mikudagur 1. juni 2011síða 21

21 Mikudagur 1. juni 2011 · Nr. 63 Sosialurin dag hýsa matstovuni Áarstovu. Tey vóru í nógv ár »hotellið í Havn«, og har búðu nógv fremmandafólk, bæði útlendingar og fólk av bygd, sum vóru ørindi í Havn. 9. Nýggjastova Hinumegin Gongina er Nýggjastova. Tey vóru sorinskrivarahús. Har varð Bente Christe Broberg, van­ liga kallað Beinta, fødd í 1667. Hon er fyrimyndin til Barbaru í skald­ søguni hjá Jørgen Frants Jacob­ sen. Ein annar kendur persónur úr Nýggjustovu er V. U. Hammers­ haimb, presturin, sum skapti før­oyska skrivtmálið. Hann var føddur á Steigargarði í Sandavági í 1819. Pápin, sum var løgmaður, doyði stutt eftir, og mamman flutti tá til Havnar til mammu sína í Nýggjustovu, sum soleiðis gjørd­ist barnaheimið hjá V. U. Hammers­ haimb. 10. Fútastova Yvir av Nýggjustovu er Fútastova – ið, sum navnið sigur var fútahús. Og nú vit nevndu V. U. Hammershaimb, so búði navnin og abbin hjá honum í faðirætt, V. U. Hammershaimb, fúti, har. Pápi hansara, Jørgen Frants Hammershaimb, var eis­ini fúti og var tann fyrsti av Hamm­ ershaimbættini í Føroyum - hann kom til Føroyas um fúti í 1723. Fúta­ stova hýsir í dag íslendsku sendi­ stovuni í Føroyum. 11. Nólsoyarstova Sunnan fyri Nýggjustovu er Nóls­ oyarstova, sum var handils­for­ valtarahús. Navnið hevur hon frá Jákup Nolsøe, beiggja Nólsoyarpáls, sum var handilsforvaltari í Havn. Í dag hevur Føroya Reiðarafelag sínar skrivstovur í Nólsoyarstovu. 12. Bókhandil Hjá bókabindaranum ella gamli Bókahandil, kallast svørtu húsini eitt sindur longri niðri í Gongini. Her byrjaði Hans Niclái Jacobsen, bókbindari sítt virksemi, sum mentist til H. N. Jacobsens bók­ handil, sum í 1917 flutti niðan í gamla Realskúlan á Vaglinum, har hann er enn tann dag í dag. 13. Sjóvinnubankin – Trygd Har sum tryggingarfelagið Trygd heldur til í dag stóðu átta hús á rað. Tey vóru øll tikin niður, tá Sjóvinnubankin varð bygdur tíðliga í tríatiárunum. 14. Gamla tingstovan Niðari og eldri parturin av bygning­ inum, sum nú hýsir Trygd, er gamla tingstovan. Áðrenn løgtingið varð niðurlagt í 1816 helt løgtingið til her, og her var tað eisini fyrstu árini eftir endurreisingina í 1852. Hetta vóru seinni húsini hjá Müller, sýslumanni, og verða húsini tí ofta nevnd Müllershús. 15. Reynagarður Ganga vit longur út á Reyn koma vit til Prestagarðin, nevndur Reyna­garður. Hann er bygdur um­leið 1630 í fýra lonum rundan um eitt steinsett tún. Vesturlonin, sum er nýístandsett, er gjørd eftir donskum bindingsverksniði, Suður­lonin er gjørd í føroyskum stavsniði við samlingum, sum vísa, at hon neyvan er yngri enn frá 1600-talinum. 16. Fútahúsini Yvir av prestagarðinum eru Fúta­ húsini. Tey hýstu fútanum seinni í tíðini, enn Fútastova niðri í Gong­ ini. Rasmus Effersøe (1857-1916), landbúnaðarfrøðingur, yrkjari og politikar, búði í Fútahúsunum. 17. Kirkjugarðurin Sunnan fyri Fútahúsini er gamli kirkjugarðurin. Í kirkjugarðinum stóð gamla kirkjan á Reyni, sum varð tikin niður, eftir at Havnar Kirkja varð bygd í 1788. 18. Munkastova Sunnan fyri kirkjugarðin sæst Munka­stova. Hon stendur mill­um Leigubúðina og Skibsteds pakk­ hús. Hildið verður, at hon er úr mið­øldini. Teir tjúkku dupultu múrarnir eru gjørdir út steini og skilpi, ein byggiháttur, sum líkist tí frá miðaldarbygningunum í Kirkju­bø. Bygningurin slapp undan eldinum í 1673, men timburið er helst endurnýggjað umleið ár 1700. 19. Leigubúðin Eystan fyri Mungastovuna er Leigu­búðin. Har vóru goymdar inntøkur kongs, sum goldnar vóru í naturalium. Tað er óvist, hvussu gamal bygningurin er, men hann er ein av teimum, sum slapp undan eldinum í 1673. Timburið er heilt endurnýggjað umleið ár 1700. 20. Portugálið Hinu megin vegin er Portugálið. Hesi hús eru bygd í 1693 Bygningurin var nýttur til vaktarhús við varðhaldi í kjallaranum - navnið er ein for­ brongling av Corps de Garde. Høgt inn í veggin sæst tað krýnda monogrammið hjá Chr. V, árstalið 1693 og navnið hjá Frederik von Gabel 21. Sjóbúðin og Vektarbúðin Nýggju bygningarnir hjá lands­stýr­ inum úti í Tinganesi eru Sjóbúðin og Vektarbúðin. Hesi hús hýstu í sínari tíð kongiliga einahandlinum, men seinni hava tey verið nýtt til annað virksemi. Húsini brunnu í grund í 1950 og vóru endurbygd til landsumsitingina síðst í áttati­ árunum. 22. Skansapakkhhúsið Tann ytsti bygningurin á Tinganesi er Skansapakkhúsi, sum hýsir løg­ manni og umsiting hansara. Hesi hús vórðu bygd umleið 1750 á tí stað, har tað gamla battaríið lá. Hini reyðbrúnu bygningarnir eru allir bygdir aftaná eldin í 1673. Teir hava verið nýttir til bústað og pakkhús, og hýsa teir í dag lands­ fyrisitingini. 23. Stokkastova Svarti bygningurin eystan fyri er Stokkastovan. Hon er bygd aftan á eldin í laftaðum sniði, sum er sera sjálvsamt í Føroyum. Varð áður nýtt sum pakkhús. 24. Tinganes Úti á Tinganesi er tinghellan, har menn hildu ting líka frá land­náms­ tíðini. Nógv merki eru rist í helluna, serliga kent er Sólurið, sum kann vera umleið 500 ára gamal. Nógv onnur merki eru at síggja, og sæst meira um tað í bókini »Spor í Tinganesi« hjá Rolf Guttesen. 25. Vippan Vippan var brúkt til at hiva farm í land í Tinganesi. Eitt modell av vipp­uni – sum vit í dag helst høvdu kallað ein krani – varð bygt til upptøkurnar av filminum um Barbaru í 1996. Tíverri stendur bert ein fóturin uppi í dag. 26. Fram við Eystaru vág Ganga vit inn eftir brúnni fram við Eystaru vág, so síggja vit eina hellu, sum gongur javnt niður á vágna. Henda hella kallast Saðlingahella. Pakkhúsið, sum stendur har, kall­ ast Pakkhúsið á Saðlingahellu. Tað sigst, at í gamlari tíð var ikki land­fast út í Tinganes – og um vatn hevur verið millum Reynið og Tinganes, so hevur tað helst verið uttan fyri Saðlingahellu. Økið innan fyri Saðlingahellu kall­ast annaðhvørt Evensensbrúgv ella Müllersbrúgv. J. P. Evensen, keypmaður átti pakkhúsið – Even­ sens­pakkhús, meðan Müller, sýslu­ maður átti Müllershús – gomlu ting­ stovuna, og brúgvin er nevnd eftir báðum – hvat navnið er rættari, er ilt at meta um. Økið innanfyri, kallaðist undir Kjallara – kemur helst av kjallarunum á teimum átta húsunum, sum stóðu har, sum Sjóvinnubankin bygdi sín bygnin í 1932. 27. Kongabrúgvin Kongabrúgvin, sum í veruleikanum er økið framman fyri bygningin hjá Tryggingarfelagnum Føroyar, fekk navnið frá fyrstu kongavitjan í Føroyum, sum var í 1874. Tað var Kristian 9. kongur, sum saman við Valdemar prinsi vitjaði í Føroyum á veg til 1000 ára haldið fyri landnámið í Íslandi í 1874. Hann vitjaði tá í Føroyum í nakrar dagar, og tað var fyrstu ferð, at kongur vitjaði í Føroyum. Ein serlig brúgv varð gjørd til móttøkuna, og eitt heiðursportur varð reist. Økið fekk síðani heitið Kongabrúgvin.