fríggjadagur 27. mai 2011síða 14

Mikudagur 25. mai 2011 · Nr. 60 14 Sosialurin KjakKjak Sjúrður Skaale Revolutiónin og felagsnevnarin Persónsstríð kveikir altíð áhuga hjá journalistum. Tí var tað sum at festa í krút tá eg herfyri, í einum ill­sinnisglepsi á netinum, kallaði Høgna Hoydal "óluksáliga frek­an". Miðlarnir ringdu straks at frætta meira. Journalistarnir hava gjørt lítið við at fortelja fólki, hvat stend­ur í uppskotinum til hesa góðu stjórn­ arskipan. At eg læt áður­nevnda lýs­ingarorð gleppa frá mær, hevði størri áhuga... Men pressan setir dags­skránna - og eg skal her fyrst greiða frá tí, sum búði undir gleps­inum: Løkke til Føroya Á heysti 2008 setti løgtingið eina nevnd at gera uppskotið til stjórn­ arskipan klárt at leggja fyri tingið. Poul Michel­sen bleiv formaður, eg bleiv næstformaður - og í februar 2010 var arbeiðið liðugt. Semja var um tað mesta, men uppskotið varð sjálvsagt ikki endaliga forseglað. Nevnd­in kundi jú ikki binda Løg­tingið niður. Í august fleyg Lars Løkke Ras­ mussen til Føroya við einum løg­ frøðiligum notati sum segði, at upp­skotið var ólógligt. Eg helt ikki forsætisráð­harran hava nakran rætt til at intervenera á hendan hátt, og tað førdi eg fram á fundi við Løkke, í lesarabrøvum, í sjónvarpi, í útvarpi og á tingi. Hetta skuldi vera ein føroysk semja - tað skuldi ikki dikterast úr Danmark. Fleiri onnur, sum dugdu betur enn eg, gjørdu sítt. Og tað eydn­að­ ist. Í heyst varð ein nýggj nevnd sett, sum skuldi gera uppskotið púra liðugt. Hans Pauli Strøm bleiv formaður, eg bleiv aftur næst­ formaður - og limirnir kunnu vátta, at danska notatið onga ávirkan fekk á arbeiðið. Tað kom aldrin á borðið í nýggju nevndini. Ein onnur versión Men í frágreiðing síni til floks­tingið í mars segði formaður Tjóðveldisins, at meirilutin í nevndini tóktist vilja "laga seg til krøvini, sum danski for­ sætis­ráðharrin, løgmaður og onn­ur settu fram síðsta summ­ar". Hetta samsvaraði ikki við veruleikan, og tað var eyðsæð, at tað kundi skaða viðgerðina av málinum. Tí svaraði eg soleiðis í innanhýsis brævi til flokkin 7. apríl: "Hetta er ikki rætt. Sannleikin er, at tað eru vit - Tjóðveldi - sum virka fyri fatanini hjá donsku stjórnini við at ganga ímóti hesum upp­skotinum, og harvið kanska forkoma tí. Tí tað, sum tá stendur eftir, er tað, sum vit hava í dag: Onga greiða før­oyska støðu at seta upp ímóti eini ógvuliga greiðari dansk­ ari støðu. Og tann støðan stendur í uppritinum hjá løg­málaráðnum, sum Løkke í fjør fleyg til Føroya at leggja fram." Aftur og aftur Tá uppskotið varð lagt fram á ting 3. mai og almenna um­røðan skuldi byrja, segði Høgni við sjónvarpið, at broytingar vóru gjørdar sam­ bært krøv­um úr Danmark, og at "vit høvdu eina semju, og hon bleiv syndrað av uttanhýsis uppí­ blanding." Eg svaraði soleiðis í lesara­ brævi dagin eftir: "Til ber at lesa tað notatið (hjá donsku stjórnini) og samanbera tað við uppskotið til stjórnar­skip­an. Tá sæst skjótt, at eisini pá­standurin um, at uppskotið byggir á donsk krøv, er skeiv­ur." Tá uppskotið var til við­gerðar á tingi 9. mai, segði Høgni aftur, at ein endalig semja frá februar í fjør var brot­in. Eg svaraði við at lesa úr skrivin­ um, sum nevndin læt tinginum í februar í fjør. Har stóð, at uppskotið varð lagt fram til "til viðgerðar" og at "Tað hevur eydnast at fáa semju í nevndini um so at siga allar greinarnar í lógini. Hóast nevndin legg­ur eitt felags uppskot fram, eru nevndarlimir, sum í ting­við­gerðini vilja gera vart við serstøðu í ávísum greinum." Høgni hevði sjálvur sett sítt navn undir hetta skrivið. Men í útvarpinum dagin eftir segði hann enn einaferð, at "fyri einum ári síðani var full semja, og síðani er tann semjan brotin". Og hetta skuldi vera gjørt "eftir trýsti frá donsku stjórnini". Tá var tað, at eg leyp framav, og kallaði hann "óluksáliga frekan". Tað var ikki eitt serliga elegant lýsingarorð at brúka, og tað skuldi eg ikki havt gjørt. Men tað er irriterandi aftur og aftur at hoyra, at tú hevur gjørt júst tað øvuta av tí, sum tú hevur gjørt. Skeiv mynd Hetta arbeiðið hevur havt til enda­ máls at finna ein felags­nevnara, sum kann vera okk­ara politiska grundarlag. Men ávísir partar hava, nú móti endanum, roynt at kynda uppundir partapolitiska polari­sering í staðin. Ein mynd er málað sum sigur, at með­an nøkur hava brotið eina avtalu tí tey eru hoknað undir donsk­um trýsti, so eru onnur, sum standa stinn. Men henda mynd hevur ongan botn í tí, sum veruliga er hent. Hinvegin hevur hon skuggað fyri substansin í málinum, og skatt viðgerðina. Hvat fór út? Tað, sum sagt verður at danska stjórnin hevur trýst okkum til, eru nakrar broytingar í formælinum til lógina. Hesin setningurin er farin út: "Landsins egnu lógir eru einans tær, sum gjørdar eru á rættan hátt í landinum sjálv­um eftir fólksins vilja". Hetta ljóðar gott. Men veru­leikin er, at nógvar av okkara lógum IKKI eru gjørdar í Føroyum. Tí er ógreitt hvat hevði hent, um hetta varð sam­tykt. Høvdu allar tær lógir, sum ikki eru gjørdar í Før­oy­um, mist sítt rættargildi? Ella skuldu tær verið verandi í gildi, og stjórnarskipanin staðið eftir sum ein lóg, sum ikki skal takast í álvara? Hetta er eisini farið út: "Allar lógir og siðvenjur skulu virða hesa stjórnarskipan. Eingin lóg ella siðvenja má tí vera hildin at hava gildi, bara tí hon er eldri enn henda skipan ella hevur virkað í langa tíð." Lesarin kann sjálvur meta um, hvussu hetta skal skiljast, og hvør avleiðingin hevði verið, um tað varð sett í verk. Meirilutin í nevndini stað­festi ið hvussu er, at hesir setningar ikki lýstu okkara politiska felagsnevnara. Og okkara uppgáva var at finna eina breiða semju, sum kann skapa stabilitet. Uppgávan var ikki at fremja eina revolutión. Tí varð tað tikið út. Orsøkin var IKKI, at Løkke kravdi tað. Or­søkin var, at tað skapti iva og ótryggleika og syndraði nevnd­ina. Felagsnevnarin var ikki revolu­ tiónin. Og hvat kom inn? Við 8 atkvøðum av 11 kom hesin setningur inn í formælið í staðin: "Stjórnarskipanin virð­ir teir stjórn­arrættarligu sátt­málar og avtalur, sum eru í gildi, tá hon verður sett í verk, men staðfestir, at føroyskir myndugleikar hava fullan rætt til at siga hesar upp og taka við málsræðinum. Eingin lóg ella sáttmáli kann setast í gildi fyri Føroyar uttan Løgtingsins samtykki.” Hetta er jú nógv greiðari. At tað skal vera eitt afturstig - ella ein "undirskipan" - dugi eg als ikki at síggja. Vit virða jú galdandi sáttmálar sum er. Her staðfesta vit bara, at vit hava rætt at siga teir upp - og at einki kann setast í gildi fyri Føroyar uttan okkara samtykki. Hetta er ein semja við góð­ari javnvág: Sambandssíðan fær stað­fest, Ein politiskur flokkur er ikki sítt egna endamál. Hann er bara eitt amboð. Gongur tín flokkur ímóti tí, sum tú held­ur vera rætt, mást tú velja flokkin frá. Tí kundi ósemj­ an í Tjóð­veld­in­um um stjórn­ar­skipanina bara enda á ein hátt, tíverri Hóast avgerðin er trupul, eri eg púra sannførdur um, at mín avgerð er røtt. Ein politiskur flokkur má aldrin gerast eitt endamál í sær sjálvum. Men ávísir partar hava, nú móti endanum, roynt at kynda uppundir partapolitiska polari­ sering í staðin. Ein mynd er málað sum sigur, at með­an nøkur hava brotið eina avtalu tí tey eru hoknað undir donsk­um trýsti, so eru onnur, sum standa stinn.