mikudagur 20. juli 2011síða 12

Mikudagur 20. juli 2011 · Nr. 83 12 Sosialurin Kjak Nú uppskot um komm­ unusaman­leggingar er komið úr landsstýrinum, hevur mikið kjak stungið seg upp í samfelagnum, hvørt samanleggingar er ein gongd leið ella ikki. Málið er als ikki ókent og innihaldið heldur ikki nýtt, men longu tykjast løgtingslimir at hokna. Undirritaði er rímu­ liga nýggjur í politikki, og møguliga er hetta við at mynda støðutakan mína í hesum máli. Sum partur av einum samdum kommunustýri á Sandi, varð eg í farnu viku við til at melda greitt út, at eg taki undir við at Sandoyggin, Skúgvi og Stóra Dímun, verða lagdar saman í eina felagskommunu. Man kann altíð seta spurnartekin við, um skipanin við eini felags­ kommunu verður betri enn verandi skipan. Mín spurningur er hin­ veg­in, hvørt ver­­andi skip­ anin við nógv­­um smá­ um komm­un­um gagn­ar Sandoyar­økinum? Mær vitandi hevur økið verið fyri støðugari afturgongd í fólkatali seinnu árini. Samstørvini í økinum, læknin, skúlin o.o, hava verið merkt av innanhýsis ósemjum. Samanlagt liggur økið á knøunum av skuld. Almennar íløgur eru so at siga ongar fingnar til økið. Hetta ber ikki júst brá av at skipanin hevur gagnað økinum. Tað er lætt at finna argumentini fyri hví vit eiga at vera ein felags­ kommuna, men higartil hava sera fá argumentir verið frammi fyri, hví vit skulu halda fast við verandi skipan, tó Skúvoyar kommuna hevur meldað út, at tey vænta at hvørva í eini felags kommunu. Eg vænti ikki at komm­ unu­samanlegging eina kemur at venda gongd­­ ini í økinum, tí tað skal munandi sterk­ari lút­ur til. Men kommunu­sam­ an­leggingar er ein for­ treyt fyri, at vit sum øki kunnu gera okkum gald­ andi við krøvum okkara mótvegis restini av landi­ num. Kommunu­saman­ legging snýr seg ikki um at missa teritori­um mót­ vegis hvør øðr­um, men sum øki at vinna land, sum vit hava mist und­ir verandi skipan. Spurningurin er so um vit lokalt í økinum eru bangin fyri hvat fólkið hevði sagt, um so varð at fólkið fekk møguleikan at siga sína meining. Spurningurin er um vit eru bangin fyri at lokalar alliansur fara fyri skjeytið, um bólturin varð tveittur upp heilt av nýggjum? Málið um kommunu­ saman­leggingar er sera stórt og principielt mál. Eg fari tí at mæla til, at fólkið í økinum sleppur til orðanna, so­leiðis at vit sum eru vald av fólkinum vita hvør fólk­ sins vilji í hes­um máli er, og hvat vit tí skulu arbeiða fram ímóti. Sands kommuna hevur fyri rúmari tíð síð­ani sam­tykt at halda fólka­atkvøðu um málið, og um so er at kommunu­ stýrið velur at halda fast við hesa samtykt, verður vænt­andi skipað fyri fólkaat­kvøðu í heyst. Kommunu­ saman­ leggingar Brandur Sandoy borgarstjóri á Sandi Eyðun á Lakjuni býráðslimur í Fuglafirði Tað, at málið verður lagt út til hoyringar í bert 14 dagar í bestu feriutíð, er eftir míni metan ein stór vanvirðing av politisku skipanini í síni heild, og átti als ikki at komið fyri. Beinanvegin her sæst, at okkurt er spinnandi galið, og tú fært ein ringan smakk í munnin. Fyrst eitt sindur um “burð­ ar­­dyggheit”, - hetta nýggja orðið, sum øll nú eru farin at láta sum papageykar. Eing­ in veit veruliga, hvat tað merkir. Eg havi t.d. roynt at spurt - eisini millum hægstu politik­­arar her á landi - nær ein komm­una er burðardygg, - men eg fái onki svar. Eg síggi ann­ars í hesum uppskotinum, at Sand­­oyggin er burðar­dygg, at Sunda­­lagið er burðar­dygt, men at Fuglafjørður er ikki burðardygg. Gøta/Leirvík ella Eystur­komm­una er heldur ikki burðar­dygg. Tá er tað, mann spyr seg sjálvan: Hvar er logikkurin. Tað eru nógvir mátar at argumentera uppá. Eg kann t.d siga, at Fuglafjørður er fimtstørsta pláss í landi­num – tí tað er tað. Vit hava so at siga alt, ið skal til fyri at reka eina kommunu. Her eru skúlar, barna­garð­ar, eldra­ sam­býli, nógv arbeiðs­pláss, ein rúgva av mentanar­ligum og ítrótta­ligum tilboðum, handlar - og eg kundi hildið á. So kemur spurn­ing­urin hjá mær: Er landið snikkað saman á rættan hátt, tá ið fimst­størsta bygd ella staður, sum annars klárar seg fínt sjálvur, ikki kann vera ein sjálv­støðug kommuna, - um hon ynskir tað. Skal hon ímóti sínum vilja verða av­ tikin sum komm­una? Er tað rími­ligt? Eru landsins lógir ikki tá tilpassaðar eftir onkr­ um øðrum landi enn okkara egna, kæra fosturlandi? Eg kann halda fram at argumentera. Í Fuglafjarðar kommunu búgva uml. 1550 menniskju. Tað er uml. 3,1% av samlaða fólkatalinum í Føroyum. Sum flestum kunn­ igt, so stendur Fuglafjørður rímiliga sterkur reint vinnu­ liga. Ein leyslig, men tó realist­isk meting sigur, at vit eiga uml. 2 mia. av samlaðu føroysku brutto­tjóðar­úr­ tøkuni, sum er uml. 13 mia. Hetta umroknað í prosentum er uml. 15. Tað vil so siga, at Fuglafjørður við sínum reiðiliga 3% av fólkinum og 15% av samlaða BTÚ’num í Føroyum kortini sambært skarpastu heilunum í Havn ikki er burðardyggur. Tá er tað aftur, eg spyrji meg sjálvan: Hvar er logikkurin? Hvat skal forða fyri, at ein slík kommuna skal klára at taka sær av sínum gomlu sjálv, – serliga tá ið hugsað verður um, at pengar fylgja við til at gera hesa uppgávu fyri? Eldra­økið í Føroyum kostar uml. 400 mió. kr. Verða penga­­rnir býttir javnt eftir fólka­­talinum, er okkara part­ ur í Fuglafirði uml. 12,3 mió. kr. um árið. Skulu vit ikki klára hesa uppgávu sjálvi? Ella um vit nú saman við grann­­unum meta, at vit gera hetta best í felag, lat okkum so sleppa at gera tað í friði. Og so eitt sindur um fólksliga tilgongd. Í februar mánað í ár fingu kommunufeløgini skriv frá táverandi landstýriskvinnuni í innlendismálum, Anniku Olsen, har tey verða biðin um at taka støðu til eina fólksliga tilgongd í hesum máli. Í hesum sambandi verður beinleiðis tosað um fólka­atkvøður í einstøku kommununum. KSF svarar, at tikið verður undir við eini fólksligari tilgongd, og at stýrið tekur undir við, at Innlendismálaráðið í sam­ráð við kommunurnar nýtir fólka­ atkvøður í teimum einstøku kommununum sum amboð í fólksligu tilgongdini. Í uppskotinum, vit nú fáa til hoyringar frá Helenu Dam á Neystabø, er alt tað fólksliga – eg vil heldur kalla tað, alt tað demokratiska - tikið út. Nú skal alt bara tvingast saman – um tú vilt tað ella ikki. Lurtið eftir hvat §6 stk. 3 í lógaruppskotinum sigur: “Fyri tær eindir, ið ikki innan ásettu freist eru skipaðar við sjálvbodnari samanlegging, ger landstýrismaðurin sbrt. § 4 uppskot til avtalu um samanlegging, sum avvarð­ andi kommunustýri skulu samtykkja innan eina freist, ið landstýrismaðurin ásetir.” Løgdu tit til merkis har stendur “kommunustýri skulu sam­tykkja”. Í góðum, goml­­um sovjettstíli. Tað við siga, at eg sum kommunu­ stýris­limur veri tvingaður at sam­tykkja nakað, sum gongur djúpt ímóti míni egnu sann­føring og samvitsku. So langt úti er tað. Nei, góða Helena, den går ikke. Hatta fært tú ikki meg til. Tí var tað ikki minni hug­ stoytt at hoyra fyrr­verandi landstýris­kvinnuna og nú løgtingskvinnuna, Anniku Olsen í ÚF tann 5. juni á miðdegi siga, at hon fór at taka undir við hesi lóg, tí, sum hon segði, stórt sæð ikki eitt komma var flutt í mun til hennara egna uppskot. Eg skilji einki. Fyri mær er alt vent á høvdið. Er tað ikki munur á at hava eina fólka­ atkvøðu um eitt so týðandi mál og so at gera tað beint ímóti fólksins vilja. Ja, eg spyrji bara! Kommunustýrini, sum eru longdi armur borgar­ ans, standa nú í kø at fortelja tykkum, kæru lands­ politikarar, at tey vilja ikki tvingast saman við lóg. Í Vági var fólkaatkvøða fyri nøkrum árum síðani, og har segði ein greiður meiriluti av fólkinum, at tey ynsktu, at Suðuroyggin var 2 kommunur heldur enn 1. Tað eru bert góðir 3 mánaðir síðani, at 6 borgarstjórar í 6 meðal­ stórum kommunum alment heita á løgting og landstýri um at binda frið og gevast við øllum tosi um tvungna komm­unusamanlegging, sam­stundis sum kommunu­ feløgini ferð eftir ferð hava boðað frá, at tær ikki vilja kennast við tvungna kommunu­samanlegging. Ávirk­ar alt hetta einki. Hevur hetta onki at siga? Nei, tað tykist sum um, at tað telur onki, hvat fólkið heldur. Bara strikurnar passa á onkrum skriviborði í onkr­ um málaráði í Havn, so er alt fínasta slag. Mín áheitan á politiska systemið skal vera, at tit sum minsta mark lata fólkaviljan ráða. Tað má tó vera tað minsta! Hava tit ætlanir um at leggja kommunur saman, spyrjið so fólkið. Annars eri eg sannførdur um, at um uppleggið frá landstýrinum var, at tað vóru einar 12 - 15 kommunur her á landi, og at samstarvsøkini vóru á leið tað, sum uppskotið leggur upp til, var alt hetta als ongin trupulleiki, og tað gekk sum smurt ígjøgnum allastaðni. Viðmerkingar til kjakið um kommunusamanlegging Okkurt er spinnandi galið, og tú  fært ein ringan smakk í munnin Fyri góðum 14 døgum síðani kom út til hoyringar uppskot frá landstýriskvinnuni í inn­lendismálum, Helenu Dam á Neystabø, um komm­unu­sam­anleggingar. Her eru nakr­ar viðmerkingar til málið