hósdagur 20. januar 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 13 - 20. januar 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 13 - 20. januar 2000 EYÐUN KLAKSTEIN Fyrsti danin í rumdini kann gerast ein føroyingur. Gloym alt um Robinson- ferðina til eina oynna oyggj, har gerandisligt stríð og grátur er undirhaldið. Danska sjónvarpsrásin TV2 tilrættaleggur í løtuni eina nýskapandi sendirøð, har endamálið við sending- unum er at finna fram til fyrsta danan, sum verður sendur út í rúmdina. Føroyski produsarin Per Zachariasen er settur sum produsari av nýggja flagg- skipinum hjá TV2, og før- oyingar fáa eisini møguleik- an at verða við. - Eg havi alla tíðina lagt dent á, at kappingin skal umfata alt danska konga- ríkið, og tí skulu føroyingar og grønlendingar hava møguleikan at verða við, sigur Per Zachariasen. Einferð í mai ella juni mánaði verða 5000 at- gongumerki til sendingar- nar settar til sølu, og hetta er í grundini fyrsti parturin av kappingini, tí tey, sum fáa hendur á einum av at- gongumerkjunum, sleppa við í kappingina. Bara 5000 við TV2 ætlar at gera nýtslu av internetinum í sambandi við sendingarnar, og internetið skal eftir øllum at døma eisini tryggja, at føroyingar hava møguleikan at koma við í kappingina. Tey 5000 hepnu, sum fáa fatur á einum atgongu- merki, verða býtt út á tær 10 sendingarnar, sum verða sendar í heyst. Í teimum sendingunum skulu fólkini ígjøgnum ymsar royndir, og í hvørjari sending verður ein vinnari funnin. Teir 10 vinnararnir sleppa við í eitt finaluumfar, har tey skulu til USA til enda- ligu royndirnar. Tær verða helst gjørdar á Alabama Space Camp, men enn er hesin partur av sendingini ikki endaliga komin upp á pláss. Til endans verður funnið fram til tann persónin, sum skal á ferðina 100 kilo- Føroyingar fáa møguleikan at vinna rúmdarferð Danska sjónvarpsrásin TV2 fer at bjóða fólki við í eina kapping um at gerast fyrsti danin í rúmdini. Føroyingar fáa eisini møguleika at verða við í sendingunum, sum føroyski Per Zachariasen framleiðir metrar upp í loft og út í vektloysi sum fyrsti borg- arin í danska kongaríkinum nakrantíð. Per Zachariasen hevur ábyrgdina Men sjálvt um fyrsti danin í rúmdini verður grønlend- ari, føroyingur ella dani, er føroyski leikluturin í milli- ónaprojektinum sentralur. Per Zachariasen er pro- dusari og hevur sostatt ábyrgdina av sjálvari send- ingini. Saman við honum arbeiðir ein fíggjarligur leiðari, og teir skulu syrgja fyri, at klárt er at senda 6. oktober í ár. - Í løtuni sita vit í einum lítlum bólki og leggja send- ingarnar til rættis. Hetta er eitt nýskapandi konsept, og tað eru longu fleiri lond, sum hava tryggjað sær rætt- in til at keypa konseptið frá okkum, sigur Per Zacharia- sen. Tað er vanligt, at sjón- varpssendingar gerast veru- lig søluvøra, um tær eydnast væl í einum landi. Tey, sum koma við einum nýggjum hugskoti til eina sjónvarps- sending, eiga eisini rættind- ini til tað, og tað ber til at vinna pengar burtur úr at selja hesi rættindi. Tað er TV2, sum hevur biðið Per Zachariasen fram- leiða “Den store mission”, sum sendingarnar fara at verða róptar, og við avrik- unum hjá føroyska produs- aranum í huga er tað neyvan løgið, at TV2 valdi hann. Per Zachariasen var við til uppfinna stóru floks- veitsluna, sum eisini hevur verið send í føroyskum sjónvarpi. Hesar sendingar eru tær best eydnaðu undir- haldssendingarnar hjá TV2 nakrantíð. Stýra nýggja TV2- flaggskipinum Per Zachariasen framleiddi 30 av hesum sendingum, áðrenn hann nú skifti til nýggja flaggskipið hjá TV2. - Hetta er fyrstu ferð, at eg havi havt so góða tíð at leggja eina sending til rætt- is. Eg komi at arbeiða við “Den store mission” so at siga fulla tíð fram til okt- ober mánaða, tá vit fara undir at senda sjálvar send- ingar, sigur hann. - TV2 satsar nógv uppá hesar sendingarnar, og vit vóna sjálvsagt, at tær fara at eydnast væl. Í sambandi við fyrireik- ingararbeiðið til “Den store mission” vóru Per Zacharia- sen og eitt av fólkunum hjá TV2 í USA og fylgdu upp- skjótingini av Discovery í fjør. Men tað verður ikki við nøkrum slíkum kendum rúmdarfari, at fyrsti danin verður sendur út í rúmdina við. TV2 fer at samstarva við eitt privat amerikanskt fel- ag, sum saman við verk- frøðingum hjá NASA hevur gjørt eitt rúmdarflogfar. Vinnarin av kappingini hjá TV2 verður sendur 100 kilometrar upp í loft við hesum flogfari, og hann sleppur at uppliva vektloysi í nakrar minuttir, áðrenn leiðin aftur verður løgd heim. Fyrsti danin í rúmdini sleppur hvørki upp á mán- an ella í ringrás kring jørð- ina, men hann kemur út í rúmdina, men ferðin, sum fer at taka tríggjar tímar, fer at gera viðkomandi til fyrsta danska borgaran í rúmdini. Og kanska hann verður føroyingur. Per Zachariasen skal framleiða nýskapandi sendirøðina hjá danska TV2. Partur av fyrireik- ingararbeiðnum gekk fyri seg í USA, har hann fylgdi útskjótinigini av rúmdarferjuni Discovery Tekning: Óli Petersen Mangla 820.000 krónur Tilsamans tørvaði Suðuroy- ar Sjúkrahús 1,5 millión fyri at kunna varðveita virksem- ið á sama støði sum í fjør. Og tá ið hesar 680.000 krónurnar eru spardar, eru sostatt 820.000 krónur eftir at finna, fyri ar sleppa und- an enn fleiri uppsagnum. Men landsstýrismaðurin hevur sett sær fyri at søkja løgtingið um loyvi til at flyta 600.000 krónur frá rakstrinum á Suðuroyar Sjúkrahúsi, til lønir. Og Helena Dam á Neystabø hevur biðið um- sjónarmannin um at bíða við uppsagnum á seingja- deildini og í ljósmóðurskip- anini, til tað er avgreitt. Men eftir eru so fram- vegis 220.000 krónur, sum skulu sparast, um onki ann- að hendir. ÁKI BERTHOLDSEN – Hvørt einasta starvs- fólk, sum verður sagt upp á Suðuroyar Sjúkrahúsi er eitt starvsfólk ov nógv. Tí sjúkrahúsið hevur ikki fleiri fólk enn allarhægst neyð- ugt. Bogi Djurhuus, yvirlækni á Suðuroyar Sjúkrahúsi sig- ur, at leiðslan tí hevur gjørt, hvat hon kundi, fyri at finna konstruktiv uppskot so at sleppast kundi undan spar- ingum á Suðuroyar Sjúkra- húsi Og ein loysn, sum leiðsl- an á Suðuroyar Sjúkrahúsi mælti til, hevði ikki kostað landskassanum eina krónu. Tey sparitiltøk, sum landsstýrismaðurin í al- manna og heilsumálum hevur sett í verk, føra eina sparing uppá 680.000 krón- ur við sær. Eitt nú skal tann ambu- lanta fysioterapiin halda uppat. Tvey fólk skulu sig- ast upp og tað sparir 200.000 krónur. Eitt hálvt fólk skal sparast í køkini, og tað er ein spar- ing uppá 150.000 krónur. Landsstýrismaðurin vil ikki spara meiri í køkini fyri ikki at missa mattænastuna til pensjónistar. Í leiðbeiningini skal eitt fólk sigast upp, og tað sparir 80.000 í ár, tí talan er um hálvt ára uppsagnartíð. Og at enda skal ein tekn- ikari sigast upp. Sparing: 200.000 krónur. Landsstýrismaðurin ger eisini greitt, at laboratoriu- tænastuni á Vági skal varð- veitast. Skuldi einki kosta Tað er tá ið tær álvarsamu støðurnar taka seg upp, at alt skal virka sum tað eigur, Men ganga tól á Suðuroyar Sjúkrahúsi fyri aftaná van- liga arbeiðstíð, er ongin at gera tey aftur, og vil illa til, kann tað fáa álvarsligar av- leiðingar Hel- ena Fyri at sleppa undan uppsagnum, mælti leiðslan á Suðuroyar Sjúkrahúsi til eina loysn, sum ikki hevði kostað landskassanum nakað Eingin trygd aftan á klokkan fýra ÁKI BERTHOLDSEN –Tær sparingar, sum nú verða gjørdar á Suðuroyar Sjúkrahúsi, kunnu í ringasta føri kosta mannalív. Bogi Djurhuus, yvirlækni á Suðuroyar Sjúkrahúsi, sigur, at nú tað er avgjørt at siga einum teknikara á sjúkrahúsinum upp, missa tey ein stóran part av trygd- ini tey hava. – Nú teknikarin verður sagdur upp, fer tað ikki longur at bera til at hava vaktarskipan á teknisku deild. –Og tað vil aftur siga, at , at aftaná vanliga arbeiðstíð, er ongin teknikari á vakt á – Gongur eitt tól fyri aftaná klokkan fýra um dagin, í vikuskiftinum, ella ein heilidag, er ongin at gera tey aft- ur. Í ringasta føri kann hetta kosta mannalív, sigur Bogi Djurhuus, yvir- lækni sjúkrahúsinum. – Sostatt hava vit onga trygdarskipan á sjúkrahús- inum aftaná klokkan fýra um dagin. Bogi Djurhuus sigur, at hetta er ein ómetaliga keð- ilig støða. Tí hetta ber í sær, at gong- ur eitt tól fyri aftaná klokk- an fýra um dagin, í viku- skiftunum, ella ein heilidag, er ongin at gera tað aftur. Hann skoytir uppí, at á sjúkrahúsinum eru nógv ymisk tól. Og í allarflestu førum er talan framkomin tól, sum tað krevst servitan til at arbeiða uppá, eitt nú røntgentól, narkosutól, lab- oratoriutgerð, elektroniska samskiftið við landssjúkra- húsi í sambandi við hjarta- sjúklingar o.s.fr.. Yvirlæknin sigur, at van- liga virkar alt, sum tað skal og sum oftast bilar tað einki, um umvælingar bíða til næsta, vanliga arbeiðsdag. – Men tað er, tá ið tær álvarsamu støðurnar taka seg upp, at alt skal virka, sum tað eigur. Og hann spyr, hvør av- leiðingin verður um ein álv- arslig støða tekur seg upp, uttanfyri vanliga arbeiðstíð, og eitt tól gongur fyri. – Tá fáa vit onki gjørt, og tað kann verða ein galin endi. Og vil heilt illa til, kann tað kosta mannalív, leggur hann afturat. Slept upp á fjall Bogi Djurhuus harmast eis- ini um, at tað nú er avgjørt at leggja tað ambulantu fysioterapiina niður. Hetta rakar ikki bara tey, sum eru sjúk, ella hava brek, sum vit skrivaðu týsdagin. – Hetta rakar eisini nógv av teimum, sum verða løgd undir skurð á sjúkrahúsin- um, og tað kann vera alt, frá fólki, sum hava brotið beinið, til fólk, sum hava skorið seg illa í hondina. Tað rakar eisini fólk, sum hava brúk fyri fysioterapi eftir medisinska viðgerð. –Nógv av teimum fáa brúk fyri fysioterapi eftir at tey eru útskrivað fyri at fáa førleikan aftur. – Men nú ber ikki longur til at geva teimum tað á sjúkrahúsinum. Nú mugu vit vísa teimum til tær priv- atu viðgerðarstovurnar. – Og har skulu tey sjálvi gjalda helvtina av tí, sum viðgerðn kostar og so rindar sjúkrakassin hina helvtina. – Men fyri tað fyrsta er tað ikki vist, at teir privatu fysioterapeutarnir raðfesta sjúklingarnar á sama hátt, sum læknarnir vildu raðfest teir. Og tað er eisini ivasamt, um teir báðir privatu fysio- terapeutarnir, sum ikki ar- beiða meiri enn hálva tíð, ella gott tað, fáa tikið ímóti stórt fleiri fólkum, enn teir longu nú hava, sigur Bogi Djurhuus. Og Helena Dam á Neystabø segði fyri Sosial- inum legardagin, at hon fór at royna at finna meiri pen- ing til Suðuroyar Sjúkrahús sum árið líður, hon fekk tó ikki lovað nakað. Skuldi onki kosta Ístaðin fyri hesar spariætl- anirnar, mælti leiðslan á Suðuroyar Sjúkrahúsi til eina loysn, sum ikki hevði ført øktar útreiðslur við sær fyri landskassan. Tey trý sjúkrahúsini hava fingið eina felags játtan upp á 3,9 milliónir til tól og út- gerð. Leiðslan á Suðuroyar Sjúkrahúsi vísir á, at seinast í fjør, fekk Landssjúkrahús- ið eina eykajáttan uppá 5,1 millión til tól og útgerð. Tí helt leiðslan á Suður- oyar Sjúkrahúsi, at felags- játtanin uppá 3,9 milliónir í ár toldi at verða skerd nak- að. Skotið varð tí upp, at Suðuroyar Sjúkrahús fekk eina millión av teirri játt- anini til lønir, og at 500.000 krónur annars blivu fluttar frá rakstrinum til lønir. Sostatt kundi tann 1,5 milliónin útvegast, sum manglaði í fyri at sleppa undan sparingum á Suður- oyar Sjúkrahúsi- uttan at økja útreiðslurnar hjá lands- kassanum og uttan at fara út um karmarnar hjá heilsu- verkinum. Men hetta uppskotið vann ikki frama í almanna og heilsumálastýrinum, og tí- skil vórðu sparingarnar sett- ar í verk - og møguliga verða enn fleiri sparingar settar í verk seinni í ár. Helana Dam á Neystabø vildi ikki taka undir við einum uppskotið, sum ikki hevði kostað eina krónu