mikudagur 25. mai 2011síða 8

Mikudagur 25. mai 2011 · Nr. 60 8 Sosialurin Uni Holm Johannesen Skal forboð setast ungum undir 18 ár at taka sól? Krabbameinsfelagið hev­ ur ongan hug at meta um fíggj­arligu vansarnar, tá spurn­ingurin skal svarast. Jákup N. Olsen, formaður, tekur í øllum førum ikki atlit til, at fólk missa inntøkur. – Solarium økir fleir­falt um vandan fyri krabba­ meini í húðini og móður­ merkja­krabba. Ung fólk hava serliga viðkvæma húð, og tannáringar eru í størri vanda enn eldri at fáa krabba­mein av solarium. Krabba­meins­felagið mælir greitt til at banna teimum undir 18 ár at taka sól, sigur Jákup N. Olsen. Uppskotið hjá Bergtóru Høgnadóttir Joensen, Tjóð­ veldi, at banna ungum undir 18 ár at brúka solarium, fall undir aðru viðgerð í løg­ tinginum fyri tveimum vik­ um síðani. Tingkvinnan ætl­ ar, at frameftir verða bara sólmiðstøðir, sum eru undir eftirliti. Ung fólk noyð­ ast at vísa prógv fyri eftir­ litis­fólkunum, sum eru á staðnum. Tá er lætt og einfalt at syrgja fyri, at eingin brýt­ur lógina. Samfullir ting­limir, sum tóku orðið undir orðaskiftinum, tóku undir við, at tiltøk skulu setast í verk fyri at minka um nýtsluna av solarium. Undirtøka var hinvegin ikki fyri at seta forboð. Meirilutin í Trivnaðarnevndini mælti frá at samtykkja uppskotið. Grundgevingarnar vóru, at sólmiðstøðirnar hava ongan møguleika at bera seg fíggjar­ liga, um tær skulu vera mann­ aðar. Tað verður ov trupult at fáa endarnar at røkka saman. Úrslitið er, at flestu sólmiðstøðirnar noyðast at snara lykilin um. Eingin veit, hvør skal hava eftirlitið við sólmiðstøðunum, og hvussu reglurnar verða hand­ hevjaðar. Vit skilja ikki niður­støð­ una, sigur formaðurin í Krabba­meinsfelagnum. – Heilsan hjá fólki skal raðfestast fram um pengar. Annað er óhoyrt. Tað er bein­leiðis lívshættisligt at taka sól, serliga hjá ungum fólki. Krabbameinsfelagið fer ikki at taka lut í einum orða­skiftinum um, hvussu sól­miðstøðirnar skulu bera seg. Tað er uppgávan hjá løgtinginum at finna eina loysn. Vit heita bara staðiliga á, at forboð skal setast teim­ um, sum eru undir 18 ár, sigur Jákup N. Olsen, formaður í Krabbameinsfelagnum. Sammetir við royking John Johannessen, lands­ stýrismaður í heilsumálum, segði við Sosialin í síðstu viku, at honum dámar betur upplýsing enn forboð. Hann segði, at forboð kunnu tykjast møðandi. Borgarnir skulu ikki altíð kenna hendan peikifingurin frá almennu skipanini. Gallup upplýsti í kanning í september í fjør, at nýtslan av solarium var munandi minni í 2010 enn í 2007. Bólkurin av teimum 15 til 24 ára gomlu, sum brúka solarium, er meira enn hálveraður seinastu trý árini. Úr 47 prosentum niður í 21 prosent. Tað er einki eftirlit við føroysku sólsmiðstøðunum. Tað er sostatt einki eftirlit við, um sólrørini eru ov sterk, ella um trygdin er í lagi. Tað eru ongar mannareglur at reka eina sólmiðstøð í Før­ oyum. – Tað skal almenna skip­ anin kanna nærri, segði John Johannessen, tá Sosialurin tók málið til umrøðu í síðstu viku. IARC, granskingardepilin fyri krabbamein, hevur bólk­ að solarium í hægsta vanda­ bólkin saman við asbest, sigarettum og arsenik. Jákup N. Olsen heldur, at tá tú skal vera 18 ár fyri at keypa sigarettir, skal tú eisini vera 18 ár fyri at taka sól. – Tað samsvarar ikki, sigur formaður í Krabba­ meins­felagnum. Hann legg­ur afturat, at tað ræður fram­ haldandi um at upplýsa um vandan við at brúka solar­ ium. Heilsuna fram um pengarnar – annað er óhoyrt! Kanningar vísa, at ein mánaðarlig vitjan í solarium økir um vandan at fáa krabbamein tvær til tríggjar ferðir. Krabbameinsfelagið skilir ikki niðurstøðuna í løgtinginum, at forboð kann ikki setast ungum at taka sól, tí avleiðingin er, at sólmiðstøðir noyðast at snara lykilin um Mýtur um sól og solarium  Eitt solarium er eitt tól, ið sendir ultraviolettar strál­ur. Tað verður bæði kallað krabbameins-grill og krabba­ meinskuvøsa – kanska tú sjálv/ur kennir fleiri heiti. Felags fyri hesi heiti er, at tey seta sjóneykuna á nakað týdningarmikið, tá vit tosa um solariu. Nevniliga vandan at fáa krabbamein. Um tú nýtir tær kunstigu strálurnar er vandin fyri at fáa móðurmerkjakrabbamein 55  % størri, enn um tú heldur teg frá solariunum. Danskar kanningar vísa, at tann bólkurin, ið tekur mest solarium eru 15-17 ára gamlar gentur. Tað er einamest fyri at gerast brúnar, at tær taka sól, men eisini av øðrum orsøkum. Mangar halda, at tað sær sunt út, at tað virkar avslappandi og at tær gerast í betri lag, skrivar Krabbameinsfelagið á sínari heimasíðu. RANGT Tað er sunt at vera sólbrend. Tú verður ikki skáldað/ur í solarium. Tú sært sunn út av ganga í solarium. Tað er skilagott at venja húðina við sól við at ganga í solarium, áðrenn eina sólferiu. Eg fái D-vitamin av at ganga í solarium. Eg noyðist at verða skáldað fyri at gerast sólbrún. Eg fái ikki krabbamein í húðina av at ganga í solarium. RÆTT Nei. Tá húðin er sólbrend, er tað tekin um, at húðin roynir at verja seg móti skaðum frá sterku UV-strálunum – ikki eitt tekin um góða heilsu. Tú kanst gerast eins og sól­skáldað í solarium sum í veru­ligu sólini. Í roynd og veru  eru strálurnar frá solar­ium ofta nógv sterkari enn summarsólin, sum helst er orsøkin til, at mong verða skáldað og fáa skaðar av solariumvitjan. Nei. Tú fært gulliga húð, og fær sum frá líður rukkur og pig­mentbroytingar av at ganga í solarium. Nei. Hinvegin gevur hetta falskan tryggleika. Gransk­ ing vísur, at hetta gevur avmarkaða verju, sum svarar til sólfaktor 2-4. Nei. Tað er ikki vist. Eing­ in standardur er fyri sam- an­seting av UV-stráling í solarium. Tí er ilt at siga, um eitt solarium gevur D-vita­min. Hinvegin kanst tú vera vís í øktum vanda fyri krabbameini í húðini. Tí verður mælt til, at tú fært D-vitaminir við skilagóðari solatferð, góðum kosti og vitaminpillum. Nei. At vera sólbrend ella bara reyð er tekin um, at tín húð hevur fingið skaða av UV-stráling frá sól og solar­ ium. Ein spakulig brúnk­ing, uttan at tú gerst reyð/ur, er besta verjan móti skaða. Tess fleiri ferðir tú er sól­ skáldað, tess størri vanda ert tú fyri at fáa krabbamein seinni í lívinum. Tað eru UV-strálur frá sólini og solarium, sum er mest vanliga orsøkin til húð- og móðurmerkjakrabbamein. Kanningar visa, at ein mán­ aðarlig vitjan í solarium økir um vanda at fáa krabbamein 2-3 ferðir. kelda: www.cancer.dk. Krabbameinsfelagið hevur týtt til føroyskt. Modellmynd: Jens Kristian Vang