týsdagur 3. februar 2004síða 6

10 Nr. 22 - 3. februar 2004 Nr. 22 - 3. februar 2004 11 Hergeir Nielsen Talan er um politiska lívs- verk mítt, segði Anfinn Kallsberg, tá ið hann lov- prísaði nýskipanaruppskoti Sambandsfloksins, sum av- talað er at seta í verk í nýggja samgonguskjal- inum. Í nýskipanaruppskoti Sambandsfloksins verða Føroyar roknaðar sum part- ur av einum ríki, ið er sam- ansett av trimum javntstill- aðum londum. Sambandsflokkurin sigur í hesum uppskoti sínum, at fyri at kunna vera í hesum ríkisfelagsskapi, er neyðugt at nøkur málsøki eru felags fyri alt ríkið. Hesi eru: Kongshúsið, Grundlógin, Uttanríkismál, Verjumál, Gjaldoyra og Rættarskipan- in. Hesi felags málsøki eru »garðurin« rundan um rík- ið, sigur Sambandsflokkur- in, og tað eru hesi, sum gera, at vit kunnu tosað um eitt ríki, og tey skulu ikki kunna yvirtakast. Anfinn Kallsberg og Fólkaflokkurin lagað nú garð fyri Sambandsflokkin. Teir viðurkenna ríkiseind- ina, og teir samtykkja í nýggja samgonguskjali- num, at: »Málið er at greiða viðurskiftini millum Før- oya og Danmarkar. Hetta skal gerast við lóg, so løg- tingið hevur heimild at yvirtaka øll mál, undantik- ið málsøki, sum viðvíkja ríkiseindini«. Hetta er klokkukar tala. Sjálvsavgerðarrætturin er sleptur, og viðurkent verð- ur, at Føroyar eru partur av ríkiseindini. Mál innanfyri ríkiseind- ina verða nú liggjandi, har tey liggja. Tey eru mo. grundlógin, uttanríkismál og rættarskipanin. Mál, sum vit vóru komin áleiðis við at skipa undir føroysk- um málsræði. Fólkaflokkurin fekk áhaldandi áheitanir um at endurskipa sjálvstýrissam- gonguna. Hann fekk tað í boði, áðrenn valið varð út- skrivað, og honum stóð í boðið eftir valið at vera við til at endurskipað ta styrkn- aðu sjálvstýrissamgong- una. Men nei. Fólkaflokkurin frávaldi einar frælsar Før- oyar og valdi í staðin at lag- að garð uttan um ríkiseind- ina saman við Sambands- flokkinum. Vit harmast hetta koll- veltandi framtak í føroysk- um sambandspolitikki. Vit harmast um, at tað eyðnaðist javnaðar- og sambandsflokkunum at seta orð á ein nýskipaðan sambandspolitikk, og enn meira harmast vit um, at Fólkaflokkurin sær tað sum lívsverk sítt at laga Garð um henda nýggja ríkis- felagsskapin. Samgonguskjalið hevur fingið heitið breiða semjan. Hetta er eitt rámandi heiti, tí tað er rættiliga óvanligt at tríggir av stóru flokkunum manna eina samgongu. Tað var longu eyðsæð fyri seks árum síðani, at ein semja á ríkisrættarliga økinum mátti gerast á einum grundar- lagi, har minst tríggir stórir flokkar taka undir við tí. Hetta er nú gjørt, og vónandi kann andstøðan eisini taka undir við tí gongd, ið er sett út í kortið. Gamaní inniheldur nýggja samgonguskjalið ikki somu orðingar, sum tey tvey undanfarnu, tá tað um ríkisrætt- arligu støðuna viðvíkur, men sum heild kann sigast, at hetta samgonguskjalið hevur betýðiligt meira kjøt á, enn vit hava verið von við seinastu nógvu árini. Um tær yvirtøkurnar, ið eru settar út í kortið, verða yvirtik- nar hetta samgonguskeiðið, so verður hendan sam- gonga ein størri yvirtøkusamgonga, enn tann seinasta, har vit so at siga bert sóu yvirtøkur í Fiskimálaráðnum og Oljumálaráðnum. Samgonguskjalið inniheldur eisini greiðar orðingar um fíggjar og búskaparpolitikk. Hetta vísir, at nýggja samgongan raðfestir rætt, tí umráðandi verður at forða fyri veruligari kreppu í føroyska búskapinum komandi árini. Einki samfelag uttan vinnu, og her má sigast, at sam- gonguskjalið er rættiliga visionert. Gransking og menning eru lyklaorð, men tað er umráðandi at kom- andi samgonga fer at vísa í verki, at hon veruliga brennir fyri gransking og menning. Privatisering er eisini á skránni. Ávísar fyritøkur verða nevndar. Tað verður ofta sett rættiliga stereotypiskt upp, at Javnaðarflokkurin konsekvent hevur verið ímóti at privatiserað. Hetta er ikki rætt, tí at formaður Javnaðarfloksins nevndi ein møguleika at lata Føroya Banka partabrøv til allar føroyingar í seinasta val- skeiði. Hetta uppskotið bleiv eitt sindur blandað mót- tikið, men vísir, at privatisering ikki er ein trúarspurn- ingur fyri Javnaðarflokkin. Trivnaðarmál fylla sum verða man nógv í nýggja sam- gonguskjalinum. Tað er gott at staðfesta, at man fær nakrar orðingar á økinum, ið ikki bara snúgva seg um tøl. Í samgonguskjalinum eru greið mál, um at gera tingini betri og einfaldari. Hetta er helst ikki ov tíðliga, og tí er bara at vóna, at samgongan fer at koma á mál. Skúlin skal raðfestast høgt, og er hetta eisini væl út- greinað í samgonguskjalinum. Á hesum økinum er at vóna, at vit fáa meiri stabilitet, enn vit hava havt undir seinastu tveimum samgongum vegna rumbul av yms- um slag. Arbeiðsfriður er ein fortreyt fyri at røkka góðu málunum. Sjálvt samgonguskjalið er væl skrivað, og ikki er nógv at koma eftir har. Tó verður tað ikki samgonguskjalið, ið hendan samgongan skal metast eftir. Tað verður heldur, hvussu væl hon dugir at røkka málunum og hvussu stevið verður. Verður stevið gott uttan solospæl av ymsum slag, og megnar man at fáa ein konstruktiv- an dialog við andstøðuna, ja so kann breiða semjan liva upp til sítt navn. DAGSINS MEINING Sosialurin Breiða semjan VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kollveltandi framtak í føroyskum sambandspolitikki Hjalti í Jákupsstovu Tað passar ikki, at leiðandi fiskifrøðingar á Fiskirann- sóknarstovuni mótarbeiða fiskidagaskipanini, sum Óli Jacobsen skrivar á for- síðuni í FF-blaðnum 29. januar 2004. Fiskirannsóknarstovan var við í nevndini, sum kom við tilmælinum um skipan- ina, tók undir við henni tá og tekur undir við henni enn. Fiskirannsóknarstovan hevur sambært lógini um vinnuligan fiskiskap til uppgávu at ráðgeva Føroya Landsstýri í málum um burðardyggan fiskiskap, og hevur í hesum sambandi í fleiri ár mælt til at minka um dagatalið. Hetta við virðing fyri fiskastovn- unum og dagaskipanini, og fyri at dagaskipanin skal virka sum ætlað. Tað er ein stór misskiljing, um hetta verður fatað, sum um Fiski- rannsóknarstovan er í móti dagaskipanini. Tað er beint tvørtur ímóti. Grundarlagið undir skip- anini er, at dagatalið er sett soleiðis, at í miðal yvir nøkur ár verður fiskað tað, sum hvør stovnur framleið- ir, og ikki meiri. Við alsamt vaksandi veiðiorku í fiski- skipaflotanum er neyðugt, alsamt at stilla dagarnar til henda vøkstur. Fiskirann- sóknarstovan nýtir, sum er , stovnsmetingarnar til at meta um veiðiorkuna, og við tí hagtalstilfari, sum er til taks, og við tí játtan til kanningar, sum er, er einki betur tilfar. Tilgongdin av ungum fiski skiftir frá einum ári til annað, og viðhvørt eru fleiri ring ár upp í røkur, sum til dømis alla seinnu helvt av áttati árunum. Dagatalið má tí eisini setast so, at stovnarnir tola vána- liga tilgongd í fleiri ár, uttan at ganga gýtingar- stovnunum ov nær. Tíbetur vita vit ikki, hvussu smáir gýtingarstovnarnir av flestu stovnunum av botnfiski undir Føroyum kunnu verða, uttan at hetta nervar tilgongdina framyvir. Men heldur ikki eiga vit at miða eftir at fáa hesa vitan. Einhvør skipan má nýtast við virðing fyri fortreyt- unum fyri skipanini, og hetta er eisini galdandi fyri dagaskipanini. Síðan 1996 hevur frameiðslan av æti undir Føroyum verið góð, og hetta hevur eisini givið góða framleiðslu av fiski. Men hyggja vit afturlítandi eftir, hvussu væl t.d. toskur undir Føroyum er vaksin, vita vit, at hetta er ikki altíð so, og hesum mugu vit eis- ini taka hædd fyri. Umboð fyri Fiskirann- sóknarstovuna hava í trim- um førum í 2003 verið uttanlands og greitt frá skipanini, í Bergen í august, í Hetlandi í september og í Edinburgh í oktober, og sagt frá hví hon er góð fyri okkum. Óli Jacobsen sigur ósatt Heidi Petersen løgtingskvinna Tjóðveldis- floksins, Vestmanna Fíggjarlógar- uppskotið 2004 Undanfarna samgonga setti sær fyir at bøta um viður- skiftini hjá heimleysum í Føroyum. Hetta var gjørt á tann hátt at 2 mió. kr. vóru settar av á fíggjarlógarupp- skotinum fyri 2004, til bygging/keypi av býlum til heimleys í Havn, afturat teimum 300.000 kr. sum vóru avsettar sum ískoyti til rakstur av herberginum hjá Frelsunarherðinum. Útveg- anin av bústøðum til heim- leys í Havn skuldi gerast í samstarvi við Frelsunar- herðin, Blákrossheimið, Heilbrygdi og Tórshavnar kommunu, og tyktist hetta at vera ein gongd leið. Landskassin rindar íløguna og kommunan og lands- kassin lata so ávíst gjald fyri raksturin á hvørjum árið, og arbeiðið liggur so í tryggum hondum hjá Frels- unarherðinum og hinum stovnunum. Landsuppgáva Í hesum føri er rætt av landsmynduleikunum at gjalda fyri íløguna, tí tað kann ikki sigast at Tórs- havnar kommuna einsamøll eigur trupulleikan við heimleysum, tá tað jú eru fólk úr øllum landinum sum búgva á gøtuni í Havn. Slóðbrótandi arbeiðið hjá Frelsunarherðinum, við herberginum fyri teimum heimleysu í Havn, hevur víst okkum týdningin av tí sjálvbodna arbeiðnum, kristiligir felagsskapir leggja í okkara samfelag, og er tað politikarana ábyrgd at taka málið upp tá torvurin er so væl lýstur sum í hesum føri. Vert er eisini at taka fram arbeiðið hjá Blákross- heiminum í Havn, har fólk bæði fáa viðgerð fyri mis- nýtslu, men har eisini stórt arbeiði verður gjørt fyri at hesi fólk fáa møguleika at fóta sær aftur í lívinum, við m.ø. møguleikanum fyri búfelagsskapi eftir viðgerð- ina. Blákrosskaféin er eis- ini ein týðandi liður í sosi- ala arbeiðinum at skapa gott og mennandi umhvørvi fyri útsettar bólkar av sam- felagnum. Áheitan Men hvat hendir nú? Vil nýggja samgongan halda fram við tí arbeiði Tjóð- veldisflokkurin byrjaði fyri at tey heimleysu skuldu fáa sømilig kor? Ella dettur hetta burtur tí flokkarnir í sínum rúsi eftir makt gloyma veikastu bólk- arnar í samfelagnum? Vón- andi gongur ikki so, og vil eg her nýta høvi at gera vart við tørvin hjá einum veik- um bólki í samfelagnum, har tað eftir míni metan er ein samfelagsskylda og ábyrgd at útvega og tryggja sømilig kor. So mín heilsan til nýggju samgonguna skal vera góða eydnu framyvir og gloymi ikki tey sum mest tørvar tykkum. VIÐMERKINGAR Heimleys í Havn Anna Djurhuus Porkeri Hoyrdi í tíðindunum fyri nøkrum vikum síðani um, at læknar høvdu funnið fram til eina tøkni, sum kundi ávísa, um kvinna við barn bar barn við Downs syndrom (mongolismu) undir belti. Tað ljóðaði fyri mær, sum um hetta vóru gleðilig tíðindi, ella ein sensatión. Jú, vit einum skannara kundu læknar kanna, um barnið hevði ein ávísan nakkafald. Um so var, bleiv tilboð givið um at gera ein fosturvatns- roynd, sum so endaliga kundi staðfesta, um tað veruliga var Downs syn- drom. Barnið kundi so tak- ast. Við hesum blivu »bert« 5 børn við Downs syndrom fødd í Danmark um árið ístaðin fyri 60-70. Annað floks menniskju? Eg sat eftir við einari løgn- ari kenslu, tá eg hevði hoyrt tíðindini og hugsaði við mær sjálvari: Hvat mugu foreldur at børnum við Downs syndrom hugsa, hvat mugu tey sjálvi hugsa. Eru hetta »2. floks menn- iskjur«. Eg eigi sjálv fimm so- kallað vælskapt børn, og kann kanska ikki seta meg í stað teirra, sum eiga børn við breki, men eg veit bert, hvat tey sjálvi siga. Vælskapt brek Fyri nøkrum árum síðani kom fløga út, ið var nevnd vælskapt brek, har ljós bleiv sett á børn við við- føddum breki. Var sjálv á konsertini, ið bleiv hildin í Norðurlandahúsinum. Ein sera góð og rørandi kon- sert, har temaið var, hvørja gleði hesin bólkur av børn- um ber sínum kæru og øðr- um við. Heiti vælskapt brek er eitt ógvuliga vælvalt og sig- andi heiti Ein ríkt tjóð! Í kvøld 25. januar 2004 sá eg sending í Sjónvarp Før- oya um daglidagin hjá Jóannesi Jacobsen, við hans- ara arbeiði millum menn- ingartarnað. Eg má siga, at tá eg sá M´as Blues Band spæla í Vestmanna skúla, tá rørdist mítt hjarta, og eg hugsaði. Vit eru rík sum samfelag, at eiga hendan vælsignaða bólkin av menniskjum, sum skapa slíka gleði rundan um seg har tey eru. Tøkk skal Jóan- nes hava, sum í síni frítíð ger hetta frálíka arbeiði fyri at gleða okkum øll. Man tað ikki verða, tí hann sjálv- ur er vorðin ríkari at vera saman við teimum? Vit verða fátæk uttan tey Eg hugsi, um vit sum sam- felag skulu sleppa okkum av við tann bólkin av menn- iskjum við Downs syn- drom, hvør verður so tann næsti bólkurin? Eru við blivin, sum Hitler í nazi tíðini har hann skuldi hava eina reina ariska rasu? Nei, eg spyrji bara. Eitt veit eg, at tá verða vit ógvuliga fátæk sum tjóð, og Gud for- bjóði, at so verður. Tey gera okkum rík! Zacharias Zachariasen, hevur yrkt ein sang um Brekaða barnið, har síðsta ørindi ljóðar: Júst hetta lítla barn, ið mikið brekað var, mest gleði teimum vann og størstu signing bar. Og har, sum sorgin neit, og royndin var so svár, nú hoyrist takkarljóð, og skyggja gleðitár. Hetta er tað sum eg hoyri og síggi foreldur, avvarð- andi og onnur sum hava við brekað og menningartarnað at gera siga. Tí haldi eg, at vit sum samfelag heldur skuldi hjálpt teimum meir og givið teimum betri kor og sømd- ir, sum tað sømir seg einum ríkum samfelag, tí tey gera okkum rík. Sjálv bleiv eg ríkari í kvøld! Tey gera okkum rík Tórshavn, 31. januar 2004 Høgni Hoydal Vegna Tjóðveldisflokkin Tjóðveldisflokkurin ynskir nýggju samgonguni við Jóannesi Eidesgaard sum løgmanni, tillukku við skipanini og samgongu- skjalinum. Vit vóna, at okk- urt gott spyrst burturúr landi og fólki at frama. Eisini er okkurt í sam- gonguskjalinum, sum vit fegnast um. Eitt nú eru góðar orðingar um gransk- ing og førleikamenning. Og á sosiala økinum eru fleiri mál, sum Tjóðveldisflokk- urin hevur stungið út í kort- ið, sum nýggja samgongan sigur seg vilja fremja. Ongin kós fyri framtíðina Kortini harmast Tjóðveld- isflokkurin almikið um, at nýggja samgongan onga kós og ongi mál hevur sett fyri framtíðina, men hevur slept øllum stríði fyri sjálv- stýri og einum sjálvberandi búskapi. Áhaldandi royndirnar hjá Tjóðveldisflokkinum at fáa ávirkan og skipa eina sam- gongu, ið kundi halda fram á sjálvstýrisleiðini, hava ikki eydnast. Samgonguskjalið er ein sera tunn súpan, har fleiri sera høgravendir bollar liggja á botni – tildømis ófíggjaðir skattalættar og studningsskipanir til vinn- una. Orðingar á hinum økj- unum eru endurtøkur av gomlum samgonguskjølum og valskráum. Fyrstu ferð donsk ríkiseind er orðað í føroyskum politikki Tó er mest herskni bitin í samgonguskjalinnum, at tað hevur eydnast Sam- bandsflokkinum at fáa Fólkaflokkin at viðurkenna eina danska ríkiseind. Samgonguskjalið sigur greitt, at føroyskir myndug- leikar skulu hava loyvi sambært lóg at yvirtaka málsøkir, ið ikki hoyra und- ir ríkiseindina – og hetta er sama orðing, sum sam- bandsflokkurin hevur ført fram í sínum politikki. Hetta er eisini sama krav, sum danska stjórnin hevur sett í samráðingunum við føroyskar myndugleikar – og júst hetta krav var orsøk- in til, at samráðingarnar um føroyskt fullveldi slitnaðu í ár 2000. Tá var málið føroyskt fullveldi, tjóðarfrælsi og viðurkenning av sjálvsav- gerðarættinum hjá føroy- ingum. – Nú verður fyri fyrstu ferð í politisku søgu Føroya skrivað undir eitt skjal, ið viðurkennir donsku ríkiseindina, og har frælsismálið er heilt slept. Hetta er sostatt ein søgu- lig breið semja um sam- band og ríkiseind, har Fólkaflokkurin tíverri er koppaður yvir til gomlu heimastýrisflokkarnar. Tjóðveldisflokkurin brynj- ar seg nú til at fara í and- støðu. Har verður setning- urin við ítøkiligum upp- skotum at halda kósina fram móti føroyskum full- veldi, sjálvberandi búskapi, sosialum frambrotum, fræls- um vinnulívi og einum nú- tímans útbúgvingar- og mentanarpolitikki. Viðmerking til nýggju samgonguna og samgonguskjalið: Søgulig breið semja um samband og ríkiseind TÍÐINDASKRIV Nú ein nýggj samgonga tykist vera komin undir land, vilja vit ynskja henni góða eydnu. Tó undrast Tjóðveldis- flokkurin og Miðflokkurin á politisku gongdina. Valúrslitið gav dygga undirtøku fyri, at sjálvstýrisgongdin skuldi halda fram, og teir flokkarnir, sum hava stuðlað tjóðarfrælsinum, komu styrktir burturúr valinum. Tí vóru allir møguleikar at halda fram á sjálvstýrisleið, at halda ein skynsaman búskaparpolitikk, at tryggja vælferðina og fremja ein greiðan vinnulívspolitikk. Kortini verður nú skipað ein sam- bandssamgonga, har Fólkaflokkurin er stuðulsflokkur. Tjóðveldisflokkurin og Miðflokkurin hava boðað Fólkaflokkinum greitt frá, at vit eru til reiðar at skipa eina samgongu, ið kann halda fast um sjálvstýrisgongd- ina, og hetta standa flokkarnir framvegis við. Tjóðveldisflokkurin og Miðflokkurin undrast á samgonguskipan Tórshavn, 31. januar 2004 Tjóðveldisflokkurin Miðflokkurin Høgni Hoydal Jenis av Rana C M Y K 11 10