mánadagur 20. juni 2011síða 26

Mánadagur 20. juni 2011 · Nr. 70 26 Sosialurin Nøvn Eftir stutta sjúkralegu and­ aðist Svend Thulesen í Keyp­ mannahavn tann 1. juni 2011, 82 ára gamalur. Virkin. For­vitin. Tíðindafróður. Skemti­ligur. Kon­tantur. Menta­mað­ur. Og vina- og familju­kærur til tað sein­asta. Við hesum hevur eitt av mest týðandi vinnu­lívs­fólk­um í føroyskari søgu lagt árarnar inn. Svend – ella “Thulesen”, sum hann varð róptur millum manna – fekk stóran og slóð­ brótandi týdning fyri vinnu­ lívið og fiskivinnuna, bæði sum starvsfólk, stjóri og nevnd­ar­limur í nøkrum av størstu fyritøkunum í Før­ oy­um. Hann gjørdist ein “in­ stitu­sjón”, sum øll kendu og høvdu eina meining um – og sum fekk tættir og teiti um seg í skemti á Norðoyastevnu og í Útvarpinum. Eitt nú dugdi Robert McBirnie ser­liga væl at herma eftir Svend og hansara serstaka tosingar­lagi (sum Svend skemtaði sær óført við at hoyra). Thulesen kom úr Danmark sum smádrongur til Føroya við familjuni, tá pápin fekk prestastarv í Vági. Hann gekk preliminerskúla har suð­uri, og fór undir seinna heims­ bar­daga blaðungur í læru á skrivstovni hjá J. Dahl Gørðum í Vági, sum tá enn var ein av stóru fyritøkunum í Føroyum. Har fekk hann um endan á slupptíðini og byrjanina á teimum broyt­ingartíðum, ið vóru á veg í føroyskari fiski- vinnu. Eftir bardagalok fór Svend til Danmarkar á stu­denta­skúla og handils­skúla har hann tók prógv sum siviløkonomur og starvaðist hjá altjóða fyritøku. Hann varð­veitti tó allatíðina sam­bandið til Føroya og før­ oyska umhvørvið í Keyp­ manna­havn. Og tá hann og Asta Gaard úr Vági giftust fyrst í, var akkerið kastað enn djúpri móti Føroyum. Tað var tó umvegis Grøn­ land, at kósin hjá Svend varð sett beinleiðis inn aft­ ur í føroyska vinnulívið. Í 1960 varð hann settur sum stjóri á Nordafar í Før­oy­inga­ havnini. Og tey næstu sjey árini varð Svend odda­maður í eini fyritøku og fyri ein­um virksemi, har ein sonn ídn­ aðarkollvelting varð framd úti í grønlendsku oyði­mørkini. Føroyinghavnin og Norda­ far vóru útgerðarmið­depil fyri tí stóra flota av út­róðrarbátum, línuskip­um, snelluskipum og trol­ar­um úr Føroyum og úr flestu evro­peisku fiski­vinnu­ tjóð­um, sum søktu vaksandi toskastovnin við Grønland. Tá var enn saltfiskaframleiðsla álitið. Men undir leiðsluni hjá Thulesen varð far­ið und­ ir nútímans feskfiska­fram­ leiðslu og at byggja mest fram­komna flakavirkið í Norð­ur­høvum tá. El-fram­ leiðsla, vatnveiting, ís­virki, íbúð­ar­hús, nýggir út­róðrar­ bátar og annað vórðu bygd til tess at økja um fram­leiðslu­ møgu­leik­arnar. Og hvørt ár í summar­hálvuni starv­aðust upp í 5-600 føroyingar í Før­ oyinga­havnini – umframt teir út­róðrar­menn á øðrum pláss­ um og tær manningar og skip, ið avreiddu ella vóru knýtt at virkseminum á annan hátt. Hesin nýggi fram­leiðslu­ háttur á Nordafar í Grønlandi, gjørdist fyrimyndin fyri teim­ um flakavirkjum, ið vóru farin at taka seg upp í Før­oyum í 60’unum, og sum rætti­liga tóku dik á seg fram gjøg­num sjeyti­árini. Í 1967 varð Thulesen so kallaður heim á klettarnar og settur sum stjóri hjá J.F. Kjøl­bro í Klaksvík, sum leingi hevði verið ein tann størsta fyritøkan í Føroyum við nógvum og fjølbroyttum virk­semi á ymsum plássum í land­inum. Hetta var ein risa­ upp­gáva, tí fyritøkan hevði staðið fyri og stóð eisini tá fyri stórum fíggjarligum avbjóð­ ing­um eftir eina kreppu­kenda tíð í pørtum av stóra virk­sem­ inum. Svend hevur sjálvur greitt frá, at hetta var ein trupul tíð, har virksemið hjá tí stoltu fyritøkuni mátti leggjast um og avmarkast. Virksemið varð miðað aftur til fiskivinnu, fiskiídnað og heilsøluvirksemi burturav, með­an annað virk­ semi varð skilt frá til onnur ella steðg­aði. Hann mintist sjálv­ur afturá, at hann skjótt fekk eyknevnið “Lukas” norð­ uri i Klaksvík, tí hann “lukk­aði” fleiri av teimum hand­verks-, ídnaðar- og fram­leiðslu­tætt­ um, sum Kjølbro hevði fevnt um. Sum stjóri á Kjølbro stóð Thulesen eisini síðani á odda fyri byrjaðu broytingini til fesk­fiskaframleiðslu á landi og á sjógvi. Á Kósini varð flaka­virkið bygt út. Nýggir Kjølbrotrolarar vórðu bygdir, har farið varðendaliga frá síðutroli og saltfiski til hekku­ trolarar og feskfisk við verk­ smiðjum og flótandi flaka­ virkjum umborð. Og Svend var ómetalig errin av teim­um trolarum, ið vórðu bygdir í hansara tíð. Svend hevði eisini mong álitisstørv sum nevndar­lim­ur og formaður í eitt nú Før­oya Fiskasølu og øðr­um vinnu­ feløgum. Eitt skifti fór Svend enntá inn í poli­tikk, tá hann varð valdur inn í Klaksvíkar Býrað fyri Javnaðarflokkin í eitt bý­ráðs­skeið. Sjálvur metti hann, at hetta var læruríkt, men segði seg vera alt ov ótoln­an og lítið hugaðum fyri teimum langdrignu av­gerð­ar­ gongdunum í poli­tikki. Sjálvur lærdi eg Svend Thule­sen at kenna í sam­ bandi við tær sendingar um Grønlandsútróður og Føroy­ inga­havnina, sum eg var so heppin at sleppa at gera í Sjón­varpi Føroya saman við Bjarn­heðini í Hoyvík og Mikkjali Øster í 1996-97. Dugna­ligu menninir hjá Lions Club í Vágunum høvdu tikið stig til og savnað pening og fólk til ferðina. Og teir høvdu fingið Svend Thulesen við. Í 14 dagar húsaðust vit – eldri útróðarmenn og sjómenn, sjónvarpsfólk og so stjórin, Thulesen – umborð á einum goml­um politibáti, vit høvdu leigað, har vit sigldu til gomlu útróðarplássini á vest­ur­ strondini og endaðu í Før­ oy­inga­havnini. Tað var ein framúr túrur, har Svend treivst sera væl frammi í luga­ r­inum saman við Martini Ejdes­gaard, sála, og har vit allir fingu ómetaligar nógvar og góðar søgur, upplivingar og samveru á leiðini. Lagnan legði tað so, at bert fáar dagar fyri, at Svend andaðist, varð sendingin um Føroyingahavnina endur­ send í Kringvarpinum, har Svend so livandi greiddi frá, meðan hann gekk tær gomlu gøturnar í Føroyingahavnini og sat í tí gamla lenistólunum frá íbúðini hjá familjuni (ið varð rópt “Himmelbjerget”, tí hon lá hægst millum bygn­ ingarnar). Svend Thulesen var ein sera nærlagdur og væl lisin maður. Og hann var ein sannur fongur fyri søgufólk og øll onnur við áhuga fyri samfelagsviðurskiftum, vinnuvirksemi og fiskivinnu. Hann var ein livandi alfrøði, sum kundi oysa dúgliga av síni vitan, minnum og roynd­um niður í smálutir. Og tað var ikki bert við orð­ um. Tá ið vit arbeiddu við at gera sendingarnar um Grønlandsfiskiskapin, bjóð­ aði hann okkum norður at vitja í Klaksvík í heimið hjá sær og Astu. Og eg mundi dottið uppeftir, tá hann vísti á savnið hjá sær av tilfari. Hann hevði savnað alt sum varð skrivað í bløðum og bókum um Nordafar, Grøn­ landsfelagið, skipini og út­ róðarbátarnar, ár fyri ár í væl uppsettum mappum. Hann hevði myndatilfar frá øllum virkseminum. Og hann hevði eitt stórt savn av livandi myndum langt aftur í tíðina, har alt virksemið so at siga er skjalfest. Tað sama fyri virksemið hjá Kjølbro. Gomlu Sjúrðarberg, Skálaberg og og Sundaberg – og teir nýggju. Myndir og filmar frá heilt gomlum trolarum sum Jóannesi Patursson, Brandi Sig­mundasyni, eldir línu­skip­ um, snelluskipum o.a. Ein dýr­ grípur av vitan og skjal­fest­ing fyri eftirtíðina. Tá Svend legði frá sær sum stjóri hjá Kjølbro síðst í nítiárunum, kundi hann hyggja aftur á eitt slóð­brót­ andi og virkið lív í føroyskum vinnulívi. Har hann hevði verið partur av øllu teimum stóru broytingunum í før­oyskari fiskivinni og fiski­ídnaði. Hann gleddi seg at njóta pensjónistatilveruna saman við Astu. Og tey gleddu seg at flyta niður til Danmarkar og at síggja meira til dóttrina, Randi, versonin Hans Paula og abbasynirnar. Tað var tí ein dygg sorg, at Asta andaðist so stutt eftir hetta. Men Svend untist kort­ini at fáa nøkur góð og virkin ár saman við sínum nærmastu, frá sínum nýggja heimi á Følfodvej á Amager í Keypmannahavn. Gjøgnum eina góða felags vinkonu, var eg so heppin at hava samband við Svend nakrar ferðir seinastu árini, tí eg varð sendur til hansara við røstum og turrum kjøti frá vinkonuni í Føroyum. Hann stóð oftast fyri mær á flogvøllinum og koyrdi meg í egnum bili inn á Fólka­ tingið. Seinast eg sá hann, var hann sum vanligt lættur upp á sporið, knappur í vend­ ingini, koyrdi bilin sum ein unglingi – og vit fingu long og áhugaverd prát. Hann fylgdi við í øllum, sum hendi í Føroyum, í donskum politikki og heimspolitikki við. Ikki vóru vit samdir politiskt, og tað gjørdi bert prátini tess meira áhugaverd. Og eitt kann sigast sum Svend: Hann kundi sanniliga tosa fyri seg og hevði nógv upp á hjarta. Á okkara ferð í Grønlandi í 1996 hildu vit eina seinastu andakt í toftunum av gamla føroyska sjómansheiminum í Syðru havn á Ravnoynni. Svend varð sum prestasonur biðin at lesa ein lítlan lestur. Tað megnaði hann sera væl, og tað gjørdist ein serstøk og hátíðarlig løta. Nú varð so seinasta and­akt hildin og seinasti lestur lisin fyri Svend Thulesen. Men eftir hann liggur eitt megnarverk og mong góð minnir, sum liva áfram. Víst er tað, at ongin fer at keða seg í selskapi við teimum. Friður og tign veri yvir minninum um Svend Thul­ esen. Høgni Hoydal Ein varði í vinnulívssøgu Føroya Svend Thulesen til minnis Hjartaliga takk fyri sýnda samkenslu í sambandi við at okkara elskaða dóttir og systir Lea Katarina Hansen andaðist og varð jarðað. Eina serstaka tøkk til familju og vinir, fyri umsorgan og uggan. Takk til barnadeildina á LSH. Takk til Sonju Klein prest. Takk til Petur Háberg fyri sera vakran sang í kirkjuni. Takk til øll, sum sendu flottar blómur og kransar. Takk til øll, sum hjálptu til í ervinum og takk fyri allar køkurnar. Av hjartanum takk øll somul. Kærar heilsanir Jens Hjørleif, Durita og Victoria TøKK