mikudagur 3. august 2011síða 13

13 Mikudagur 3. august 2011 · Nr. 88 Sosialurin Nú hevur Helena Dam á Neysta­­bø lagt sítt upp­ skot um skip­­an av komm­ ununum fyri tingið til við­gerðar. Tað merkir, at fleiri komm­unur eru givnar upp fyri skutil og skula tving­­ast saman við øðrum – antin tær vilja ella ikki. Ein av hesum komm­ un­um er Tórshavnar komm­una. Hon skal sam­­bært Helenu Dam á Neysta­bø bara makka rætt og finna seg í at skula taka sær av Kvívík og Vest­­manna, um tær vilja sleppa upp í Havnar kommunu. Havnar kommuna fær sambært uppskotinum ikki møguleikan at siga sína hugs­an um eina slíka saman­legging. Hetta er líka ringt sum at vera givin upp fyri skutil, og tað er ein løgin støða, at Vestmanna og Kvívík kunna atkvøða seg upp í Havnar kommunu, meðan borgar­arnir her bara skula standa sum Kánus og taka ímóti. Havnar kommuna hevur ikki verið smá­ tøkin í samanleggingartil gongdini. Higartil. hevur høvuðsstaðurin kast­að saman við øllum hinum kommununum, sum vóru í Suðurstreymi, og eisini Kollafirði. Hetta hevur gingið hampi­liga væl í hond, men nú kanst tú ivast í, um tað verður til gagns fyri Tórshavnar komm­ unu at taka meir upp á seg. Eisini tí, at hon verður lut­falsliga størri partur av landinum. Tað minsta má vera, at borg­ararnir í Havnar komm­unu fáa møgu­ leikan at av­­gera, hvør gongdin skal verða. Ein fólkaatkvøða er eitt sjálv­ sagt krav, nú takast skal saman um í kommunu­ málunum. Tórshavnar Býráð eigur at standa við lyftið hjá borgar­stjóranum um, at borg­ar­arnir í Tórs­­­­­havnar kommunu á fólka­­­­at­kvøðu fáa høvi at siga sína hugsan um eina møgu­­­liga víðkan av komm­­un­uni - uttan mun til, hvat inn­lendis­ mála­­ráð­ið hevur lagt fyri løgtingið. Sakin er jú ikki avgjørd enn. Grundarlagið undir eini atkvøðugreiðslu má sjálv­sagt vera ein gjøllig gjøgnum­gongd av, hvat tað er, Tórs­ havnar kommuna er ætlað at taka upp á seg, og sakligar metingar av, hvat skil er í at gera tað – bæði nú og komandi. Tað seinasta, vit hava frætt norðan av oynni, er, at báðar komm­un­ ur­nar hava munandi aftur­gongd í skatta­­inn­ tøkunum. Tórs­­havnar Býráð eigur tí at gera sær fullgreitt, hvat vit møguliga skula undir. Stendur upp og niður hjá hesum komm­ unum? Hvussu er fólka­ saman­setingin, eru tær kommunalu veiting­ arnar dagførdar, er nakað virksemi í bygdu­ num ella skula borg­ar­ arnir í núverandi Tórs­ havnar kommunu bløða fyri eina slíka víðkan? Tað lovaða nærdemo­ kra­tiið og tann fólksliga til­gongdin virka ikki, fyrr­enn øll fáa sama møgu­leika at hava ávirkan. Jógvan Arge býráðslimur í Havn fyri Tjóðveldi Kommunur givnar upp fyri skutil Løgtingið er farið til verka aftur, og debattin um støð­ una í Føroyum er farin í gongd. Løgmansrøðan á ólavsøku lýsti eina ljósa tilveru, og tað er sjálvandi positivt. Tað er gott at síggja møguleikar fram um forðingar. Loysnir fram um trupulleikar. Hinvegin, so má veruleikin umrøðast, so sum hann er. Tann nakni sannleikin er, at her er ongin nevniverdur búskaparvøkstur. Stór undirskot eru á almenna budgettinum. Fólkatalið hevur staðið í stað í eini 10 ár. Og vælferðin er undir stórum trýsti. Hetta er syndarliga støð­ an, og vit mugu tora at nevna hana við sínum rætta navni. Føroyar eru í KREPPU!   Taka lán til vælferð Fyribils merkir tann einstaki føroyingurin ikki so nógv til kreppuna, hóast standurin er vánaligur nógvastaðni, serliga hjá arbeiðsleysum. Orsøkin er, at Føroyar taka lán fyri at fíggja hallini ár eftir ár. Soleiðis verður pínan útsett. Sakin er, at landsstýrið lænir pengar til vælferðina í Føroyum! Lænt verður til skurðviðgerðina. Til songina á røktarheiminum. Og til eyka tímarnar til næmingin, sum hevur tørvin! At lána hálva milliard um árið heldur ikki í longdini! Tað vita øll.   Nú skal rokningin gjaldast! Hví mangla pengar í lands­ kassanum? Hví má lands­ stýrið á skrøddum knøum út á marknaðin at fíggja vælferðina í Føroyum? Høvuðsorsøkin til hall eftir hall á fíggjarlógini er hitt illa gitna fullveldis­ eksperimentið. Nú sláa avleiðingarnar av fullveldispolitikkinum ígjøgnum! Nú er rokningin her! Nú verður landið skuldar­ bundið – og so skulu føroy­ ingar gjalda!   Pengar út gjøgnum vindeygað Eksperimentið við føroyska samfelagnum snúi seg um at tveita pengar út gjøgnum vindeygað. Ríkisveitingin –tann tryggasta inntøkan – varð skorin ógvusliga. Og síðani – í bestu upp­ gangstíðum – øktu full­veldis­ politikarar útreiðslurnar. Onki við at repa seglini og laga útreiðslurnar eftir skerdu inntøkunum. Nei - nú vóru ráð til alt. Dýrar yvirtøkur. Nýggj aðalráð. Ambassadur í hvørjum metropoli. Stjórar og embætisfólk í nýggj størv. Tey spældu fullveldi upp á rokningina hjá øðrum! Hetta vísir, at fullveldi kostar føroyingum vælferð, og í løtuni lána Føroyar til sína vælferð!   Tey veiku harðast rakt Tað djúpt órættvísa er, at tey, sum skipaðu fullveldisdansin, standa ikki fremst, nú rokn­ ingin skal gjaldast. Nei. Tey veiku í samfelagnum – tey, sum hava mest brúk fyri tí sterka væl­ferð­ar­ samfelagnum – fara at gjalda rokningina. Trupulleikin er, at skjótt kemur tíðspunktið, har tað ikki longur er møguligt at lána uttanlands. Tá skal veruliga betalast við kassa 1! Hvørji vælferðarøkir skulu tá niðurlagast? Hvørjar væl­­ferð­­artænastur skulu tá sker­­ast burtur? Fullveldispolitikarar hava onki svar. Tað hava teir sjáldan. Hjá teimum er nóg mikið at lata seg í reyðhúgvu. Stíga upp á ein stein á niðri á Doktaragrund. Peika og flenna at hinum. Fáa róp í. Og syngja hart.  Ímeðan mugu onnur taka upp eftir teimum og fáa Føroyar á aftur rætta kós.   Onki hendir Hvat er at gera? Nógv átti longu at verið gjørt. Serliga upplagdir eru reformarnir, sum hvørki sam­ gonga ella andstøða higartil hava torað at nortið við.  Tað finnast gongdar leiðir og mátar at økja inntøkurnar uppá og at avmarka útreiðsl­ urnar.   Uppskotini eru fleiri: Skipa fiskivinnuna burðar­­dygt. Løgmaður skal enda konfliktina við ES og Noreg, so fiskiflotin fær annað og meira enn makrel at dúva uppá. Útnytta ótømdar møgu­ leikar í fjarfiskiskapi – og fá fyrimunirnar heim til føroyska vinnu. Vinn Føroyum ein sess innan fyri ES-garðin – sam­an við Danmark. Har er markn­aðurin, og har tjena vit pengarnar. Fá meira fyri minni. Klænka fyrisitingina. Burtur við øllum dupult­ funktiónum. • • • • • • • Sker aðalráð burtur og legg onnur saman. Burtur við uttanríkis­ ráð­num, og legg mest týð­andi økini undir løgmann. Stong sendistovur og brúka uttanríkis­tænast­ una í Ríkinum. Hon er har til tað sama. Steðga øllum yvirtøkum. Tær kosta pengar, sum ikki eru til. Legg kommunur saman í nakrar fáar sterkar kraft­­deplar. Færri og betri skúlar. Eitt sentralsjúkrahús fyri øll. Tiðna Blokkin og far í samráðingar um at fáa hann á aftur eitt rímiligt støði Og soleiðis frameftir. Løgmaður hevur nevnt nógv av hesum í valskeiðnum – men her hendir onki!   Partapolitikk til viks Løgtingsval nærkast, og skal nakað munagott koma burturúr, mugu øll parta­ politisk mál leggjast til viks. Rúm er bert fyri málum, sum geva pengar í kassan! Landsstýrið má nú koma við uppskotum, sum stimbra búskaparvøkstur, fólka­ vøkstur og skapar javn­vág og avlop á aftur fíggjarlógina! Tá fáa vit møguleika at sleppa úr støðuni, har lán­­­ast skal til væl­ferðina í landinum. Saman um tikið er nógv eftir at gera, men tíðin er stutt. Nú er seinasta útkall at gera tað rætta fyri Føroya land. • • • • • • • • • Edmund Joensen Løgtings- og fólkatingsmaður fyri Sambandsflokkin Kreppan í Føroyum: Lána til vælferð Føroyar eru í kreppu og mugu lána pengar uttanlands til at fíggja vælferðina. Nú er rokningin frá fullveldis- lands­stýrinum her, og tey veiku verða hart rakt