fríggjadagur 17. juni 2011síða 23

23 Fríggjadagur 17. juni 2011 · Nr. 69 Sosialurin Atkomuvegur til og frá Tórshavn Levi Mørk valevni fyri allar Føroyar Javnaðarflokkurin Vit mugu eisini fáa skil á atkomuvegnum til og frá Tórshavn, tí hetta fer at lætta munandi um ferðsluna, sum fer at økjast munandi í sambandi við nýggja studentaskúlan við Marknagil og kom­ andi privata Skálfjarða­ tunnilinum. Hetta mugu vit myndugleikar finna útav í góðum treysti finna útav. Eg havi funnið fram til, at tað koyra millum 10.000 – 11.0000 akfør inn í høvuðsstaðnum um døgnið og talið økist fyri hvønn dag sum tíðin gongur. Eg havi eisini leita meg fram til ymiskar ætlanir um atkomuvegir og verkætlanir kring høvuðsstaðin. Eitt av tí fyrsta eg kom fram til, var um verk­ætl­ anina “Ytri ringvegur”, sum eg skilji á lagnum er ein gomul 26 ára gomul verk­ ætlan. Henda verkætlan er steðga upp, tí ósemja er millum myndugleikarnar hvat skal gerast og hvussu tað skal gerast, hvussu og hvør skal tað fíggja verk­ ætlanina. Sum eg havi skilt á lagnum, er talan um at leggja nýggja vegin gjøg- num bygd øki ella gera ein tunnil á sama øki, ella møguliga finna eina heilt aðra loysn hevur eisini verið uppá tal, hesi seinastu árini. Eg fari ikki inni á nú, hvat er tann rætta loysnin hesum viðvíkjandi. Men eitt er vist og tað er at land og kommuna noyðast, at síggja veruleikan í eyguni og finna eina loysn á hesum álvarsmálið. Vit mugu taka hædd fyri einum nýggjum kom­ andi Studentaskúla við Marknagil og einum kom­ andi Skála­fjarðar-tunnli, sum fer at økja ferðsluna upp­aftur meira kring høv­ uðs­staðin. Vit eru eisini vitandi um, alla ferðsluna sum nú er í Tórshavn, serliga til og frá arbeiði. Røðin av akførum á Hvítanes -veg­ num, á Vegnum Langa og í miðbýnum er óvan­liga stórar. Somuleiðis kenna vit tíverri til fleiri ferðslu­ van­lukkur á hesum økjum. Eg fari at arbeiða hart fyri at finna ein skila loysn á hesum umfatandi málið, sum rakar alla ferðslu í okkara høvuðsstaði og økist trýsti á ferðsluna kring landið av hesum óloysta ferðslu trupulleika. Nei, vit mugu fáa skil á okkara høvuðsveg til og frá Tórshavn. Vit mugu og leggja ein langtíðar fígging frá politiskari síðu, fyri at loysa atkomuvegum til og frá okkara høvuðsstaði. Við nýggjum studenta­ skúli við Marknagil og nýggj­um Skálafjarðatunnli, verð­ur uppaftur meira ferðslu­ruðuleiki. Vit kunnu ikki útseta henda ferðslu trupulleika enn 26 ár. Lat okkum nú finna eina loysn fyri allar partar til frama fyri Tórshavn og land okkara. Børn og ung við sálarsjúku skulu raðfestast hægri og øðrvísi Annika Olsen Løgtingskvinna Vit fegnast øll um, at nú lok­sins er tikin politisk av­ gerð um at byggja nýggj­an psykiatriskan depil, sum kem­ur at verða ein inte­ grer­aður partur av lands­ sjúkrahúsinum. Karmarnir hjá sálarsjúkum hava verið út av lagi vánaligir og í nógvum førum mannminkandi, og tað er uppá hægstu tíð, at sjøtul nú verður settur á at byggja nýggjan depil, har einstaki sjúklingurin verð­ur settur í hásæti. Somu­leið­is fegnast vit um, at nýtt heim fyri sálarsjúk verð­ur bygt í Havn, og at økis­depilin fyri sálarsjúk í Vági verður latin upp í heyst. Bíði­røð­ir­ nar eru ovur langar til sál­ arliga viðgerð, og serliga er tað bólkurin børn og ung, sum tykist at vaksa støð­ ugt. Í sending herfyri í sjón­ varpinum kom fram, at heili 124 børn og ung hava bíðað í 2 ár eftir viðgerð. At talið av sálarsjúkum er vaksandi, er alarmerandi, og sjálvsagt skulu vit politikarar gera karm­arnar fyri sálarbót so góðar sum yvirhøvur gjør­ ligt, bæði hvat viðvíkur t.d. økispsykiatri og barna- og ungdómspsykiatri, men tað, sum undrar eitt sind­ ur í øllum hesum er, at tað tykist, sum um man polit­ iskt rennur undan tí veru­ liga trupulleikanum, nevni­ liga spurninginum um, hví tað eru so mong børn og ung, sum hava sálarligar trupul­ leikar. Fyri mær er tað ikki gott nokk, at vit politiskt bara geva okkum far um bíðirøðir, hvussu nógv sálarsjúk eru í landinum, hvussu stórur er tørvurin á seingjarplássum, hvussu nógv hava tørv á ambulantari viðgerð o.s.fr og so byggja bygningar til at nøkta hendan tørvin. Vit verða eisini noydd til at taka tann kensluborna spurningin upp til viðgerar, um hví tað eru so mong og serliga børn og ung, sum fáa staðfest sálar­sjúku, soleiðis at vit kunnu fara fyribyrgjandi til verka og virka fyri, at talið á sálarsjúkum minkar í fram­tíðini heldur enn økist. Tað er ein sannroynd, at er man fyrst vorðin sálar­ sjúkur/sálarsjúk, er tað oft­ ani trupult at koma burtur úr aftur sjúkuni. Vit eiga politiskt at geva okkum nógv størri far um hesi børn og ungu við sálarsjúku og kanna nærri, hvat tað eru fyri eyðkenni í samfelagnum, sum kunnu ávirka gongdina við børnum og ungum við sálarsjúku. Sum politikarar eiga vit at ganga á odda við at taka hesi tabuevni upp til viðgerar, soleiðis at hetta verður kjøl­fest í undir­ liggjandi stovnum og mynd­ ug­leikum. Sálarfrøðingar í fólkaskúlan At gerast sjálarsjúkur hev­ur óivað nógvar orsøkir. Summi hava viðføddar egin­leik­ ar til at gerast sjúk, onn­ur gerast sjúk orsakað av ytri umstøðum sosum siða­mis­ brot, happing, av ovurstórum krøvum, sum verða sett til teirra, og sum kunnu verða trupul at liva upp til v.m. Sum politikarar hava vit eina ovurstóra ábyrgd yvir fyri tí, sum gongur fyri seg innan fyri eitt nú skúlans gátt, og oftani eru tað lærarar fólkaskúlans, ið fáa illgruna um, at eitthvørt er galið við tí einstaka næminginum. Tað er tó ikki uppgávan ei heldur førleikin hjá lærarunum at skula virka sum sálar­frøð­ ingar. Við stórari virð­ing fyri teimum góðu heilsu­sjúkra­ systrunum, sum starvast í fólkaskúlanum, so er tað ein sannroynd, at tær heldur ikki altíð hava teir neyðugu psykologisku førleikarnar at gera eina psykologiska met­ ing um tann einstaka næm­ ingin og at geva honum ta neyðugu hjálpina. Vit eiga at hugsa fyri­byrgj­ andi heldur enn langtíðar sjúkralegur, bæði fíggjarliga fyri landið, men so sanniliga fyri tað einstaka menniskja, at man kann spara tað fyri eitt lív við truplari sálarligari sjúku. Eitt fyrsta stig kundi verið, at sálarfrøðingar vórðu settir í starv í fólkaskúlanum ella í øðrum føri høvdu eitt tætt samband til skúlan, til tess at vita um hetta hevði eina fyribyrgjandi ávirkan á teir trupulleikar tey ungu eru í, og um hetta kundi minka um tað ovurstóra talið av sálarsjúkum millum børn og ung. AT hava sálarfrøðingar í starvi í fólkaskúlanum er ikki óvanligt aðrastaðni og við góðum úrslitum, tí tey ungu harvið hava ein tey kunnu kenna seg trygg við og greiða frá sínum trupulleikum, og sum kann geva teimum tey røttu am­ boðini og vegleiðingina. At tað er kostnaðarmikið at seta sálarfrøðingar í starv í fólkaskúlanum, eri eg full greið yvir, men eg eri sann­ førd um, at hetta eisini hevði havt eina sparing við sær fyri landið í síðsta enda. Vit verða noydd til at fyri­ halda okkum hesar trupul­ leikar og ikki bara hugsa um at sløkkja eldarnar, tá teir fyrst eru farnir at brenna. Samanumtikið er tað ikki nokk bara at byggja bygn­ ing­ar til tey mongu børnini og ungu við sálarsjúku. Vit mugu sum politikarar tora at venda ranguna út á trupul­leik­un­um, lata vera við at tabu­sera viðbrekin viður­ skifti í samfelagnum sum eitt nú insest, sum vit vita í mong­um føri er beinleiðis orsøkin til sálarsjúku. Tað koyra millum 10.000 – 11.0000 ak­før inn í høv­uðs­ stað­num um døgn­ið og talið økist fyri hvønn dag