mikudagur 17. august 2011síða 16

Mikudagur 17. august 2011 · Nr. 94 16 Sosialurin Nøvn Barnaárini Petur er føddur 17. august 1931 í Búrstovu á Eiði. Mamma Petur var Margretha Lar­sen, sum var ættað frá Gjógv, dóttir Siggu og Hans J. Jo­ hanne­­­sen (Hans J. í Gortro). Pápin var Jacob Larsen, Jacob í Búrstovu, sonur Elsu Lar­sen, ættað av Eiði, og Petur Andreas Larsen, ættað­ ur úr Kun­oy. Her vóru trý hús, sum stóðu á hesi grund. Tey vóru smá og størst av hesum húsum vóru tey, sum Petur var føddur í. Her búði familjan í nøkur ár og flutti so niðan á Bøin at búgva, men tá ið Óli, bróðir Jacob, hevði fingið sær eitt gerði á Oyrar­­bakka, skaffaði hann Jacob eisini eitt á hes­um stað. Jacob bygdi sær hús við síð­­una av teim­um hjá Óla, og fluttu tey so til Oyrabakka at búgva. Hetta hevur verið í 1934-35. Húsini vóru 9 x 11 alin, sum var vanlig stødd tá. Mið­­­hædd­in var inn­rættað, men Tummas Fagra­nes, beiggi Margrethu, helt fyri, at trappa upp á loftið mátti ger­­­ast. “Kom trappa ikki upp á loftið, so var sein­ur dagur at farið varð upp í hesar hædd­ir.” Hann snikk­aði so hesar trapp­ ur til, og væl varð smíðað. Harry Fonsdal Í tríatiárunum var fátæksligt mangastaðni í Føroyum, og á Oyrarbakka var somuleiðis lítið mætari, men vit høvdu tað gott her, sigur Petur. Mamma var ófør til hendur­ nar. Hon seymaði fyri fólk, og pápi sigldi. Hann var so heppin, at hann kom í sam­ band við Harry Fonsdal, sum vit í dag høvdu kallað fyri Landsverkfrøðing, og bleiv so arbeiðsformaður hjá honum, t. d. tá ið lendingin í Funningi varð gjørd, vegur og lending til Rituvíkar og bátahylurin á Toftum. Um lendingina í Rituvík er at siga, at tá ið formarnir vóru komnir upp at standa, og stoyp­ast skuldi, kom illveður. Brimið tók alt tað, sum var sett upp. Eingin peningur var til at endurreisa hesa upp­set­ing. Ímeðan hetta arbeiðið stóð uppá, flutti familjan til Saltangará at búgva, har tey búðu til leigu. Petur var um skúlaaldur um hetta mundi, og kom hann at ganga í skúla hjá Bjarnadal í fyrsta flokki á Glyvrum. Aftur til Oyrar Familjan flutti norður aftur til Oyrar at búgva. Tey høvdu selt húsini á Oyri, men onkurs­­vegna so endaðu tey aftur á Oyri og leigaðu sær eini hús her í bygdini. Petur hevur altíð verið stak arbeiðs­­samur og hevur ikki ligið sjóvar­fallið av sær, tá ið nøkur oyrur skuldu for­vinn­ ast. Hetta hevur verið honum og øðrum til gangs. Her kom Petur í samband við Pól á Oyri, sum var góður við Petur, og sum 12 ára gamal var hann við til at taka sær av at kóka lýsi hjá Póli. Lýs­húsið stóð beint sunnan fyri handilin. Eisini var Petur við til at frysta sild, sum var løgd á pannur og sett í frystikassar. Har var stórt íshús á Oyri. Kassarnir vóru tvískinnaðir, har kavi og salt varð blandað saman á lokinum og latið niður ímillum. Hetta var nóg mikið til, at sildin frysti. At frysta sild á hendan hátt var væl kent kring landið . Bátar komu til Oyrar aðrastaðni frá eftir sild. T.d. minnist Petur, at Jógvan hjá Biritu – Jógvan Leiti, og Kristian í Køk úr Fuglafirði komu við einum motorbáti hjá Gamla Sámal Peturi at keypa sild. Pól á Oyri legði eitt gott orð inn fyri Kristian um Petur, so Kristian visti, hvør hann var, tá ið familjan flutti til Fugla­ fjarðar at búgva. Kristian var arbeiðs­formaður hjá Pidda. Hetta kom Peturi væl við. Sildagørnini vórðu sett fyri tað mesta frá Oyri og suðureftir – suður um t. d. Veðra­nes. Tað var nógv sild, sum stóð á firðunum kring landið, og Sundalagið var einki undan­tak. Tá ið Petur kom til Fuglafjarðar, sá hann, at um­framt at fuglfirðingar settu silda­gørn, heklaðu teir eftir sild. Hetta varð hann hugtikin av, tí heklan var betri fiski­reiðskapur enn loddið, sum teir veiddu við Í Sunda­lagnum. Á hekluni var tann niðasti parturin úr stáltráði, har fleiri húkar sótu. Restin var av teyma­ snøri. Annars sigur Petur, at teir lógu við skrubbuloddi úti í Sundinum, og norði við Streymin lógu teir fyri berg­ gylt­um, og kundu tær vera stórar, sum teir fingu. Toskur kom ikki á jarnið, men hvít­ ing­ur. “Alt var søtt hjá tí svanga!” plagdi Hans Pauli at taka til, sigur Petur. Flyta til Fuglafjarðar Petur kom inn í “systemið” á ymsan hátt í Fuglafirði. Hann var boðdrongur hjá Pidda, men kom norður á Stórhús at vera. Ikki var lønin stór, men hetta var betri at fáa enn einki. Familjan flutti til Fuglafjarðar í august í 1944, og viðførið varð ført við áttamannafarinum Mortar­ anum hjá pápabeiggjunum. Tann gamli Mortarin, trist­ urin, hjá abbanum, stendur á Frílandsmuseinum. Hann varð bygdur 1904. Tey gistu nakrar dagar hjá Gjáar Sofusi og Carolinu. Gjáar Sofus var beiggi Margrethu. Tey høvdu keypt húsini hjá Feil­bergi og Hildu, men gekk ein tíð, áðrenn tey sluppu undir bitarnar í Toftatúni. Jacob í Búrs­stovu var við Verd­andi. Óli, beiggi hansara, var skip­ari, og við vóru tveir synir hansara, Olaf Martin og Petur Andr. Verdandi fór til Íslands at keypa fisk og fór av Siglu­firði í oktobur mánaði 1944 og spurdist ong­ an­tíð aftur. Jacob svav bara eina nátt í Fuglafirði. Fimtan mans fórust við Verd­andi, sum hoyrdi heima á Toftum. Fingrarnir hava altíð sit­ ið væl á Peturi, og frá hesi tíðini er at siga, at tá ið fiskur varð pakkaður varð hann sjálvandi merktur. Petur helt, at stemplið var ikki nóg gott. Hann fór undir at gera eitt nýtt stempul heima við hús, og hevði stemplið bátaform. Hann fekk rágummi frá Obert Eliasen, sum arbeiddi í forrætn­ingini hjá Pidda, og skar bókstavirnar burtur úr hesum – Santos, Brasil. Hetta riggaði stak væl, og glaður var Eiðis Johannes, tá ið hann fekk stemplið “royndarkoyrt”. Piddi kom inn á Stórhús og sá hesa uppfinning. Hann helt hetta var so sera gløgt gjørt og fór eftir Hilmari. Hilmar varð eisini ovfarin og ikki sørt bilsin av hesum snilda tóli. “Also, vit mugu fáa dreingin í smiðjuna í læru beinan­­­vegin!” helt Piddi fyri. Hetta var í septembur í 1948, so Petur hevur verið 17 ára gamal. Ja, hann skuldi byrja í smiðjuni dagin eftir, og hetta var ein fríggjadag. Hetta vildi hann illa til at fara undir nakað nýtt fríggja­dag; men her var einki at gera, hann fór í smiðjulæru, og her vóru teir fyrstu lunnarnir lagdir undir hansara virksemi sum jarn­smiður, og var hendan til­gongd tað rætta fyri hann. Petur hevði verið hálvt ár í læru hjá Alexi saman við Høgna Jøkladal og Nikláa Jacobsen, áðrenn hann kom í smiðjuna. Krosssteinur og Sirra Meðan Petur var í læru, var hann tveir túrar sum kyndari við Krosssteini. Fyrra túrin fingu teir onga løn. Hetta var ein bummtúrur, men tann seinni eydn­aðist væl og gav so mikið sum tveir túrar. Beint eftir at hann var liðug­ ur at læra eftir 4 árum, var hann við hvala­bátinum Sirru. Niels Holm Jacobsen var skip­ari, og Bjarni og Høgni Jøkla­­dal úr Fuglafirði vóru í maskin­­uni. Sirra sigldi einar 16 míl, men var ein blikkkassi og plátur­nar góvu seg, tá ið hvalur varð sleipaður. Hvala­ bátarnir lógu fyri teym inni á Skálafjørðinum um veturin og vórðu riggaðir til í mai mánaði. Petur var eitt ár við Sirru, og minnist hann væl hesar dagar, har hann t. d. var við til at løða kanónina. Roynt varð eftir hvali til miðjan septembur. Petur var eisini við Ólavi Halga í ísfiski undir Íslandi, við Bjarn­oynna og í Grønlandi. Ólavur Halgi var ein tann fyrsti føroyski trolarin (1960), sum á vetrar­ degi var á ísfiska­veiðu í Grøn­landi. Meðan hann er við Ólavi Halga, verður hann ringdur upp av Alfred Olsen – Tarsan, sum var arbeiðs­­for­ maður í Føroyinga­havn­ini, um at koma yvir til Nordafar at arbeiða. Hann fekk ikki farið i fyrru atløgu, ið ringt varð, men aðru ferð, ið boð var eftir Peturi, varð farið av stað. Hetta var á fyrsta sinni, at Petur royndi hesa virkisleið. Fór við aftur Ólavi Halga eina tíð, men avgjørdi at fara at arbeiða í Føroyinga­ havnini hjá Norda­far. Hann fór yvir við Caribiu. Hetta var á vári 1962. Føroyingahavnin - Nordafar Petur kom at arbeiðja í smiðj­ uni. Kjartan Johansen var tekniskur leiðari. Hann var tekniskur leiðari hjá Poul Hansen og var læntur yvir í Føroyinga­havnina, og Páll Joensen úr Leirvík var smiðju­ meistari. Vit kendust væl og konfirmeraðust saman. Petur hevði bestan hugin at sleppa inn á flakavirkið og var bara eitt ár í smiðjuni. Greiðirnar í smiðjuni vóru vánaligar, men hóast tað, so komu vit undan. Jørgin Thomsen av Skála hevði verið maskinmeistari á flakavirkinum. Petur hevði verið har úti onkuntíð fyrru ferð, hann var har yviri. Niels Mortensen, statiónsleiðari , faðir Hans Mortensen í SMS, hoyrdi um Petur, og setti hann sum leiðandi mannin á flaka­virkinum. Teir, sum vóru á flakavirkinum, fóru yvir fyrr á árinum. Hann og Dánjal Jacobsen av Skála tóku sær av flakamaskinunum. Petur Larsen, Petur hjá einkini, áttati ár 17. august TØKK