ rættindasáttmálan, og hon held­ur ikki, at nakað talar fyri, at inntrivið kann rætt­ vís­gerast. ”Tað er ilt at fáa eyga á, at tað er “neyðugt í einum dem­o­kratiskum samfelag” at álegg­ja einum privatpersóni bót, um hann av onkrari or­ søk ikki ynskir at svara ávís­ um spurningum í spurn­ar­ blað­num. Ásetingin kann vera í stríð við § 8 í europe­ iska mannarættinda­sátt­mál­ a­num,” skrivar Birita Lud­ víks­dóttir í notatinum. Hon mælir tí til at strika tann partin í uppskotinum, sum snýr seg um at revsa við bót. Í lagi at revsa Kunningarráðgevin hjá Mann­tali er ikki samdur við løgfrøðiliga ráðgevan á løgtingsskrivstovuni ella minni­lutanum í fíggj­ar­ nevnd­ini um, at tað er skeivt at revsa tey, sum ikki vilja svara spurnablaðnum. - Av royndum veit man, at tað ikki letur seg gera at fáa øll at svara, um tað verður sjálv­boðið fyri borgarar at svara. Tí er tað mett neyðugt at áleggja fólki at svara spurn­ing­unum, sigur Øssur Winther­eig. Hann metir - í mun til løg­ frøði­liga ráðgevan – at inn­ triv­ið er forsvarligt. Hevur tú hálvsystkin í útlondum? MANNTAL Uppskotið um manntal, sum Løgtingið tekur støðu til í hesum døgum, er í stríð við bæði altjóða sáttmálar og grundlógina, metir minnilutin í fíggjarnevndini, sum fær stuðul frá løgfrøðisligum ráðgeva. Meirilutin í fíggjarnevndini og kunningarráðgevin hjá teimum, sum hava staðið fyri verkætlanini, vísa skuldsetingunum aftur