fríggjadagur 10. juni 2011síða 19

19 Fríggjadagur 10. juni 2011 · Nr. 67 Sosialurin Vitan, vinna og vøkstur ganga hond í hond Helena Dam á Neystabø landsstýriskvinna í mentamálum Fróðskaparsetur Føroya, okk­ara fremsti útbúgvingar- og granskingarmiðdepil, setir kós inn í framtíðina Fróðskaparsetrið skipaði fyrr í vikuni fyri ráðstevnu í læraraskúlahøllini við heit­ inum “Menning av Fróð­ skap­ar­setri Føroya”, ið var ætlað øllum ting- og lands­ stýris­fólkum. Á ráð­stevn­uni vóru nógvar áhuga­verdar fram­løgur og fyri­lestrar um útbúgvingar- og gransk­ingar­ virksemi. Kunnað varð eisini um bygnaðarbroytingar, út­ byggingarmøguleikar, nýggj­ an samleika, setan av nýggj­ um rektara v.m. Nógv kundu hugsað sær, at menningin av Setrinum gekk uppaftur skjótari, eis­ ini eg. Men vit eiga at fegn­ ast um, at Setrið seinnu árini hevur fingið væl hægri játtan og nógv fleiri lesandi. Ikki minst fegnast um, at Løgtingið í vikuni gekk umbøn um eykajáttan á møti, sum tryggjar, at tað ber til hjá fleiri at byrja sína útbúgving í Føroyum, eisini í ár. Men sum Herálvur Joen­ sen, formaður í seturs­ stýrinum segði á ráðstevnuni, so tekur tað tíð at vaksa. Tað gerst ikki í einum ella “overnight”. Visjónir og nýggjar útbúgvingar Framløgurnar á ráðstevnuni góva okkum eina greiða ábending um, at vit hava ein visioneran stovn í stórari menning, og at setrið eru við í samstarvi um nógvar spennandi og viðkomandi granskingarerkætlanir, bæði innanlendis og uttanlands. Setrið fær hollan stuðul frá nógvum stovnum og skipanum eitt nú Havstovuni, Søvnum Landsins, sjúkra­ húsverkinum, Gransk­ing­ ar­grunn­inum, Fiska­aling, Heilsu­frøði­ligu Starvs­stov­ uni, Vinnu­frama­grunn­inum, Fiski­vinnu­roynd­um o.ø. Har­ um­framt hevur Fróð­skapar­ setrið gott samstarv við nógv universitet í øðrum londum. Beint nú verða nýggjar út­búgvingar fyrireikaðar inn­an matvøruverkfrøði, sea-food management og fjølmiðlafrøði. Fróð­skapar­ setrið leggur eisini stóran dent á táttin um lívlanga læring. Og á ráðstevnuni greiddu fleiri av deildunum frá møguleikunum fyri eftir­ útbúgving, uppstigan av útbúgvingum, møguleika fyri partíðar- og stakgreinalestri o.a. Endamálið er at taka inn lesandi á hvørjum ári Í 2010 tóku vit lesandi inn á øllum megindeildum á Setrinum, og í ár taka vit les­andi inn á 4 av 5 megin­ deildum. Tað er heilt nýtt, at tað ber til at byrja lestur á hvørjum ári á Setrinum. Endamálið við tí rikna politikkinum seinastu árini er, at okkara hægsti vitanar­ stovnur fer at taka inn lesandi á øllum deildum á hvørjum ári í framtíðini, og at útboðið av útbúgvingum verður al­ samt meiri fjølbroytt – og ikki minst, at vit megna at fylgja við í granskingini. Tað er ein megingtreyt, at øll hægri útbúgving er granskingargrundað. Fjarlestur, samlestur og joint degree Vit hava fyrireikað, hvussu farast kann undir at skipa fjarlestur. Tí heimurin ligg­ ur opin fyri okkum. Møgu­ leikarnir eru óendaligir, um Fróðskaparsetrið verður høvuðsinngongdin til eina holla útbúgving hjá einum vaksandi skara av okkara ungdómi, til eina útbúgving, sum kann verða sett saman av lestri bæði her heima og uttanlands, joint degree. Vit eiga ikki at læsa okk­ um í sjónarmiðnum, at øll skulu fáa sær útbúgving í Føroyum. Tvørturímóti skulu vit lata upp fyri, at so nógv sum møguligt ynskja at fáa sær eina útbúgving, annaðhvørt tað so er her heima, uttanlands ella bæði. Vit skulu gera tað møguligt at byrja at lesa í egnum landi, tí kanningar vísa, at tess seinni ungdómurin fer av landinum – eitt nú í lestrarørindum – tess størri eru sannlíkindini fyri, at tey hava hug at venda aftur. Vit eru kappingarfør Tað er í verki prógvað, at vit meiri enn so eru kappingarfør, bæði innan havfrøði, náttúrufrøði, málfrøði og aðra gransking. Júst tí skulu vit hugsa vinnulív, búskap og marknaðarføring, eins væl og um kreativar førleikar, mál og fremmandamál, tá vit seta okkum fyri at fjøl­tátta útbúgvingar- og gransk­ ingarskipanir. Maritimar útbúgvingar á enn hægri støði Vit eru í einari serstøðu, tá um maritimar útbúgvingar ræður. Hesar útbúgvingar hava gott umdømi, og vit eru fakliga væl fyri á hesum øki. Tann fyrimunin skulu vit tora at byggja víðari á, og at lyfta sjóvinnuútbúgvingarnar upp á hægri støði. Arbeitt verður við hesum í løtuni, í neyvum samstarvi við øll, sum varða av útbúgvingunum. Eg haldi, at vit eisini skuldu sett okkum fyri at bjóða maritimar útbúgvingar á enskum máli. Tað kundi drigið onnur til okkara at nema sær útbúgvingar. Vitan, vinna og vøkstur ganga hond í hond Tað er umráðandi, at til­knýtið millum vinnulívið og Fróð­ skaparsetrið verður styrkt. Tað er mín vón og mítt ynski, at vinnulívið í Føroyum í framtíðini fær virknari lut í menningini av teimum hægru útbúgvingunum, og at vinnulívið kennir ognarskap í hægri lestri og gransking og er við til at stinga út í kortið, hvønn veg vit sum samfelag eiga at fara. Føroyskur ungdómur sleppur í alsamt størri mun at lesa ókeypis á lærustovnum ymsa staðni í Evropa. Tað er ikki tí, at hesi lond ynskja at gera júst okkum føroyingum eina tænastu. Tað er av teirri einføldu orsøk, at lestrar­øki eisini altíð eru vakstrarøki. Og har, sum tað er eitt sterkt og fjølbroytt lestrar­ umhvørvi, har er eisini vøkstur og trivnaður. Í hesum døgum byrjar eitt nýtt tíðarskeið á Fróð­ skaparsetrinum: við nýggjum bygnaði, nýggjum samleika og við nýggjum rektara. Eg vil ynskja Setrinum, øllum setursfólkum, seturs­ vinum, leiðslu, lærarum og lesandi blíðan byr, og hjartaliga tillukku til Sigurð í Jákupsstovu við starvinum sum nýggjur rektari á Fróðaskaparsetri Føroya. Heimsins besta skipan má fáast at virka Helgi Abrahamsen løgtingsmaður Strendur Í nógv ár hava vit hoyrt, at Føroyar hava heimsins bestu fiskivinnuskipan. Politikarar hava ferðast úti í stóru verð og greitt frá hesi skipanini, tí onnur máttu eisini fáa at vita, hvussu fantastiska væl hon virkaði. Skipanin var alt ov góð til bara at vera kend í Føroyum. Men hvussu góð er skip­ anin? Flakavirkini eru farin á húsagang, skipini bera seg ikki, fiskastovnarnir eru nið­ ur­fiskaðir og keypararnir vilja ikki hava føroyskan fisk, tí hann er ikki veiddur burð­ ar­dygt. Er tað heimsins besta skipan? Nógv er gott Tað er einki at taka seg aft­ur í, at okkara skipan við fiski­ døgum hevur nógvar dygdir. Serliga tað at fiskur ikki verð­ ur tveittur aftur í havið, er ein styrki. Men einki er so gott, at tað ikki kann gerast betur, og sjálvandi skulu vit halda fram við at menna skip­anina. Ov nógvur ungfiskur Ein trupulleiki, sum víst hev­ ur verið á ferð eftir ferð (ikki minst av vinnuni sjálvari), er at ov nógvur ungfiskur verður veiddur. Breið semja tykist vera um, at hetta eiga vit at gera nakað við, men verri er at finna semju um, hvat skal gerast. Løgtingsmaðurin Tór­bjørn Jacobsen legði eitt upp­skot fyri tingið í mars, um at banna allari húka- og trol­veiðu inn­ an fyri tríggjar fjórð­ingar úr grundlinjunum. Um enda­ mál­ið við uppskotinum segði hann, at tað var fyri at verja ung­fiskin. Trupulleiki fyri miðøkið Á einum fundi, sum eg sjálv­ ur var við á, millum Sam­ bandsflokkin, Javnaðar­flokk­ in og Tjóðveldi, varð hildið, at tað var alt ov víðgongt at seta markið tríggir fjóðringar úr grundlinjunum. Serliga fyri útróðurin í miðøkinum kundi hetta gerast ein trupulleiki, tí her eru grundlinjurnar, bæði eystanfyri og vestanfyri, rætti­ liga langt úr landi. Johan Dahl, landsstýrismaður, lov­aði tí at fáa teknað aðrar linj­ur í kortið, sum fylgdu land­inum betur. Hetta varð gjørt, og upp­ skot varð lagt fyri tingið um at friða innanfyri tríggjar fjóðringar úr landi. Seinni er hetta broytt til hálvan annan fjórðing. Má raka onkran Eg skilji væl teir útróðrar­ menninar, sum stúra fyri avleiðingunum av uppskot­ inum. Hinvegin, so ber ikki til at gera eitt uppskot um at friða ungfiskin, uttan at tað rakar onkran. Um vit ikki kunnu semjast um eitt forboð ímóti at fiska innanfyri ein og ein hálvan fjórðing úr landi, so fáa vit í roynd og veru einki gjørt. Tað merkir, at vit vilja halda fram at fiska ungfisk og hetta kemur fyrr ella seinni aftur um brekku, og tá rakar tað millum annað somu útróðrarmenninar. Havstovan má vísa prógv Ein atfinning, sum hevur verið móti uppskotinum, er spurn­ ingurin um hvar ungfiskur er at fáa. Onkur útróðrarmaður hevur víst á, at tann smæsti fiskurin er ikki heilt inni við land. Her er sjálvandi um­ráð­andi, at vit fáa rættar upp­lýsingar, tí skulu øki friðast, so er tað avgerandi neyðugt, at talan er um tey røttu økini. Her haldi eg, at Havstovan má prógva, at teirra pástandur er rættur. Nógvur politikkur Sjálvandi kemur nógvur politikkur uppí eitt mál av hesum slagnum, og mong nýta høvið at markera seg. Men eg haldi ikki, at nakar innast inni heldur, at tað er rætt at fiska ungfisk. Samtíðis má eg staðfesta, at nevndu uppskot eru tey einastu, sum eru løgd fyri tingið í hesi tingsetuni, sum hava havt til endamáls at verja ungfiskin. Tað er altíð lættari at vísa á, hvussu tingini ikki skulu gerast, heldur enn at koma við ítøkiligum uppskotum um loysnir. Einki at gera er í hvussu so er ikki nøkur loysn, og tí taki eg undir við uppskotinum hjá landsstýrismanninum. So fáa vit at síggja, hvussu uppskotið sær út, tá tað kemur aftur úr vinnunevndini.