mánadagur 11. juli 2011síða 11

11 Mánadagur 11. juli 2011 · Nr. 79 Sosialurin Gunnvá við Keldu heldur á at pástanda, at kronikkur hennara 7. juni ikki var eitt álop á høvuðsstaðin. Vit hava hugt at smámununum fleiri ferðir, og nú hon enn eina­ferð skrivar grein um fólka­vøkstur, er pástandurin akkurát tann sami: Í Havn liva tey av at klippa hvørjum øðr­um, miðsavningin til høvuðs­­staðin hevur tikið dik á seg, og einasta bjarging fyri landið er at skrúva tíðina aftur, og broyta val­lóg­ina til tað, hon var framman­ undan. Orsøkina til at hetta er neyðugt sigur hon vera, at ”neyðugt er at styrkja fram­ leiðsluøkini í landinum, sum framleiða til útflutnings”, og – haldið tykkum fast – ”økini verða uppaftur sterk­­­ari og meiri virkin, um nátúr­lig umsitingarlig øki verða løgd út í størru og sterku økini í landi­num….!” Altso, enn eina­ferð: Vit skulu styrkja ”fram­leiðslu­ økini” við at flyta umsiting og útbúgvingarstovnar úr Havnini. Nú eru búskaparfrøðingar sjálvandi ofta ósamdir, um ber framleiðsla ella út­flutn­ ingur í sjálvum sær tryggjar nakran trivnað og nakran fólkavøkstur. Og líka so ósamdir eru teir um, hvat ”framleiðsla” er. Tí fram­ leiðsla er ikki bara fiskur, fram­leiðsla er eisini útbúgv­ ing, mentan, ferða­vinna o.s.fr. Vit fram­leiða eisini trivna, ikki til útflutn­ings, men fyri trivnaðin skuld. Mín pástandur er fram­ vegis, at Føroyar fáa bert fólkavøkstur, um høvuðs­ staðurin stendur sterkur. Um vit skulu fasthalda og hála til okkum ung, virkisfús, væl útbúgvin og skapandi fólk við dirvi, so krevst ein sterkur høvuðsstaður. Tí veruleikin, vit eru uppímóti er, at fyri­ tøkur og býir uttanlands hava ongantíð havt so stóra atdráttarmegi sum júst nú. Tey vilja hava fatur á okkara ungu og virkisfúsu. Og tað er ikki løgið, um okkara fólk velja sera spennandi avbjóðingar og høgar lønir aðrastaðni. Hetta er støðan hjá øllum útjaðaraøkjum í Norðuratlantshavi. Tí taka vit í Havn bar­ dagan upp. Ikki móti restini av Føroyum, men við teir útlendsku metropolarnar, sum draga okkara fólk til sín. Tað gera vit við at hava so nógv og góð tilboð til borgar­ arnar og vinnulívið sum møguligt: barnaansing, skúla, møguleikar at seta búgv, ung­ dóms­virksemi, umstøð­ur fyri eldri, list, ítrótt, matstovur, býarlív, vinnuøki og so frameftir. Vit brúka tíð og pening til at tryggja grund­ leggj­andi og góð tilboð og leggja kreftir í at menna eitt sterkt alternativ til útlend­ sku býirnar, sum draga. Fólkatalið í Havn veksur lítið. Men tað veksur støðugt og tað gleðiliga er, at áhugin hjá útisetum fyri kommununi tykist stórur. Kanningar saman við Gallup av heimasíðu kommununar vísa, at millum 10 og 20% av teimum vitjandi hvørja viku hava bústað uttanlands, um­ leið helmingur í Dan­mark. Vit síggja, at hesi kanna bústaðar-, arbeiðs-, barna­ ansingar- og ferðslu­viður­ skifti, umframt annað, ið hevur við trivna at gera. Talan er um fleiri túsund fólk ár­liga, sum kanna marknaðin, so tað liggur ein stór ábyrgd á okkum at skipa soleiðis fyri, at vit uppfylla treytirnar fyri, at so stórur partur sum møgu­ligt av hesum flytur heimaftur. Av útisetunum, sum búgva í Danmark, búðu 50% í Tórs­­havnar kommunu, áðrenn tey fluttu. Spurd, hvar tey ynskja at búgva, um tey skuldu flutt aftur til Føroyar, siga 71% seg bara vilja búgva í Havn. M.a. tí arbeiðir býráðið saman við umboðum fyri vinnulív og arbeiðsmarknað við eini vakstrarætlan fyri býin, tí vit vita, at fyri flestu føroyingar, sum í dag flyta ella longu búgva uttanlands, er valið Havnin ella einki, skuldu tey umhugsað at flutt heimaftur. Kanningin av førleika í útlegd hjá uttanríkisráðnum vísir tað sama, at útiset­ar­ ar­nir meta, at føroyskir politikk­­arar eru ov upptiknir av fiski­vinnu og at viljin til at fáa nýggjar vinnur upp at standa manglar. Tann kann­ing­in vísir eisini, at um tey flyta aftur til Føroya, so verður adressan í Suður­ streymoy. Eg veit ikki, hvussu vit skulu kunna skera hetta meira út í papp. Fyri tey flestu er einki alternativ til Havnina. Soleiðis er veru­ leikin. Tí er tað so harmiligt, at vit í Føroyum ikki megna at skilja hendan boðskapin og standa saman um at menna høvuðsstaðin, tí trivn­aðurin í høvuðsstaðnum verður álvarsliga avger­andi fyri framtíðar menning í Føroy­ um. Vit í høvuðs­staðnum noyð­ast at fyrihalda okkum til henda veruleika. Fyri flestu útisetar er onki alternativ til Havnina Eg veit ikki, hvussu vit skulu kunna skera hetta meira út í papp. Fyri tey flestu er einki alternativ til Havnina. Soleiðis er veruleikin, sum vit mugu fyrihalda okkum til Heðin Mortensen Borgarstjóri Unge, økonomi og druk Det var langt mere rele­vant, at der blev gjort mark­ant op-mærksom på, at dem der drikker mest komm­er fra familier, der i genera­ tion­er har været be­­­last­­­­et af den genetiske, psykia­­­triske sygdom alkohol­afhængighed. Danske unge har store overtræk på bankkontoen. Og det er fordi, de gennem de sidste 15 år haft Europa­ rekorden i druk. Så økonomi­ en ikke kun sejler. Den drukn­er. Det ”koster” at feste at feste i hverdagen, i weekenden, til festivaler. Det har man fra politisk side ikke gjort noget effektivt ved. Og ungdomsårgan-ge tabes på grund af druk Nu vil nogle fra politisk side lave nationale handlings­ planer og have privatøkonomi på skemaet i folkeskolen og på ung-domsuddannelserne. Som sædvanlig ”glemmes” alt om, at det er alkohol, der er hovedårsagen til de unges dårlige økonomi. At alkohol er den 100 % sikre vej til at udvikle angst, depres-sion og en elendig økonomi. Trods undersøgelser der siger, at unge danskere drikker min-dre, har de stadig Europarekorden i druk. Som Mark Twain en-gang sagde: ”Der er løgne. Der er store løgne. Og så er der statistik”. Mogens Moos, alkoho­l­ rådgiver og forfatter Drejer noget sig om alkohol i Danmark, bliver det om­gående fedtet ind i social­psykologiske for­ståelses­tanker om noget helt andet end alkohol.. 14% meira enn í Dan­ mørk, sum annars var sagt at vera dýrasta land í Evropa. Og síðani varð tøgn. Sera undarligt, at fólk­ sins tænarar og verjar - politikkararnir og fak­ felags­leiðararnir -einans konstateraðu fakta og so einki meira. Bert tøgn. Áttu hesir ikki - eftir at hava gjøgnumgingið kanningina - at stillað neyv krøv um hægst loyvdu prísir og mest loyvda vinn­ing? Serliga tá talan er um neyð­ synjar­­­vør­ur, men kanska eisini í heila tiki? Tí ongin ivi kann vera um, at mong - alt ov mong - hava ilt við at fáa end­­ar­ nar at røkka sam­­an - ser­ liga ein­ligar mammur, men eisini barna­­­­familj­ur við lág­um inn­­­­tøk­­­um, og pen­sionist­ar av einum hvørj­um slag. Men annars tvinga hesu skýhøgu prísir eis­ ini flest øll til óneyð­ugt at skerja livi­støðið, so mono- og duo­polini - uttan avmark­­ingar og neyð­­ugt eftir­lit - kunnu gera lukra­ tivar avtalur, sum fólk­ið síðani verður noytt at liva við, tí fólkið er slept upp á fjall, og hvør eins­takur má klára seg sum best. At fáa skil á prísunum eigur at fáa fyrsta priori­ tet í stundini, og allar góð­ar kreftir eiga at sam­starvað fyri at náa málinum. Ongin ivi er um, at nógvar smáar varrar - og størri við - fara at takka tykkum, um tit - tæn­­arar og verjar - røkja tykkara skyldur á hes­ um økinum, soleiðis at tað gerst meira liviligt í Føroy­um, og soleiðis at einkult­ar sólstrálur eis­ ini kunnu røkka teim­um, ið annars liva og húsast á lívsins skuggasíðum. 14% - og hvat so? Dagfinnur Danbjørg Kanningar herfyri vístu, at føroyskar handilsvørur í meðal kostaðu Í villum víggi á Wight tú vísti ta viljastyrki tú í tær hýsti, og prógvaði aftur – um vit eru smá – á hægstu tindar vit væl kunnu ná. Tú Føroyaland lyfti á ovastu røkur, og risti títt navn inn í ítróttarbøkur, slík brøgd skapa virðing um víðu verð, og Føroyalands ummæli gitið ger. Ei hetta kann sigast um grinda-Pál, sum sett sær hevur sum ytsta mál at blóta á bølmanna hovi túsund árs mentan, sum var vára kovi. Tá neyðin var størst, var álitið spik og tvøst. Men nú kunnu ørvitisfiskar her herja, bakbitin liggur øll okkara verja. Umdømið rapað – í skeljasandi – heimurin hóttir við báli og brandi. Fangar vit gerast í egnari borg – drýpandi høvur í svárari sorg. Her er av sonnum - munur á monnum! NePtuN PÁLar valdast