fríggjadagur 12. august 2011síða 19

19 Fríggjadagur 12. august 2011 · Nr. 92 Sosialurin annars í eystara partinum av bý­ num blivu fangaði eystanfyri! Tey seinastu av hesum børnum komu ikki heimaftur fyrrenn 3 mánaðir eftir sundurbýtingina. Líkkistur blivu førdar yvir múrin hvønn miku­dag o.s.fr. Múrurin – hvussu sá hann út? Hóast hvør einasti múrari varð boð­sendur í øllum Eysturtýsklandi (fyri at múra seg sjálvan inni!), umframt arbeiðsfólk, og hermenn við løddum maskinbyrsum tilreiðar at skjóta fyrsta og besta múraran, sum kundi hugsa sær at flýggja, nú avgjørt seinasta løtan var komin at sleppa sær vesturum! Og tó vágaðu fleiri at taka tjansin henda dagin, men eisini við syndarligum úrsliti. Múrurin bleiv broyttur tríggjar ferðir. Í fyrsta “múrinum” vóru 12 kilometur av betongi og 137 km av píkatráði´, tí skjótt mátti berast at, so eingin slapp “úr kommunistisku rættini”! Ein samanhangand betong­múrur bleiv reistur í 1965, og tann “modern­aða grensan” kom í end­an­um av 1970-unum. Tað er henda “modernaða grensan” sum vit vanliga seta í samband við Berlin­múrin. Har vóru 106 km av av einum 3,6 m høgum betongmúri, 67 km við 3 – 5 m høgum píkatráði, 302 vaktartorn og 20 bunkarar, 105 km av pansaragrøv, 127 km við hegni og 124 km av vegi til vaktar­fólkini á markinum. Harumframt vórðu hundar, sválvvirkandi skjóti­an­ legg og minubeltir í ongamanna­ landinum beint ígjøgnum býin. Mín reaktión Eg kom at síggja múrin fyrstu ferð í 1964. Var staddur á háskúla í Vesturtýsklandi, og fóru vit, 7 norð­ lendingar og 20 vesturtýskarar, út­ferð til Vesturberlin at hyggja at hesum ræðuliga, sum hent var í høvuðs­staði Týsklands.Eg má siga, at henda uppliving, fyrst at koyra eftir fastløgdum vegi (rutu) gjøgnum DDR og blíva kannaður av vælbrynjaðum hermonnum bæði á markinum millum Eystur- og Vesturtýskland, fyri so aftur at verða kannaði, áðrenn vit sluppu inn í Vesturberlin, tað kom verunliga at seta sær spor í hugaheimi mínum! Eg sum hevði hoyrt um “frælsisstríð” føroyinga heima á landi og tað neyðuga at sleppa undan donskum jarnhæli og annað mangt úr hasi somu skuffuni, fekk nú, 18 ára gamal, sjón fyri søgn, hvat verunlig trælkan, innibyrging, missan av persónligum frælsi o.s.fr. merkti, lítandi á henda skemdarmúr, ið reistur var í Berlin. At siggja á ymsum pallum, sum gjørdir vóru vestarumegin, so síggj­ ast kundi uppum hjá avvarandi, sum búðu eystarumegin múrin, t. d. brúðarpør í hægsta skrúð veitra til síni kæru hinumegin, børn á móðurørmum í dópskjólum, sum júst vóru doypt o.s.fr. – hetta skar ein í hjarta! Og tað løgna var, at hesi somu tjóðveldisfólkini sum ein hevði hoyrt og sæð nógv til úti á prentsmiðjuni hjá 14. september (tjóðveldisblaðnum) í Hornabø, tey gingu heima á landi og tosaðu javnt og samt um, hvussu einastandandi henda kommunistiska skipanin var, og tá serliga hon, ið var í DDR – eg skilti onki! Og enn tann dag í dag hevur mær kunnugt bert tann eini føroyingurin lagt kortini á borðið (Rolf Guttesen), og biðið um umbering fyri hesa misfatan og trúgv uppá kommunistisku læruna og lærusetningar hennara, hóast politisku líkini finnast hjá mongum sokallaðum “góðum nationalum” føroyingum, sum enn hava ilt við at skilja, hvat verunliga virðið er í vakra orðinum frælsi! Ímyndin Berlinmúrurin bleiv týðiligasta ímynd­in av sundurbýtinum í Europa í ein demokratiskan og ein komm­unist­iskan part undir kalda krígnum. Millum 1961 og 1989 flýddu yvir 5.000 vesturum, hóast lívsvandan sum lúrdi, líkamikið hvør flýggjanarháttur varð valdur, og yvir 3.200 blivu handtikin aftaná at roynt var at flýggja, meðan góð 1.000 blivu dripin, tá roynt varð at flýggja. Hóast ógvuslig mótmæli frá vesturtýskari síðu og frælsa heim­ inum annars, við yvir­borgar­meist­ aranum í Berlin, Willy Brandt, á odda, so bleiv onki annarleiðis av hesum. Múrurin varð komin fyri at vera, og vesturberlinarar, knappar 2 mill. fólk, máttu læra seg at liva á einum sera avmarkaðum øki á leið sum helvtin av føroyska landaøkinum. Múrurin fellur 11. mars 1985 verður sjarmerandi og inteligenti Mikhail Gorbatjov valdur til aðalskrivara í Sovjet­sam- valdinum. Hann hevur ætlanir um, alt fyri eitt at fara undir reformar av planbúskapinum, sum skuldu styrkja og effektivera Sovjet og harvið støðu Sovjetsamveldsins sum heimsveldi. Hetta nýggja rákið úr Moskva fekk ikki góða móttøku í Eysturberlin. Vestanveldini har- afturímóti síggja rættuliga skjótt, at heilt nýggir vindar blæsa, og fáa eina lítla vón um, at kanska Gorbatjov var maðurin, sum fór at ávirka søgurnar gongd. Og so var. Berlinmúrurin fellur endaliga náttina millum 9. og 10 november 1989. Orsøkirnar til at múrurin fall vóru fjølmiklu mótmælisgongurnar í eysturtýskum býum, har fólkið strongdi á at fáa ferðafrælsi alla­ staðni og sleppa burtur úr ófrælsis­ haminum og vøru­mangli­num, og so var samstudis hol komið á jarn­tjaldið í Ungarn, so har slapst vesturum. Nú bar ikki til longur at binda eysturtýska fólkið niður sum seyð, og tí var onki annað at taka til enn at opna Múrin. Og alt fyri eitt steymaði í hundraðtúsundatali av fólki móti Bornholmer Strasse, tí har vóru marknavørðarnir teir fyrstu at taka forðingarnar burt­ur á týsk – týsk markinum. Og gleð­ in eftir eina sundurskiljing í 28 ár var heilt einastandandi, tá eystur­ týskararnir komu inn í Vestur­ berlin. Flestu skonkistøð bjóðaðu ókeypis øl, og fólk sum annars ikki kendust hálsfevndust – og í offarakæti kluvu fólk uppá Múrin. Og Brandenburger Tor, sum áður hevði verið bannað øki at koma í nánd av, bleiv nú opnað fyri øllum, og vaktarmenninir, sum áður høvdu boð um at skjóta bara onkur nærkaðist, teir stóðu sum kánus. Tá tíðindini bórust í tjóðartinginum í Bonn, fyribilshøvuðsstaði Týsk­ lands, um at Múrurin raplaði, so bleiv verandi fundurin niðurlagdur og tinglimirnir reistust og sungu týska tjóðsangin, sum byrjar við orð­unum: Einigkeit und Recht und Freiheit fur das deutsche Vater­land! Ógvuliga hóskandi og sigandi orð. Hvat so hendi, vita vit øll – bæði týsku ríkini blivu løgd alment saman 3. okt 1990, og verður sameiningardagurin nevndur “Tag der deutschen Einheit”. Og Berlin bleiv aftur høvuðsstaður í sam­ einda Týsklandi. Og samveldiskanslarin í sam­ einda Týsklandi, Angela Merkel, er sjálv fødd og uppvaksin í fyrr­ verandi DDR, og er eitt livandi tekin um eina sameinda tjóð, sum stendur saman um felags týsk og europeisk demokratisk virðir, og er í tí andanum vorðið búskapar­ lokomotivið í øllum Europa. Múrurin fellur í 1989 Frælsi er eittans!