fríggjadagur 26. august 2011síða 12

Fríggjadagur 26. august 2011 · Nr. 98 12 Sosialurin Kjak Eyðfinn Magnussen biologur Fróðskaparsetur Føroya Aling av skeljadjórum í dag er ein týðandi vinna kring allan heim. Árliga framleiðslan av skeljadjórum er eini 11 milliónir tons. Hetta er ein fjórðingur av allari ali­vinnuni. Eisini í Føroy­um hava royndir verið gjørdar at ala krækling, men ongar skipaðar og miðvísar kanningar hava tó verið gjørdar av føroyskum kræk­lingi. Hetta vildu Finngerð Jensen og Esbern Patursson gera nakað við. Tey baði hava í trý ár lisið lívfrøði á Náttúru­ vísindadeildin á Fróðskaparsetrinum. Út­ búgv­­ingin endar við einari verkætlan, har student­­ar­­nir sjálvir velja sær eitt granskingar­ evni. Finn­gerð og Esbern valdu av lýsa lívfrøð­ ina hjá føroysk­um kræklingi og at kanna møguleikarnar, at ala krækling í Føroyum. Samstarv við Fiskaaling Verkætlanin er gjørd tøttum í samstarvi við P/F Fiskaaling og Havstovuna. Kanningar vórðu gjørdar av gýtingini hjá kræklingi, mongdini av larvum í sjónum og hvussu tær broytast gjøgnum árið og hvussu kræklingurin veks­ur á teimum ymisku firðu­ n­um. Fyri at gera hesar kann­ing­ar, vórðu trossar sett­ur út á fýra ymiskum støðum: á Skála­fjørði­num, í Kalbaks­firði og í tveimum støðum í Sunda­lagnum norð­uri við Streymin. Eisini vórðu ymisk umhvørvis­viðurskifti í firð­unum kannað, so sum hiti, streymur og nøgdin av kloro­fyl, sum er eitt mát fyri nøgd­ in av plantu­æti í sjónum. Sum vegleiðarar og at hjálpa sær við verk­ætlanini, hava Finngerð og Esbern havt Øystein Paturson, sum starvast sum gransk­ ari á Fiskaaling og Eilif Gaard, stjóra á Hav­ stovuni og eisini starvast sum adjunger­andi lektari í havlívfrøði á Fróð­kaparsetrinum Lívfrøðin Kræklingur er eitt vanligt skelja­djór, sum finst í sjóvar­mála­num í flestu støðum í Føroy­um. Kræk­lingurin fest­ur seg á hellu, á steinar, kai­ir og á botni á skipum, sum hava ligið leingi. Eisini er hann van­­lig­ur í áarós­um. Føð­ina hjá kræk­lingi er plantu­­æti, sum hann fær við at síla sjógv gjøgn­um táknurnar. Gýtingin hjá kræklingi er neyvt stýrd av hitanum í sjónum. Gýtingin byrjar, tá hitin er komin uppá einar 10 ºC. Føroyski kræklingurin byrjar at gýta í mai mánað og heldur fram til móti endan av juni. Høvuðsgýtingin er tó í endanum av juni mánað. Hetta er eisini tað tíðar­skeiðið, tá mest er til plantu­æti í sjónum. Sil og rognini verða gýtt út í sjógvin. Úr tí gitnað rogninum kemur ein larva, sum fyrstu tíðina rekur runt í sjónum. Eftir umleið fimm vikum setur kræklingalarvan seg fastan á einum hóskandi staði í sjóvar­málanum. Hetta verður gjørt við at larvan ankra seg fastan við skeggtráðum, sum hon spinnur og festur í undir­lagið. Har sum kræk­linga­­larvan festur seg, verður so sitandi har restina av lívinum. Tá kræklingur verður aldur, verða trossar hongdir út á sjógv. Trossarnir eru ofta gjørdir úr neti, sum verða festir í flot ella ein flaka, sum teir hanga niður úr. Á hesar trossarnar kunnu larvurnar, sum eru í sjónum festa seg og vaksa seg stórar, til tær at enda verða seldar á marknaðinum eini tvey ár seinri. Best á Skálafjørðinum Tá Finngerð og Esbern gjørdu úrslitini upp, vístu kanningar, at úrslitið hilnaðist best á Skálafjøðrinum; bæði í nøgd og hvat vøkstri viðvíkur. Á Skálafjørðinum fingu tey 9.2 kg av kræklingi fyri hvønn meturin av trossa, meðan nøgdin í eystarumegin í Sundalagnum var einans 6,3 kg fyri hvønn meturin. Tíanverri spurdist einki burtur úr roynd­ unum í Kald­baksfirði og Streym­ oyarmegin í Sundalagnum. Á Skála­fjørðinum var miðal­ støddin á kræklinginum eftir einum ári 43 mm, meðan kræklingurin í Sundalagnum var einans 34 mm langur. Eisini hevði kræk­ lingurin á Skálafjørðinum tað hægsta matinni­haldið í mun til støddina á skelini. Finngerð og Esbern meta, at kræklingurin á Skála­­fjørði­num eftir tveim­um summr­um, hevði havt eina stødd uppá 50 mm, sum er tað, ið krevst fyri at selja krækl­ingin á europiska marknaðinum Æður og krossfiskar størstu fíggindar Deyðliligheitin hjá kræk­linga­­­larvunum er vanliga stór, og bert umleið 1% av teimum gýttu larvunum yvir­liva og kunna festa seg á eitt fast undir­lag. Men eisini her eru nógvir fíggindar. Kræk­ling­ur er føði hjá fleiri dýrum, sum liva í sjónum, bæði hjá teimum, sum liva á botni og hjá fugli, sum kavar eftir kræklingi ella tekur hann í fjøruni. Æða og tjøldur eru tey fuglasløgini, sum eta mest av kræklingi. Kanningar í Vaðhavinum í Danmark vísa, at av teimum 3 milliónum kg av føði, sum æður­ nar ótu um árið, vóru 1,2 milliónir kg krækling­ ur. Tjøldrini ótu 2 milliónir kg um árið. Ein fjórðingur av hesum var kræklingur. Tá æður­ nar eta krækling, svølgja tær hann heilan, síðan verður hann knústur í búkinum. Sum krækling­ urin veksur, gerst skelin tjykkri, og verður tí verri at knúsa. Tí vilja æðurnar helst hava krækling, sum er minni enn 20 mm til longdar. Æðurnar eta tann besta kræklingin Kanningarnar hjá Finngerð og Esbern vístu, at kræk­ling­urin var størstur á Skála­fjørði­ num og minstur við Streymin í Sundalagnum. Hetta merkir tó ikki, at kræk­lingur við Streymin neyðturviliga veksur seinri enn á Skálafjørðinum. Mis­tanki var um, at æðurnar í Sunda­lagnum vóru høvuðs­orsøkin til, at kræklingurin har var minni. Nógv er til av æðu norðuri við Streymin, og tær taka teir størru krækling­arnar, so skjótt sum hesir eru vorðin so mikið stórur, at tað loysir seg hjá æðunum at eta teir. Teir smæstu kræk­ lingarnir fáa hinvegin frið fyri æðunum og verða verandi eftir og tað eru tí hesir smáu kræklingarnir, sum Finngerð og Esbern funnu á kræklingatrossunum og mátaðu. Góði møguleikar at ala krækling í Føroyum Í niðurstøðuni sig Finngerð Jensen og Esbern Patursson, at tey halda, at tað skuldu verið góðir møguleikar at alt krækling í Føroyum, í øllum førum á Skálafjørðinum og helst eisini á øðrum føroy­skum firðum, har tað ikki eru trupulleikar við æðu, gjari og øðrum dýrum, sum minka um nøgdirnar av kræklingi og tálma vøkstrinum. Á Fiskaaling eru tey sera væl nøgdir við royndirnar og arbeiði hjá Finngerð og Esbern. Les bachelorritgerðina hjá Finngerð Jensen og Esbern Patursson 'Blue Mussel (Mytilus edulis) in Faroese Fjords: Bio­logy and Farming Poten­tial’ her (pdf-fíla; 3 MB). Kræklingaaling í Føroyum Tað skuldu verið góðir møguleikar at alt krækling í Føroyum. Tað halda Finngerð Jensen og Esbern Patursson, sum í eini bachelorverk­ætlan á Fróðskapar­setrinum hava lýst lívfrøðina hjá føroyskum kræklingi og kanna møguleikarnar at ala krækling í Føroyum Tað ber til at fylgja við gýtingini hjá kræklinginum við regluliga at taka vatnprøvar úr sjónum. Eitt fínmeskað net (20µm) verður lorað niður í sjógvin og spakuliga hálað uppaftur. Við hesum netinum verða kræklingalarvurnar sílaðar úr sjónum. Aftaná verða larvurnar í hvørjum prøva taldar. Á hendan hátt ber til at lýsa, hvussu nøringin hjá kræklinginum fer fram gjøgnum summarið. Á myndini síggjast úrslitini frá Sundalagnum (reyða og bláa linjan) Kalbaksfirði (ljósareytt) og frá Skálafjørðinum (grønt). Flestu kræklingalarvurnar vóru at finna 21. Juni Eitt ára gamal kræklingur var settur á trossar, sum vóru gjørdir úr neti Esbern Patursson og Finngerð Jensen eftir at tey hava fingið handað prógvið fyri teirra bacheloruppgávu um krækling og aling av kræklingi Um nøkur ár kann kræklingur kanska gerast ein týðandi vinna í Føroyum