mikudagur 8. juni 2011síða 22

Mikudagur 8. juni 2011 · Nr. 66 22 Sosialurin Hetta er seinni partur av frásøgnini frá ferðini til Íslands við Norrønu 16.-19. mai. Tað kann sigast, at hóp­ urin á hesum ferðum er heilt ser­ ligur. Hetta eru fyri ein stóran part fólk, sum kenna seg at hava til­knýti til Íslands. Antin hava tey sjálvi havt vinnu í Íslandi ella hava teirra pápar og abbar verið til lands ella við skipum. Tí er hetta fólk, sum umboða eina heila søgu, sum kanska er við at fara í søguna. Hetta merkir eisini, at støð í Íslandi, sum ikki síggja út av nógvum, og sum onnur fara framvið uttan ans, nú hava stóran áhuga, tí her hava føroyingar búleikast. Eitt dømi um hetta er Vattarnes. Her virkaðu serliga leirvíkingar í nógv ár. Heima fortaldu teir um Vattar­nes, og hetta lítla annars ókenda pláss gjørdist ein partur av samleikanum hjá leirvíkingum. Ein teirra, Osmundur Justinus­ sen, var við á ferðini. Hann hevði ikki verið á Vattarnesi fyrr. Men tá ið hann sá nesið, visti hann bein­ anvegin, at hetta var tað. So væl hevur verið innpotað av teimum gomlu í Leirvík. Í fjør varð eisini vitjað á Vattar­ nesi. Tá var tann 89 ára gamli Jón Karl Úlfarson við í ferðini. Hann var sjálvur av Vattarnesi og kendi abbarnar hjá fleiri av leir­ víkingunum, sum tá vóru við. Hesa ferð var hann sjúkur. Men vit hittu aftur bóndan á Vattarnesi, Baldur, sum eins og í fjør flaggaði við Merkinum fyri før­oy­ingunum. Ein av luttakarunum var Jón Eliasen, ættaður úr Leirvík. Pápi hansara Theodor var kendur á Vattarnesi, men serliga var hetta galdandi fyri pápa Theodor, Jóan Petur, sum var á Vattarnesi í væl meira enn 30 ár. Jón fekk eitt serligt minni heim við sær. Í fjøruni lá spælið, sum útróðrarmenninir nýttu. Her fann hann ein krók, sum varð nýttur at draga bátarnar við. Hann var settur í barholið á bátinum, og so varð drigið. Jón fekk loyvi til at taka hendan krókin heim við sum eitt minni, og hann verður framyvir uttan iva at síggja á bátasavninum í Leirvík. Bóndin fekk fleiri bókagávur frá føroyingum, millum annað eitt eintak av 1. bind av Leirvíkar søgu. So Leir­vík verður heldur ikki gloymt á Vattar­nesi. Flogfar uppá prei Í 1933 høvdu leirvíkingar á Vattar­ nesi eitt serligt upplivilsi. Teir vóru ein dagin á útróðri inni á Fá­skrúðs­ fjørðinum, tí tað viðraði ikki at fara til havs. Tá síggja teir á Grana eitt flogfar, og tað lendir tætt við teir. Hetta mundi helst hava verið fyrstu ferð teir sóu eitt flogfar. Leir­ víkingarnir koma í samband við skiparan á flogfarinum og skilja, at tí manglar brennievni. Teir gera flogskiparanum tann beina at fara til lands við honum, so hann kann útvega sær brennievni. Teir føra hann umborð aftur, og tá teir taka avskeð sigur flogskiparin, hvør hann er: Charles Lindbergh, tann fyrsti sum fleyg yvir Atlantshavið! Tá var hann saman við konuni komin úr USA umvegis Grønland. Leiðin gekk síðani til Føroyar, har hann vitjaði á Tvøroyri. Haðani fleyg hann til Keypmannahavnar. Árið fyri í 1932 hevði hann verið úti fyri einum sorgarleiki. Tá var sonur hansara kidnappaður og funnin dripin, aftaná at loysigjald var goldið. Vinurin Jóan Petur Ein serlig ímynd av sambandinum millum Vattarnes og Leirvík er Jóan Petur Eliassen. Á bátasavninum í Leirvík sæst minningarorð, sum eru skrivað um hann og konuna. Tað kann vera ógvuliga hóskandi at endurgeva hesi minngarorð, tí tey vísa eisini ta virðing, sum fólkið á Vattarnesi hevði fyri føroyingum: Fyri nøkrum døgum síðani fekk eg bræv úr Føroyum við tíðindum um, at vinfólk míni har, Jóan Petur Eliassen og Sofía, kona hansara, vóru deyð. Tey vóru javngomul, bæði fødd í apríl mánaði 1880, hon 4. og hann 10. Tey giftust í 1904 og búðu í lítlari útróðrarbygd, Leirvík, øll hjúnaár síni. Hann andaðist 15. desember í fjør (1956) og hon 5. januar í ár (1957). Tey høvdu lokið langt og eydnu­ ríkt dagsverk og notið virðing og góðtokka frá bygdarfólki sínum. Jarðarferð teirra var hátíðarlig, og stór fjøld av leirvíkingum og øðrum vinfólki av bygd fylgdi teimum til gravar. Jóan Petur var mikil íslandsvinur og var betur kendur við íslendingar enn flestu føroyingar. Hann var sjómaður alla ævi sína og fiskaði und­ir Íslandi 36 summur, fyrst sum maður við slupp, tá bert 15 ára gamal, men flestu árini sum for­maður á maskinbáti, sum hann sjálvur átti. Hann hevði tá tilhald í verbúð­ um summarróðurin, oftast á Vattar­ nesi við Reyðarfjørð. Hesi árini fekk hann nógvar vinir og góðar kenningar her á landi. Tí er orsøk at minnast hann í íslendskum blaði. Vit báðir Jóan Petur komu at kenn­ast á vári 1930, tá ið eg gjør­dist bóndi á Vattarnesi. Tað summarið vóru har átta føroyskir útróðrarbátar, og Jóan Petur var formaður á einum teirra. Útsjónd hansara og yvirbragd vaktu áhuga við fyrstu sjón. Høvdingaligur og djarvligur var hann á at líta og handartakið fast. Rørslur hansara vóru beinraknar, og hann steig fast til, herðabreiður og kallmansligur. Ansin var hann altíð, og allir høvdu álit á honum. Hann var sjálv­skriv­ aður ráðgevi og formaður fyri øll­um føroyingum á Nesinum. So veður­ skygdur var hann, at fór hann ikki til útróðrar ein morgun, so loysti eingin frá landi tann dagin. Var við til at samráðast um fiskirættindi Jóan Petur var álitismaður í øllum viðurskiftum. Hvørt orð hansara og lyfti stóð sum í berginum. Einaferð segði hann við meg, tá ið hann kom at gjalda leiguna fyri verbúðina: “Eg havi aldri verið ríkur, men eg haldi, at eg skyldi ongum nakað.” Tá ið seinna heimsstríð brast á góvust føroyingar yvirhøvur við fiskiskapi her við landið, og teir hvurvu heilt av Vattarnesi. Eg saknaði teir nógv, tí eg var væl í øgn við teir allar. Næstu ferð eg hitti Jóan Petur var í Reykjavík. Tá var hann møtt­ ur har sum umboð fyri Føroya Fiskimannafelag saman við øðrum landsmonnum til at samráðast við ríkisstjórnina um veiðirættindi føroyinga her undir landi. Hetta sýnir, at Jóan Petur neyt stórt álit í heimlandi sínum eins og aðrastaðni. Samráðingarmenn hildu til á Hotel Borg í Reykjavík, og har kom eg til teirra nakrar ferðir. Og alla staðni bar Jóan Petur seg væl, hvørt hann var í høll høvdinga ella mill­um út­ róðrarmenn í lítillátnum ver­búðum eysturi á Vattarnesi. Misti sonin til Ægir Ofta høvdu føroyingar, sum eg kom at kenna á Vattarnesi, boðið mær at koma at vitja í Føroyum. Tann ferðin kom leingi í drag til eg var fluttur til Reykjavíkar. Tá helt eg, at summarfrí mín var best hildin, um eg dvaldist í Føroyum hjá góðu kunningum mínum har. Eg fór við Drotningini til Havnar á sumri 1949 og var í Føroyum í 14 dagar. Eg fór so til Leirvíkar, har teir flestu kunningar mínir og vinur mín Jóan Petur búðu. Tað var hann, eg fyrst av øllum vildi vitja. Tíverri var ikki væl statt heima hjá honum. Harmilig vanlukka var hend tá um várið, tá ið sonur Jóan Peturs, Justines, fór fyri borð á útróðri við pápa sínum. Hann var deyður, tá ið hann var fingin aftur. Hann var einans 29 ára gamal, og hann var sárt saknaður av skyldfólki og vinum fyri dugnaskap hansara og dygdir. Mær tykir, at hann hevði staðið foreldrum sínum næst av børnum teirra. Men tó at sorgarskuggi hekk yvir heimbýli Jóan Peturs, var móttøkan Tá ið Charles Lindberg preiaði lorvíkingar á Fáskrúðsfjørðinum Føroyskir útróðrarmenn í Íslandi hava verið úti fyri eitt sindur av hvørjum. Eitt tað mest forvitnisliga var, tá ið teir vóru preiaðir av heimsgitna flogskiparanum Charles Lindberg Miðvikan Jóan Petur Vattarnes