fríggjadagur 26. august 2011síða 16

Fríggjadagur 26. august 2011 · Nr. 98 16 Sosialurin Nøvn Í dag fyllir kendi útróðrar­maðurin, Jákup A. Joensen á Eiði 80 ár. Millum føroyskar útróðrarmenn og onnur, ið hava havt við fiski­vinnu at gjørt seinastu góðu trið­ings­­øldina, vanliga nevndur Jákup á Norðsøka. Jákup hjá Elly, sum hann á Eiði vanliga varð nevndur, varð føddur líradagin 1931. Foreldrini vóru Elly og Edvard Joensen, sum bæði vóru ættað av Eiði og búsett har. Jákup var nummar fýra í systkinaflokki, sum gjørdist til sjey. Tríggjar systrar vóru eldri, og tríggir brøður komu seinni. Yngsta systirin er farin, men hini systkini eru enn øll á lívi. Uppvøksturin var sum hjá smá­dreingj­ um á bygd í teirri tíðini. Pápin fisk­aði um summarið og var heima um veturin. Mamman passaði hús og heim. Børn og kríatúr. Til børnini vóru so mikið fram­ komin, at tey kundu gera lít í arbeiði. Hesin mentaliteturinvar jú heilt vanlig­ ur á bygd hesa tíðina millum kríggini. So gingu barnaárini, og skúla­­gongdin var tann kravda. Seinni heimsbardagi end­ aði, og á 15. árið varð mynstr­að um­borð á Auzter­litz í Heygs­støð á Strond­um í 1946. Tilvildin gjørdi, at hann hálva øld seinni fór í land av sínum sein­­asta túri júst á sama staði. Í Heygsstøð. Tá var Norðs­­øki seld­ur Selatraðs­monnum. At gott varð lagt í beinið frá byrjan, er mangan komið aftur í ljós, tá tosað hevur verið um sjólív, fiskiskap og skilafólk í síni heild. Pápin, Edvard í Skorini, var bestimaður við Auzterlitz og tiltikna skiparanum Bartali í Kass. Og frá hesum byrjunar­tíðarskeiði á sjónum verður enn við virðing tikið til hend­ingar og lærdóm, ið vóru unglinginum fyri og fylgdu honum gjøgnum lívið. Tað gekk sum hjá so mong­um, at farið varð eisini við øðrum skipum, til gjørt varð av at fara á skiparaskúla. Tá í tíðini varð talað um setukipara og seinni at taka longdina. Og eftir sum gamlir floksfelagar vita at siga frá, hevur ligið rímiliga væl fyri, og rættiliga ungur fekk hann skip at føra. Tað var vágsskipið Trúgvi, sum varð mannað at fara til Íslands. Her var ungt fólk. Skipari og besti­ maður onkrastaðni miðskeiðis í tjúgunum, og kokkurin eini 16-17 ára gamal. Grannin, ið var faðir at javn­aldr­­um og vinmonnum Jákups, hevði – ivaleyst í spølni - sagt, at... “tá tú fært skip at føra, komi eg við.” Soleiðis kom ein tilkom­in maður í hendan unglinga­flokkin, og ikki var tí løgið, at eldri íslendingur, sum kom um­ borð, spurdi, um hann átti allar hesar strákarnar á skútuni. Kalda kríggið gjørdi, at Jákup gjørdist heimamaður í nøkur ár, tá hann fór at arbeiða sum vaktarmaður á Loranstøðini á Eiði. Men tøknin gjørdi so við og við hesar vaktarmenninar óneyð­ug­ar, og í 1970 fór Jákup at rógva út sum báts­formaður á 60 tonsaran­um Njørði á Eiði. Her varð so at siga støðið lagt undir lívsverki hans­ ara, sum byrj­aði, tá hann saman við øðr­ um í 1972 keypti 60 tons­ar­an Eyst­felli úr Nólsoy. Hesin báturin, ið gjørdist kendur undir nýggja navni­num Norðsøki. Hetta vóru ár við nógvum fiski. Stór rúgva og lítil prísur. Altíð varð tosað um prís, studning og lítla úrtøku. Nógvir vildu fiska skjótt, men Jákup ávaraði ímóti at troyta stovnarnar harðari, enn teir toldu. -Far varliga við tí tilfeingi, tú hevur. Gagnnýt tað til fulnar, men drív ikki rovdrift á tað, náttúran gevur tær. So fært tú mest burturúr, var filosofi hansara. Tíðir broytast, og summi duga betri at fáa burtur úr broytingum, enn onnur. Stuðuls­skipanir, Ráð­fiska­grunn­ur, Kassa­ sátt­málar og friðingar koma og fara, eins og fiskur ferðast út og inn av land­ grunninum. Bankar fara á heysin, og Land­ grunnurin stendur skralltómur eftir. Soleiðis stóðu í kreppu­ári­num 1993 nakrir mans, har Jákup var ein teirra, í Tinganesi og bóðu um loyvi at sleppa at royna nýggjar, alternativar leiðir við hesum smáu útróðrarbátunum, sum annars høvdu farið sama veg sum bankar­ nir. Og í landsstýrinum vóru skilafólk, sum skiltu ta áheitan um hjálp, hesir menninir sendu. Á sumri 1993 fóru nakrir smáir føroy­skir snellu­bátar á salt­fiskaveiðu í Barentshavinum. Ein teirra var Norðsøki við Jákupi sum skipara. Hetta stigið var beinleiðis bjargingin bæði hetta árið og árið eftir, tá eisini varð farið á langferð við hesum lítla farinum. Náttúruviðurskiftini rætt­aðust upp­ aftur, men heilsan fór at ganga undan, so hvørt sum pensiónsaldurin nærk­aðist, og gjørt varð av at selja Norðsøka. Tó varð hann ikki heilt sleptur av hondum kortini, tí onkran túr varð farið til Íslands við snellu saman við nýggju eigarunum. Eisini var Jákup fastur fúsur í egningar­ skúrinum fleiri vetrar eftir hetta. Ikki einans sum flótandi útróðrar­ maður hevur Jákup sett spor eftir seg. Eisini sum fakfelagsmaður er hann kendur sum greiður og støðufastur verji útróðrar­­mansins sum nevndar­limur í Meginfelag Útróðrar­manna í eitt drúgt áramál. Tey heilt nógvu sum næstfor­ maður í felagnum. Skoðs­málið, hann fekk frá starvs­feløg­un­um, kann best lýsast við orðunum hjá einum fráfar­andi for­manni og samstarvs­­felaga, sum segði hann vera ein mann,...... “sum altíð var har, tá brúk var fyri honum. Altíð til reiðar at taka tey tøk, ið kravd­ust, og ongantíð trok­aði seg framat eftir valdi”. Jákup giftist 19. november 1955 Marnu Nolsøe av Tvøroyri, og settu tey búgv Uppi á Brekku á Eiði. Her vuksu tey fýra børnini, Edvard, Óluva, Karin og Anna, upp, og her eru tey komin aftur við øllum sínum. Í dag eru ommu- og abbabørnini hjá teimum báðum 13, og langommu – og –abbabørnini trý í tali. Tað hevur altíð verið nógvur aktivi­ tetur, har tey bæði, Jákup og Marna hava verið. Nógv fólk er komið og farið um gátt teirra, og nógvum hava tey um árini luttikið í. Viðhvørt hevur tókst, at tíðin hevur verið ov stutt til at røkka øllum, ið náast skuldi. Tá ein kennir so nógv fólk, sum tey gera, er nógv, sum skal passast. Føðingardagar og aðrir merkisdagar skulu minnast. Stokkið verður inn á gólvið hjá vinfólki her og har, ella bara eitt prát, tá fólk hittast á ferð. Tí ferðast hava tey dúgliga. Serliga nú, síðan tíðin loyvdi tí sum pensionistar. Jákup sat í fleiri ár í kirkjuráðnum á Eiði. Eitt álit, hann gekk høgt uppí, og enn fer hann onkran túr eystur í kirkjuna at greiða vitjandi frá hesum áhugaverda bygningi. Hann er framvegis aktivur í dansifelagnum á Látrinum, og hóast tað kanska verða nakrir færri bardagar saman við Tíðriki gamla, Olgari danska og Karlamagnusi, sum árini leggjast til, tykist ikki vera nakað, sum bendir á, at har verður friður kortini. Seinnu árini hevur eitt nýtt ítriv stung­ ið seg upp. Tað er eitt ávíst fótbólts­felag í grannalagnum, nevniliga EB-Streymur, sum hann rættiliga hevur kastað tann stóra kærleikan á. Ikki tí. Sum fyrrverandi nevndarlimur í Eiðis Bóltfelag, kundi tað hugsast, at so gjørdist, men at hann - mestsum á ellisár­um - skuldi gerast so íðin fótbóltsfjeppari, høvdu fleiri helst ikki væntað. Okkurt høgg kennist viðhvørt á føti, treyðugt so, tá ein hevur nátt kempualdri. Tann, sum er tann sami sum 80 ára gamal, sum hann var, tá hann var 30, hevur ongantíð verið nakað. Regluliga hevur verið vitjað í eldra­ tilhaldinum Eiðis­stovu seinnu árini, og vón­andi og væntandi fara løtur­nar har ikki at fækk­ast í komandi tíðum. Nú farið verður um 80 ára hornið, verður ynskt hjarta­liga tillukku við einum ørindi úr yrking um lívsyrki Jákups á útróðri, sum vanliga verður sungin í Eiðisstovu. Liðugt er at draga, og við góðari veiðu verður kósin aftur sett móti landi. Hesin túrurin eydnaðist væl, og ikki so lítið kom burturúr. Liðin er nú økt av degi, Jákup fróur er og fegin, liðugt nú at draga er. Væl er veitt, og góður hýrur, fongur er á dekki dýrur. Skjótt tað móti landi ber. Hjartaliga tillukku við áttati ára føðingardegnum. Edvard TØKK Jákup á Norðsøka 80 ár TØKK