mánadagur 1. august 2011síða 23

23 Mánadagur 1. august 2011 · Nr. 87 Sosialurin H arra formaður Í øldir eru føroyingar komnir sam­ an at hátíðarhalda ólavsøkuna, og í øldir er løgtingið komið saman á ólavsøku at seta út í kortið kósina fyri land og fólk. Tað er við stórari gleði, at vit savnast á ólavsøku. Hetta er hátíð, ið myndar okkara samanhald, sam­leika og felags lagnu sum tjóð. Okkara land, sum vit eru so ómeta­ liga góð við. Árini ganga, og tíðirnar broytast, men allatíðina er fremsta uppgávan og ábyrgdin hjá landsins stjórn at leiða landið gjøgnum góð og minni góð ár. Farna tingsetan hevur verið ser­ stakliga avbjóðandi. Vit hava sæð ein stóran banka fara á húsagang og verða bjargaðan. Føroya størsta arbeiðspláss innan fiskiídnaðin fór á húsagang og varð endurreist við nýggjum eig­ arum. Og drúgt makrelstríð tók seg upp við ES og Noreg, tí vit sum tjóð stóðu fast við okkara rætt til ríki­ dømið í havinum. A vbjóðingarnar hava verið nógv­ ar og truplar, men Føroyar telj­ ast framvegis millum heimsins rík­astu lond. Allar umstøður eru gamaní ikki nøktandi, men grund­ leggjandi er okkara samfelag trygt at liva í. At liva her hevur altíð kravt, at fólkið var til reiðar at taka við stórum avbjóðingum og laga seg til broyttar umstøður. Hesar av­ bjóðingar tóku vit á okkum við hegni og hepni. Vit lagaðu okkum til broyttu umstøðurnar, tá hóttaføllini gjørdu um seg, og afturgongd og stúran vórðu vend til framgongd og vón. Vit stóðu royndina, tí vit høvdu viljan. Eisini í komandi tíðum standa vit fyri stórum avbjóðingum. Stig skulu takast at flyta landið úr gomlum skipanum inn í eina burðardygga framtíð, bæði hvat viðvíkur fólka­ grundarlagi, náttúrutilfeingi og hugsunarhátti. Vit skulu syrgja fyri, at um­ støð­urnar verða so góðar sum gjør­ligt hjá okkara ungdómi at flyta heimaftur. Til tess krevst, at vit duga betur at lurta eftir teirra ynskj­um og vónum. Vit skulu syrgja fyri, at av­leið­ ingarnar av búskapar­kreppuni, ið rakti á heysti 2008, verða bastar, so hallið á fíggjarlógini hvørvur, og arbeiðsloysið minkar. Vit skulu tora at broyta skipanir og bygnaðir, sum tæntu okkum væl fyrr, men sum ikki geva bestu úrtøkuna í dag. Her hugsi eg um bæði vinnu og almenna geiran. Vanahugsan og stillstøða er ikki ein møguleiki næstu árini. Ný­ hugsan og nýskipanir skulu skunda undir, at Føroya framtíð verður trygg. T á samgongan tók við landsins leiðslu tann 26. september í 2008, var búskaparligi vøksturin vendur til afturgongd. Síðan hava vit virkað undir sera truplum umstøðum. Búskaparliga afturgongdin helt fram í 2009, men í 2010 kundi aftur staðfestast framgongd. Uppgávan var at steðga vaksandi hallinum á fíggjarlógini og vøkstrinum í lands­ kassaskuldini, samstundis sum vit framdu vakstrartiltøk. Føroysku peningastovnarnir gjørdust partur av bankapakkunum fyri danska ríkið, og hetta bjargaði fíggj­arkervinum. Landsstýrið tálm­aði almennu útreiðslunum og er farið undir at rationalisera og leggja stovn­ar saman, so meira fæst fyri minni. Búskaparligu átøkini hava borið ávøkst. Gongdin er vend, uttan at almenna skuldin er vaksin ov nógv. Talið á arbeiðsleysum er lækkað við 400 síðan í februar, tá tað var hægst. Arbeiðsloysið er nú komið niður á 6,5 prosent. Hallið á fíggjarlógini minkar og verður eftir ætlan burtur í 2016. Landsstýrið hevur fingið tamarhald á meirnýtsluni á fíggjarlógini, og samlaða meirnýtslan er farin úr 131 mió. kr. í 2008 niður í 11 mió. kr. í 2010. Almenna fyrisitingin eigur stórt rós uppiborið fyri at hava vent hesi gongd. Treystitalið, ið gevur ábending um, hvussu mett verður um støð­ una, vísir, at fólk og vinna aftur síggja bjartari upp á framtíðina. Ordrabøkurnar í byggivinnuni eru eisini farnar at fyllast, tí meiri pengar eru settir av til almennar íløgur komandi árini. Samgongan hevur framt flestu málini, sum hon setti sær fyri, og hetta tíðarskeiðið hevur landsstýrið latið løgtinginum umleið 350 lógar­ uppskot. Vit hava framt og eru farin und­ ir at fremja nakrar av størstu og týdningarmiklastu nýskipanunum í fleiri áratíggju. Men komið er ikki á mál. Altjóða metingarstovnurin Moodys hevur lækkað kreditt­met­ ingina av føroyska búskapinum eitt stig, tí vit mangla at seta í verk enn fleiri átøk. Fyri at fáa hallið burtur er neyð­ ugt at fremja enn fleiri grund- leggjandi broytingar í fiskivinnuni og almenna bygnaðinum. Í vár fór Fólkaflokkurin úr sam­ gonguni. Eg takki Fólkaflokkinum fyri samstarvið og fyri tey tøk, vit tóku saman í samgongu. Tit tordu at taka ábyrgd, tá á stóð. Eg valdi ikki at skriva út nýval, tá landsstýrið kom í minniluta, og tíðin hevur prógvað, at eisini við minnilutastjórn ber til at loysa týðandi mál. Á ólavsøku verða uppskot til nýggjan kommunubygnað løgd fram. Skulu øll øki í landinum hava javn­bjóðis møguleikar at mennast, er neyð­ugt at skipa landið í færri og sterkari eindir. Eg ásanni, at hoyringsfreistin í sambandi við nýggja komm­unu­ bygnaðin var í styttra lagi. Tó mugu vit ikki gloyma, at júst komm­unu­ málið er tað málið í nýggjari polit­ isk­ari søgu í Føroyum, sum hevur fing­ið drúgvastu og neyvastu við­ gerðina av øllum. Fleiri álit eru gjørd, og kommunufeløgini hava verið við í allari tilgongdini. Í november 2012 skal fólkið velja stýri til nýggju kommunueindirnar. Um vit bíða, fáa kommunurnar ikki nóg góða tíð at fyrireika seg til samanleggingarnar. Latið okkum nú standa sam­ an um at skapa tað nýggja Før­ oya-kortið. Harra formaður Ein burðardygg fiskivinna er ikki eitt val, men ein treyt fyri búskapar­ vøkstri. F leiri fiskastovnar undir Før­ oyum eru illa fyri orsakað av ov stórum veiðitrýsti, og skal vinnan røkka bestu keyparum, er neyðugt, at hava MSC-góðkenning ella aðra altjóða viðurkenda góðkenning. Skal hetta eydnast, mugu vit prógva fyri umheiminum, at okkara fiski­ skapur er burðardyggur. Fyrsta stigið verður tikið í dag, tá uppskot um fiskidagatal verður lagt fram. Í hesum uppskoti verður fiskidagatalið lækkað við 10 prosentum í bólki 1, 2, 3 og 4T, meðan bólkarnir 4 og 5 (a og b) verða lækkaðir við 20 prosentum. Vit vita, at aftur í ár verður ósemja millum flokkar og innan­ floks um uppskotið um fiskidagar. Tá løgtingið skal áseta talið á fiskidøgum, er uppgávan at tryggja, at fiskastovnarnir verða gagnnýttir á ráðiligan og burðardyggan hátt. Tann árligi bardagin um fiski­dagar má halda uppat. Vit kunnu ikki, sum frá líður, liva við eini fiski­ dagaskipan, har politisk tog­togan er avgerandi fyri talið á fiski­døgum heldur enn vísindalig tilmæli. Tað var ikki endamálið við fiski­daga­ skipanini, tá hon varð smíðað í 1996. Samgongan, Tjóðveldi og Fram­ sókn hava gjørt semju, sum skal leggja lunnar undir eina umskipan í fiskivinnuni. Endamálið er at gera nýggja skipan, ið skal koma í staðin fyri verandi skipan við loyvisrættindum, ið ganga út í 2018. Í seinasta lagi 2015 skal øll veiða í føroyskum sjóøki vera burðardygg, og alt tilfeingið skal tá koma til høldar. Farið verður undir eina endurreisingarætlan, ið skal fáa fiskastovnarnar at koma fyri seg. Um neyðugt verða fleiri stig tikin at steingja leiðir, so ungfiskurin verður vardur. Lógarverkið verður broytt, so vinnan fær betri møguleikar at virðisøkja fiskin umborð. Útrokn­ ingin av veiðiorku og skipastødd verður broytt og gjørd smidligari, so tað verður lættari at endurnýggja flotan. Í heyst verður farið undir at endurskoða skipanina við skipa­ bólkum fyri at geva betri møgu­ leikar at leggja loyvir saman og á tann hátt tillaga fiskiflotan. Brúks­ skylda verður eisini sett í gildi. Makrelkvotan fyri 2011 verður nýtt í eini royndarskipan, har ein partur av fiskinum verður útlut­að­ ur fyri tilfeingisgjald og ein annar partur umvegis uppboðssølu. Fyrsti partur av søluni av makreli á fiska­ marknaði hevur eydnast væl. Eftir einum degi vórðu 7000 tons seld fyri umleið 12 mió. kr. Fyri fíggjarárið 2011 er til­feing­ isskattur settur í gildi. Talan er um hækkaðan partafelagsskatt upp á 2,5 prosent á skattskyldugar inn­ tøkur oman fyri eina millión. Landsstýrið er enn ikki komið til endaliga niðurstøðu um, hvussu stóran part av tilfeingisrentuni tað almenna skal hava, og hvussu hetta skal gerast. Í fíggjarkarminum fyri 2012 eru inntøkurnar frá tilfeingisskatti ásett­ar at vera 40 mió. kr., og hetta er sam­tykt av einum breiðum meiri­ luta í tinginum. Okkara mál er, at ein nýggj skip­ an skal vera klár at seta íverk 1. januar 2012. Landsstýrið hevur skyldu at verja tilfeingið og rættindi Føroya fólks. Tey 4,6 prosentini av makrelkvotuni í strandalandaavtaluni, ið Føroyar áður hava fingið tillutað, er ikki rættvíst býti longur. Vit eiga størri lut. Samskifti er millum partarnar, og samráðingar verða tiknar upp­ aftur í heyst. Framhald á næstu síðu Frágreiðing løgmans á ólavsøku 2011 Vit megna at taka við avbjóðingunum!