mikudagur 15. juni 2011síða 14

Mikudagur 15. juni 2011 · Nr. 68 14 Sosialurin Kjak Gloymið ikki motorin! Kári á Rógvi løgtingsmaður og formaður í Sjálvstýrisflokkinum Nú valskeiðið fer at halla, er høvi bæði at líta afturá og leggja ætlanir frameftir. Fyri meg hevur stuðulin um alt landið havt stóran týdning, ikki minst úr Eysturoynni. Farna vikuskifti var Fjarða­festivalur hildin. Hetta er dømið um ótrú­liga ágrýtnið og fyri­tak­sem­ið í Eystur­oynni. Gamli spurn­ ingur plagdi at vera, hví ‘illi­ maður skuldi eiga øll tey góðu løgini?’ Tey ‘Har Inni’ svara: ‘góðu løgini skulu setast til tann góða boðskapin!’ Men ikki bert veruligir tónar eru góðir í Kelduni; sam­koman hevur eisini slig­ið góða tónan ann í vinnu­spurn­ ingum. Eyðvitað er altíð ringt hjá tí ríka halda seg á smala vegnum, men onkursvegna er gott at tosa ítøkiliga um, hvat skal leggjast í boðskapin um hvønn dag í lívi og levnaði at batna. At savna vinnulísvfólk at tosa um lívsvirði og góðan atburð er bert at fegnast um, vónandi kunnu eisini aðrar kirkjur taka upp tann sið. Hetta ágrýtni hjá eystur­ oy­ing­um er eyð­sýnt á so mon­g­um økjum, al­ing, fisk­i­ skap­ur, fisk­a­virk­ing, og ikki minst mangar av­leidd­ar vinn­ur merkja hesa oynna. Eyst­ur­oygg­in kann sakt­ans kalla seg mot­or­in ella í øllum førum ein av høv­uðs­mot­ or­unum í før­oyska bú­skap­ i­num. Sum mask­i­n­menn flest eru eyst­ur­oy­ingar eitt sind­ur tigandi og álvarsamir, leggja seg ikki ov nógv út í prátið, men hava vísdómsorð á munnu, tá ið teir taka til máls. Fyri meg sum ungan ting­ mann hevur verið áhuga­ vert at sæð, at gott hundr­ að eyst­ur­oyingar hava valt meg, eg lá á odda hjá Sjálv­ stýr­is­flokk­inum í fleiri enn 10 bygd­um, men hesir hava ikki kravt nógv meira enn mið­vísan sjálv­stýris­politikk við denti á framburð og sosial-lib­erala stevnu. Eyst­ ur­oy­ing­ar hava tikið eina mest und­ir við Føroyum sum ein­um val­dømi, og eyst­ ur­oy­ing­ar eru sterkastu stuðl­ar undir miðvísum út­ búgv­ing­ar­pol­itikki. Kambs­ dal­ur eigur at gerast minst líka so spennandi campus sum hinir deplarnir í Klaks­ vík, Tórshavn, Vest­manna og í Hovi/Porkeri. Harav átti Kambsdalur ser­liga at víst seg sum grund- og eftir­ útbúgvingardepil fyri vinnu­ tegndan skúlaskap. Teir mongu nýggju skúlabygn­ ing­arnir kring Skálafjørðin verða upplagt tengdir at slík­ um depli. Gloymið ikki minsta blettin Yrkjarin biður okkum líta yvir Føroyalandið og ikki gloyma minsta blettin. Tey virknastu økini verða ofta gloymd, men Eysturoygin tykist mestum ov tolin; høvuðsvegur okk­ ara frá brúnni um Streym­in og allavegin norð í tunn­ils­ munnan við Lorvíks­fjørð, alt ov smalur og trupul; hví kemur ongin tunnil und­ir Tanga­fjørð?; og hví verður ikki satsað stórt uppá útbúgv­ing í tilknýti til høv­ uðs­vinnuna? Men eru tey tolin, so eru tey eisini miðvís. Sera áhugavert var tá ið Eystur­ oyar vinnulívsfelag skipaði fyri kunning um Estland; verð­ur rætt atborðið, so kunnu vit vinna á Estlandi bæði so og so, men fyrsta stig­ið er at avlesa taktikkin hjá teimum. Stórar avbjóðingar standa fyri framman, skútan Føroyar skal stýrast millum boðar og sker, men vit mugu ikki gloyma motorarnar ið dríva skútuna. Ivasami sam­ felagsandi bankana Bjørt Samuelsen tingkvinna Herfyri stongdi BankNordik fleiri deildir, teirra millum bankan í Sandoynni, sum nú einans hevur opið tann eina vikudagin. Sethúsaeigarar og -byggjarar, vinnulív og aðrir kundar í oynni, mugu laga seg til tørv bankans, heldur enn øvut. Tá ein banki letur aft­ ur, so signalerar hetta tað mótsatta av vón um vøkstur. At fleiri arbeiðs­ pláss hvørva nú stórt arbeiðs­loysi er, strikar ikki júst undir samfelagssinni. Arbeiðspláss, sum bankin neyvan hevði nakað tap av. Bankarnir hava sum sen­tralir aktørar í sam­ felags­búskapinum eina ovur­stóra moralska skyldu at sam­virka til sam­felags­ liga menn­ing og trivnað í Føroyum. Júst tí bankarnir eru mondulurin í okkara búskapi, ger tað almenna alt, sum gerast kann, at lofta bankunum, tá hesir koma í óføri. Tí er tað einki minni enn rætt og rímiligt at vænta av pen­ ingastovnunum, at teir hugsa longri enn til bara egnan fíggjarligan fyrimun, tá teir velja, hvagar pening­ urin til rakstur, umsiting og menning skal streyma. Tá bankarnir steingja deild í einari oyggj, sum er avskorin frá meginøkinum, so gevur tað (kanska) pluss í rokniarki bankans, men minus í roknistykkinum fyri menning og trivnaði í landinum. Tá bankarnir gjørdu av at flyta teirra elektronisku skipanir til Danmarkar, so gav hetta pluss í rokni­ stykki bankans. Men, tað avveitir bæði vitan og pen­ ing úr føroysku vinnuni og samfelagskervinum. Og tá bankarnir sum dømi órímiliga leingi lótu rentuna fyri 1. veðhaldi liggja á 5,8%, og harvið ikki fylgdu rentulækkingunum í grannalondunum. Tá gav hetta bank­unum stórt pluss í rokni­arkinum, men met­stórt minus í væl­vilj­ anum hjá sperdum set­húsa­ eigarum. Tá bankarnir hækka tæn­astugjøldini, men seta rentuna fyri lønarkontuna til 0, so tað reelt kostar at hava lønarkontuna, sum vit við lóg eru tvungin at hava í føroyskum peningastovni. So gevur tað pluss í rokni­ stykki bankans, men kost­ ar dýrt í trúfesti hjá við­ skiftafólkunum. Okkum tørvar bankar, sum ikki gera sær dælt av væntandi kapping. Tað stendur á í løtuni, at hava hetta álit á bankunum. Tað er trúfesti frá kundunum, sum ger, at BankNordik nú hevur ráð at keypa danskar bankar í stórum. Men, so hvørt, sum ónøgdin við bankarnar økist, minkar trúskapurin, tí sjálvandi vilja vit hava sama frælsi sum bankin, at koyra okk­ ara pengar har, tað loysir seg best. Tað er ein átrokandi politiskur spurningur, hvussu vit útvega borgar­ unum hetta frælsið. ØLL hava rætt til sína kynsligu orientering Landsnevndin hjá Unga Tjóðveldinum Unga Tjóðveldið hevur altíð havt mannarættindi sum eitt aðalmál og fegnast um at LGBT Føroyar er komið á stovn í Føroyum at virka fyri størri rúmd fyri samkynd, tvíkynd og transpersónar. Kynslig orientering er ógvuliga fjølbroytt og ein partur av samleika hins einstaka. Uttan mun til orienteringina hjá tí einstaka, er tað at ein mannarættur at kunna vera tryggur og opin kring sín samleika. Unga Tjóðveldið tekur sjálvsagt undir við áskoðan LGBTs hvørjum kynsligari orientering viðvíkir og vit vóna at LGBT Føroyar fer at virka til týdningarmikið kjak kring hesi mannarættindi. Vit eru altíð at heita á, tá LGBT tørvar hjálp og vilja meira enn fegin vera við til at stimbra tolsemi og opinleika Føroya fólks – øll eiga at kenna seg væl í heimlandi sínum. Við hesum ynskja vit úr Unga Tjóðveldinum enn einaferð hjartaliga til lukku við stovnsetingini av LGBT Føroyum við vón um einum støðugt mennandi kjaki hesum viðvíkjandi.