mikudagur 25. mai 2011síða 14

Mikudagur 25. mai 2011 · Nr. 60 14 Sosialurin Miðvikan Eg kendi Teddy Kollek eitt sindur. Kennskapurin byrjaði í 2002, tá ið Johan Niclasen doyði. Hann var bygdaráðsformaður í Hesti í heili 28 ár og var ísraelsvinur um ein háls. Johan hevði samband við Teddy Kollek, sum eisini hjálpti honum at fáa læknaviðgerð í Ísrael. FF-blaðið boðaði Teddy Kollek frá, tá Johan Niclasen var deyður. Hetta skapti samskifti við Teddy. Hann fekk javnan tilfar og eisini gávur úr Føroyum, sum hann virðis­ metti. Í hesum brævaskifti segði hann seg fegnan vilja vitja Føroyar, men at aldurin forðaði hesum. Í samband við eina vitjan í Ísrael í oktober 2006 var eg eisini inni á gólvinum hjá Kollek. Hetta var ein serstakur heiður. Men tá var hann veikur og doyði longu í januar 2007. Hann fekk tá eina statsjarðarferð. Eysturríkari føddur í Budapest Teddy Kollek var føddur tann 27. mai 1911 nærindis Budapest í Ungarn. Foreldrini vóru úr Eysturríki, men pápin starvaðist eitt skifti í Ungarn. Seinni flutti familjan aftur til Wien, har Kollek seinni gjørdist heiðurs­ borgari. Teddy gjørdist á ungum árum zion­ist­ur um ein háls. Eisini var hann íðin sosialistur, eins og nógvir av ísraelsku undan­gongu­monn­un­ um.. Hvussu snúðin Teddy var, vísti hann longu í 1934. Tá sníkti hann seg inn í nasistiska Týskland og fekk hann bjargað úr landinum eitt barn hjá eini jødiskari familju, sum hevði verið noydd at rýma úr Týsklandi til Eysturríki uttan at fáa barnið við sær. Í tríatiárunum merktist ein økjandi antisemitisma í Miðeuropa, og Teddy gjørdi av at búseta seg í Palestina Í 1934 flutti Teddy Kollek til Palestina, har hann var við til at stovna eina kibbutz við Genesa­ret­ vatnið. Tamar kom aftan á honum, og tey giftust í 1937. Fekk Eichmann at bjarga jødum Longu í 1938 varð Teddy sendur til Europa at arbeiða fyri jødiskum áhugamálum. Tá kundu jødar fram­ vegis fáa loyvi at fara úr økjum, har nasistarnir høvdu valdið. Í sínum royndum í 1938 at fáa jødar út úr tí tá nasistiska Eystu­r­ ríki, fundaðist Teddy eisini við Adolf Eichmann um at loyva ung­dómum at flyta av landinum. Teddy segði Eichmann at vera høvisk­an, og tað gekk ikki long tíð til Eichmann gav hetta loyvi. Mett verður, at Teddy var við til at bjarga 3.000 jødum frá nærum tí vissa deyða. Teirra næsta samband var, at í 1961 hevði Teddy sum aðalstjóri hjá Ben Gurion ábyrgdina av at skipa fyri rættarmálinum ímóti Eich­ mann í Jerusalem. Hetta endaði við, at Eichmann varð deyðadømdur. Tað var ikki fyrr enn í 1942, at Teddy Kollek í jødiskum ørindum í Turkalandi á fyrsta sinni frætti um hóptýningina av jødum. Hetta var sjálvsagt ein hvøkkur, og Teddy skilti ikki, at teir sameindu ikki bumbaðu jarnbreytalinjurnar til týningarlegurnar. Hetta styrkti Teddy í ásannanina av, at jødar máttu fáa teirra egna heimland, har teir kundu liva í friði og náðum. Í 1943 kemur Teddy heim aftur til Palestina. Beint eftir, at kríggið var av, fór hann aftur til Europa, har framtíðin hjá jødunum skuldi skipast. Tá var tað, at "ólógliga" innflytingin av jødum til Palestina tók dik á seg. Staturin Ísrael verður fyrireikaður Í 1947 verður Teddy av Ben Gurion sendur til USA, og her upplivir hann, at ST í 1947 samtykkir, at ein jødiskur statur skal setast á stovn. Hetta setti ikki smávegis krøv til nýggju leiðsluna, sum skuldi taka yvir. Eitt tað týdningarmesta var at fáa vápn, so nýggja landið kundi verja seg. Teir vistu, at hesum kom at verða tørvur á. Teddy fekk hetta sum eina uppgávu. Vápnini skuldu ikki bert keypast, tey skuldu eisini gjaldast. Her var tað uppgávan hjá Teddy at seta seg í samband við jødiskar pengamenn at fáa stuðul. Við teim­ um evnum, sum Teddy hevði, eydn­ aðist hetta eisini. Síðani skuldu vápnini fáast upp á pláss til tíðina heima í Ísrael. Staturin Ísrael varð stovnaður 14. mai 1948, og dagin eftir løgdu arabarar á. Men so væl varð fyri­ skipað, at Ísrael kundi verja borg. Næsti maður hjá David Ben Gurion Í 1952 verður Teddy, sum tá var sendimaður í USA, boðsendur av David Ben Gurion, at koma heim at gerast aðalstjóri í ísraelska for­ sætismálaráðnum. Hann sat í hes­ um starvi inntil 1964. Hann bleiv tískil næsti maður hjá David Ben Teddy Kollek 100 ár: Borgmeistarin í Jerusalem sam­ skifti við Eichmann og Johan í Hesti Fríggjadagin 27. mai eru liðin 100 ár síðan fyrrverandi borgmeistarin í Jerusalem Teddy Kollek varð føddur. Hann hevði eisini samband til Føroyar. Tí fara vit hesa ferð at greiða frá Kollek og konu hansara Tamar Mynd av Jerusalem inni hjá Tamar Kollek Teddy Kollekt í miðjuni saman við David Ben Gurion tv og Moshe Dayan, allir stórmenni í Ísrael. F.v. Teddy, Tamar, forseti Ísraels Chaim Herzog og kona hansara, og Abba Eban, kendur sum ísraelskur uttanríkisráðharri í mong ár, saman við konuni.