mikudagur 24. august 2011síða 20

Mikudagur 24. august 2011 · Nr. 97 20 Sosialurin Miðvikan Fór til skips við deyðsiglara Niclas var føddur í 1912. Tá hann var 14 ára gamal, fór hann sum aðrir dreingir til skips. Hann fór við ”William Martin”, sum pápi hansara Dánjal Petur Højgaard hevði keypt í 1909 úr Hetlandi saman við Sofusi Evensen í Havn. Niclas var við ”William Martin” í ikki færri enn 27 ár. Inn ímillum sigldi hann við trolara, eins og hann fekk sær skiparaprógv og síðani stýrimansprógv. Tey fyrstu fýra árini var ”William Martin” deyðsiglari. Tá Niclas fór til skips, nýttu teir als ikki flekiborð. Tað var flakt niðri á dekkinum, so menn stóðu boygdir og arbeiddu. Hetta var sjálvsagt sera ringt fyri ryggin. Men tað merkiliga var, at tá tosað var um at fáa flekiborð, var stór mótstøða móti hesum. Tað varð enntá sagt, at flekiborð vórðu blakað fyri borð aftur. Hildið varð, at tað gekk nógv skjótari ”uppá gamla mátan”. Men Jørgen, beiggi Niclasar, hevur greitt frá, at einaferð varð skipað fyri eini kapping millum eitt lið sum flakti á flekiborði, og eitt sum flakti á dekkinum. Eftir hesa kapp­ ing var eingin ivi um, at flekiborð var tað besta! Sjálvt ljós var lítið av. Arbeiðsljósið var antennuljós, sum neyvan hevur gjørt tann stóra munin, og niðri undir var tað petroleumsljós. Seinni fingu skipini karbidljós, sum tó kundu vera sera vandamikil. So tað kann illa hugsast størri munur enn at hava verið við deyðsiglara í 1926 og so skipini nú. Ein maður sum Niclas kundi sigast at hava upplivað alla ta menning sum yvirhøvur hevur verið umborð á einum skipi. Størsta framstig tá hevur motorurin verið, og hann fekk ”William Martin” í 1930. Men hann var nú ikki so stórur. Nevniliga 36 hestar av merkinum Vølund. Skotin av týskarum undir krígnum Niclas hevði nógvar royndir á sjónum. Hann sigldi øll krígsárini, har teir eisini fiskaðu undir Íslandi og sigldu til Bretlands at selja veiðina. Serliga ein av hesum túrum gjørdist minniligur. Teir vóru uppi á Nesgrunninum, norðanfyri Langanes, og veiddu við línu, tá teir vóru álopnir av einum týskum flogfari, sum áhaldandi skeyt eftir teimum. Niclas royndi at skjóta aftur í móti, og tað var um reppið, at hann ikki fekk bast beistinum. Tá hendi tað óhepna, at ein maður varð raktur niðri í lugarinum. Ein kúla rakti skeilettið og fór niður ígjøgnum, har hon brast og eitt petti av henni rakti ein oyndfirðing meint í ryggin. Men tá var tað so heppið, at tvey bretsk krígsskip nærk­ að­ust. Hetta gjørdi part­víst tað, at týska flogfarið slapp sær til rým­ing­ar. Men sam­ stundis fingu teir boð­ið sjúkra­ vi­ðgerð til tann skadda. Hann fór umborð á ann­að krígs­ skipið og varð lagd­ur undir skurð innan ein tíma aftaná, at hann var skotin. Teir fóru so við ”William Martin” inn á Seyðisfjørðin at fáa bráðfeingis umvælingar fyri tann skaða, sum teir høvdu fingið av týsku skotríð­ unum. Millum annað var báturin oyðilagdur, og tað var hol ymsastaðni í skrokkinum á skipinum. Seinni fáa teir at vita, at særdi oyndfirðingurin var innlagdur á sjúkrahús í Reykja­vík. Hann hevði havt eina hendingaríka ferð inn, tí bretska krígs­skipið hevði skotið eitt týskt flogfar niður á veg inn. Oyndfirðingurin var so illa meiddur, at tað gingu eini tvey ár, innan hann kom fyri seg aftur. Men hóast hetta var hann væl sloppin í mun til, hvussu tað kundi havt verið. Fóru ólógliga inn í Aberdeen Aftaná lokan túr fara teir niður at selja, og komnir niður móti Aberdeen varnast teir, at tað er ikki eydnast at tetta øll holini frá týska flogfarinum, og skipið er farið at leka. Tískil høvdu teir tørv á at sleppa inn skjótast gjørligt. Men tað var ikki loyvt at fara inn til Aberdeen uttan loyvi frá einum eftirlitsskipi, sum lá uttanfyri Aberdeen um dagin, men sum fór inn á kvøldið. Tá teir koma inn móti Aberdeen var tað so mikið seint, at eftirlitsskipið er við at fara til lands. Teir royna at fáa fatur á tí, so teir kundu fáa neyðuga loyvið, men hetta eydnaðist ikki. Niclas tók tað avgerð, at teir fóru inn kortini. Hetta var ólógligt, og beinanvegin kemur ein hópur av hermonnum um­borð at kanna hendan óbodna gestin. Men Niclas greiðir frá, hvussu vorið var, og so var sloppið. Teir fingu annars góðan prís fyri fiskin, hóast túrurin var langur av um­røddu orsøk, og fiskurin kanska ikki var tann besti. Men tað var tørvur á mati í Bretlandi, og so máttu teir rinda tað, sum kravdist. ..og so til Grønlands Niclas var við ”William Martin” fram til 1959, tá ið hann eisini var á sild við henni. Men frá hesum ári kom hans­ara sjólív at vera í Grøn­landi. Jørgen beiggi hans­ara var við einum báti “Sujumut, har teir lærdu ungar grøn­­lend­­ingar at fiska við teimum reið­skap­um, sum vit kenna hjá okkum, sum t.d. línu og silda­­gørn­ um. Jørgen bað Niclas koma yvir at vera við í hesi verk­ ætlan. Og hann fór. Teir komu tó eisini at læra grønlendingar ein fiski­ reiðskap, sum als ikki er kendur í Føroyum, nevniliga botngørn. Hetta er ein reið­ skapur, sum er eitt slag av eini fellu. Tá toskurin gong­ur fram við landi, verður hann av einum neti leiddur í ”felluna”. Tað var annars ein dani, sum búði í Narssak, sum legði Jørgeni og Niclasi lag á, og sum royndir fiskimenn komu teir jú skjótt eftir at bera kunnskapin víðari. Í fleiri ár var veiðan við botngørnum ein tann ber­ andi hjá grønlendingum inni á firð­unum, men frá og við 1963 kom lítið burtur úr hesum veiðuhátti. Tvey brúdleyp á einum útróðrartúri Frá síni tíð í Grønlandi hevði Niclas nógv at greiða frá. Hann upplivdi eina ferð, at hann mitt á einum útróðrar­ túri var í ikki færri enn tveimum brúðleypum. Forsøgan er, at fyrst í 60- unum gingu meslingar uppi í Umanakøkinum. Hetta var sera vandamikið, tí tey flestu av teimum vaksnu høvdu ikki havt meslingar, og tá kundi tað gerast hættisligt at fáa sjúkuna, serliga um viðkomandi ikki var væl fyri frammanundan. Læknin í økinum var sera stúrin fyri, hvat kundi henda í teimum smærru bygdunum í økinum, um øll blivu sjúk í senn. Her hevði gingið ein ring influensa, og nógv vóru framvegis illa fyri. Fingu tey meslingar kundi roknast við, at nógv teirra ikki hóraðu undan. Læknin tók tá tað stig, at hann savnaði tey frískastu fólkini í hvørji bygd. Niclas fekk so til uppgávu at føra tey til Umanak, har tey vórðu smittað av meslingum. Hugsanin aftanfyri var, at tá Niclas: Tá teir blakaðu flekiborðið fyri borð! Í 2003 hitti eg Niclas Højgaard úr Rituvík á fyrsta túrinum hjá nýggju »Norrønu«. Hann var tá 91 ára gamal, og dugdi so sera væl at greiða frá. Hann doyði stutt eftir, og tað var heppið at fáa hansara søgu Niclas Højgaard var við til at flekja á dekkinum