fríggjadagur 17. juni 2011síða 21

21 Fríggjadagur 17. juni 2011 · Nr. 69 Sosialurin Sethús ella røktarheim? Bergtóra Høgnadóttir Tvinnir eru kostirnir hjá eldri føroyingum: vilt tú verða verðandi í egnum sethúsum ella fara á røktarheim? Hóast hesin er veruleikin, halda vit áfram at byggja enn fleiri røktarheimpláss og stuðla einamest slíkari bygging. Gleðist um at útnorður­ ráð­stevnan um framtíðar eldra­bústaðir hevur fing­ið rúmd í miðlunum. Fyri­lest­ rarnir vóru framúr. Tað er tó undrunarvert, hvussu ymiskt oyruni hoyra tað, sum sagt verður á einari slíkari ráðstevnu. Eg fari at nema við nakað av tí, sum eg ikki haldi hevur fingið umrøðu. Harmiligt met Eitt sum situr frammaliga í huga mínum er hagtølini, sum vístu, at í Føroyum búgva flest fólk yvir 65 ár á stovni (institution) saman­ borið við hini norðurlondini. Tølini vóru frá 2008. Haldi hetta er eitt sera keðiligt met at hava. Tá eg so havi í huga, at vit hóast hesa stað­ festing byggja 136 nýggj røktarheimspláss, so undrist eg stórliga. Hóast vit í fleiri ár hava vitað, at tørvur er á fjølbroyttum eldrabústøðum, so hevur landið stórt sæð bert verið við til at fíggja røkt­arheimspláss – og fram­ vegis er tað soleiðis. Meðan vit áttu norður­ lendska metið: flest eldri fólk á stovni, áttu íslendingar met­ið: mest heimahjálp. Sagt var, at ein hópur var gjørdur til tess at fáa fólk at vera sum longst í egnum heimi og útseta hetta við at koma á røktarheim sum longst. Lætt er at rokna, at dýrasta loysnin uttan samanbering er røktarheimspláss. Hjá okkum verður latið 700.000 kr í stuðuli til hvørt røktar­ heims­pláss, sum verður bygt. Harumframt rindar landið eina hálva millión um árið í rakstri fyri hvørt røktar­ heimspláss hjá okkum. Veit væl, at í summum økj­ um er tørvur á røktarheims­ plássum stórur. Men er vist, at øll búplássini sum verða bygd frá 2009 – 2013 eru alneyðug? Ber til at fyri­ byrgja, at fólk koma á røktar­ heim við at hjálpa teimum at vera í egnum heimi sum longst? Fyribyrgjandi vitj­ an­ir, stuðul, heimahjálp, heima­røkt, mat, klædnavask, fim­leik, fysioterapi, alarm, um­lætt­ing? Í Íslandi er vorðið krav, at ALLIR møguleikar eru royndir, áðrenn fólk fáa møgu­leika fyri at koma á røktar­heim. Haldi hetta ljóðar skilagott – gamaní verður peningur spardur. Men primera orsøkin er at varð­veita førleikarnar hjá tí einstaka sum longst. Dømi vóru nevnd á ráðstevnuni um fólk, sum gjørdust óhjálpin við rúkandi ferðskjótt, tá tey komu á røktarheim. Lat meg nevna eitt aftrat. Tá eitt uppskot frá Tjóðveldi farna ár bleiv viðgjørt á tingi, fingu vit at vita, at føroyingar vóru dupult so leingi á røktarheimi, sum í teimum londunum, okkum dámar at samanbera okkum við. Haldi hetta skróðar – men kortini bleiv uppskotið vrakað og einki broytt. Heilsustøðan vánaligari? Ivist ikki í, at eisini lands­ stýris­kvinnan í almanna­ mál­um vil eldru fólkunum í Føroyum tað væl. Veit eisini, at tað ikki bara er hon sum eigur ábyrgdina av, at vit ikki hava fleiri fjøl­broyttar eldrabústaðir. Men tá tað er sagt, hugsi eg: tá sam­gongan stórt sæð hevur sitið í 7 ár og verandi almannamálaráðharri í smá trý ár, so er okkurt púrasta galið, tá einki stig verður tikið til at bøta um støðuna ella steðga á, undrast og spyrja: • Hví eru føroyingar dupult so leingi á røktarheimi? • Hví búgva nógv fleiri før­ oyingar á stovni enn aðra­ staðni? • Hava føroyingar vánaligari heilsu enn onnur? • Hvørji greið kriterii skulu vera fyri at fáa eitt røktar­ heimspláss? • Áttu vit at latið stuðul til annað enn røktar­heims­ pláss? • Áttu vit at hækka játtan til heimahjálp og heimarøkt munandi saman við fyri- byrgjandi átøkum? • Áttu vit alt fyri eitt at skapt nøkur umlættingarpláss fyri eldru fólkini? Nakað av tí, vit fingu at vita, var nýtt og frálíkur íblást­ ur, men nakað vistu vit frammanundan. Vit hava ver­ ið á frálíkum borgara­fundi í Havn, áhugaverdan fyrilestur um evnið í Hoyvíkar Kirkju, Fysioterpifelagið skip­aði herfyri fyri avbera áhuga­ verdum degi lutvís um sama evni, og harumframt hava skila­góð føroysk fakfólk eis­ ini gjørt vart við støðuna í miðlunum. Mær tykir snøgt sagt ikki, at nøkur undan­ førsla kann nýtast fyri, at støðan er sum hon er. Vit hava fingið vitanina og ikki nýtt hana, og peningur kann ikki góðtakast sum umbering: Vánaligu loysnirnar, sum skaptar verða í dag eru tær allar-allar-allardýrastu. Hvørjum bíða vit eftir? Hvør skal gjalda? Zacharias Bech Porkeri Fólkaflokkurin fór burtur úr samgonguni. Grundgevingin fyri hetta, var at teir kundu ikki taka undir við fíggjarkarminum fyri 2012, sum var borin niðan í løgtingið. Teir vildu ikki ganga við til, at tær almennu útreiðslurnar hækkaðu. Ein neyðugur tanki, nú undirskotið á fíggjarlógini er so stórt. Ein góður tanki, um teir meintu ankað við tað. Tað gjørdu teir ikki. Tí í sama andadrátti, sum teir siga seg ikki kunna taka und­ir við, at tær al­mennu út­reiðslurnar hækka, leggur Annika Olsen, lands­stýris­ kvinna fyri Fólkaflokkin fram upp­skot um at yvirtaka út­ lend­inga­lógina frá dønum yvir á før­oyskar hendur at um­sita. Hetta fór at kosta lands­kass­ anum 5 mió árliga varð sagt. Av royndum viðvíkjandi yvirtiknum málum vita vit, at um fá ár er henda upp­ hædd bólgnað upp. Alt hetta fyrikemur mær eitt sindur óveruligt, Fólka­ flokkurin vil, at danir skulu gjalda fyri okkum. Tí verður yvirtikið. Men langafríggjadag sigur Jørgen Niclasen í samørðu við útvarpið, at Fólkaflokurin ikki vil vera við til at leggja fleiri byrðar á tann føroska skattgjaldaran. Danir skulu ikki gjalda. Føroyski skattgjaldarin skal ikki gjalda. Hvør skal so gjalda? Tað kann veruliga ikki vera so galið við hugunar­ háttinum hjá Jørgen Nicla­ sen, at vit skulu ogna okkum nakað uttan at gjalda fyri tað? Í seinsatuni eru fleiri gandaorð komin inn í tað føroyska málbrúkið. Eitt av hesum er útreiðslu­ neutralitetur. T. v. s. at um tú áleggur landskassanum eina eyka útreiðslu, skal tað takast burtur av eini upphædd, sum er har frammanundan. Hetta gandaorðið er Fólka­ flokkurin óførur at brúka. Um tað nú verður sum Fólkaflokkurin ynskir tað, og vit yvirtaka útlendingalógina, hvørjum skulu so hesar 5 mió, sum hetta kostar takast frá. Hvør er tað, sum hevur fingið ov nógv frammanundan. Er tað heilsu- ella sjúkra­ hús­verkið. Er tað skúlaverkið, har vit nú so nógv ár aftan á yvirtøku av hesum málsøki verða roknað millum lond við analfabetismu. Í bløðunum gremja teir tríggir fólkafloks­ting­menn­ inir, Bjarni Djurholm, Jørgen Niclasen og Jákup Mikkelsen seg um tað avgjald, sum ætl­ anin er at leggja á vinnuna (makrelin) Ein kendur fólkafloks­ politikari er ofta endurgivin fyri at hava sagt, at tað polit­ iska minnið er stutt. Hetta hevur ofta hjálpt Fólkaflokkinum. Fara vit nøkur ár aftur í tíðina, og hví kunnu vit ikki tað, so man Fólkaflokkurin vera tann, sum hevur lagt tær tyngstu byrðarnar á tað føroyska vinnulívið. Undir leiðslu av Fólka­ flokkinum í landsstýrinum bleiv blokkurin skorin niður við 366 mió, og tað sum eftir var bleiv fryst niður, so at tað ikki bleiv prístalsviðgjørt. Tá so Sambandsflokkurin ávaraði um hendan niður­ skurð við tí grundgeving, at peningur fór at mangla í tí føroyska samfelagnum, fekk hann at vita, at hann var afturhaldandi og svart­skygd­ ur. Nú skuldi kósin setast móti einum sjálvberandi búskapi. Tá Sambandsflokkurin spurdi, hvat ið skuldi koma í staðin fyri hendan inn­tøku­ miss, var svarið frá Fólka­ flokkinum: »Vit skulu menna vinnullívið til at bera hendan inntøkumiss«. Í grein síni sigur Bjarni Djurholm, at vit framvegis eru útvið 1,5 mia kr frá sjálv­ berandi búskapi. Illa er kósin hildin, og lítið er vinnulívið ment, sjálvt um teir ein stóran part av hesum tíðarskeiði hava sitið í landsstýrinum og um­sitið bæði vinnumál og fiski­ vinnumál. »Grát mítt elskaða land«, endar hann grein sína við. Ikki hevði verið neyðugt at grátið, um Fólkaflokkurin hevði verið meira ábyrgdar­ fullur, enn hann hevur ver­ ið. Hendan greinin er skrivað, tí Fólkaflokkurin líka síðani hann fór úr samgonguni, hev­ur havt ákæru móti Sam­bandsflokkinum og hev­ur m. a. kallað hann fyri avgjaldsflokk, tí hesin hev­ ur roynt at finna nakrar inn­tøkur fyri at kunna gjalda fyri ein lítlan part av teimum útreiðslum, sum Fólkaflokkurin púra óneyð­ uga hevur lagt á tann før­ oyska skattgjaldaran gjøg­ num yvirtøkur og niðurskurð av blokkinum.